Рубрика: Բնագիտություն

Բջջի կառուցվածքը

Մայիսի 2֊6

Սովորել՝ Բջջի կառուցվածքը։

Պատասխանել հարցերին։

1. Որո՞նք են բջջի հիմնական կառուցվածքային մասերը:

Բջջի հիմնական կառուցվածքային մասերն են ցիտոպլազման և կորիզը:

2. Ի՞նչ նշանակություն ունի բջջաթաղանթը:

Բջջաթաղանթի միջով բջիջ են ներթափանցում ջրում շուծված որոշակի նյութեր և հեռացնում են բջիջի համար ոչ պիտանի նյութերը:

3. Որտե՞ղ է գտնվում բջջահյութը, և ի՞նչ է այն պարունակում:

Բջջահութը գտնվում է բուսական բջիջների վակուոլներում: Բջջահյութը պարունակում է ջրի մեջ լուծված շաքար և զանազան այլ նյութերով:

4. Ի՞նչ գույնի պլաստիդներ կան բուսական բջջում:

Բուսական բջջում կան կանաչ, նարնջագույն, կարմիր, դեղին և այլ գույների պլաստիդներ:

Рубрика: Մայրենի

Գործնական աշխատանք

Թավ գրված բայերը փոխարինեք հոմանիշներով:

Գետը դուրս է պրծնում (ազատվում) անդնդախոր կիրճի կապանքներից և անզուսպ ու կատաղի հոսքով սլանում (ընթանում) հովտով:
Կեսգիշերին հոլիկում արթնանում եմ (զարթնում եմ) գետի հոխորտալի դղրդյունից: Լուսնկա գիշերն իր փայլփլուն աստղերով աչք է գցում (նայել) ::հոլիկից ներս, սառը քամին ուժգին պոռթկումներով վրա է տալիս(հարձակվել), և թվում է,  թե գետն է սպառնագին գրոհում (հարձակվել) մեր կացարանը: Թեև մենք ուղղակի գետափին չենք, սակայն գիշերը ջուրն այնքան մոտ է թվում, որ ակամա սարսափ է պատում (վախեցնել) քեզ. հանկարծ տանի (քշի) հոլիկը:
Գեղեցիկ է գիշերը մարգագետնում. այստեղ-այնտեղ երևում են (նկատվում են) ձիերը, որ կուշտ արածելուց հետո հանգիստ նիրհում են (քնում են) : Իսկ կողքին, քամուց տարուբերվող եղեգները մեկ-մեկ կռացնելով,(խոնարել) խուլ ձայնով քարերն է տեղից տեղ շարժում (տեղաշարժում) ահեղամռունչ գետը ու իր սպառնագին աղմուկն է տարածում (սփռում) չորս կողմը: Խավարի մեջ ուրվագծվում են (նշմարվել) արծաթազօծ լեռնագագաթները:

Բաց թողած տեղերում լրացնել օ կամ ո.

ա/ ականջօղ, ամենօրյա, այդօրինակ, այսօր, անդորրություն, անոթ, անողնաշար, անողոք, անորակ, անօգտակար, ապօրինի, բարձրորակ, բարօրություն, գիշերուզօր, դեղնազօծ, երկարօրյա, եղբորորդի, հնօրյա, քնքշորեն, օթոց, օրըստօրե, օրոցք:

բ/ ամանոր, ամենաորակյալ, անօդ, անորսալի, անօթևան, առօրեական, արագոտն, արծաթազօծ, արջաորս, բնօրրան, գանգոսկր, գիշերօթիկ, երկվորյակ, ընդօրինակել, թիկնօթոց, թռչնորս, լացուկոծ, յուրօրինակ, վատորակ:

գ/ անօրինակ, արևազօծ, բարորակ, եռօրյա, հնաոճ, հնգօրյակ, հոտնկայս, հրանոթ, ճռվողյուն, մեղմորեն, մեղմօրոր, միջօրե, նմանօրինակ, նորաոճ, շորորալ, ողորկ, ոսկեզօծ, ով, որբանոց, չօգնել, պնդօղակ, սևորակ:

դ/ ամանորյա, անօգուտ, խաղաղօվկիանոսյան, կեսօր, հակաօդային, հատորյակ, հօգուտ, հողմակոծ, հօդս ցնդել, նախօրոք, ոսկեօղ, ոտանավոր, չարորակ, չօգտվել, պարզորոշ, վաղորդայն, քեռորդի, օդապարիկ, օթյակ:

ե/ անօրեն, առօրյա, բացօթյա, զօրուգիշեր, կիրակնօրյա, կրկնօրինակ, հանապազօրյա, հանրօգուտ, հօգս, միջօրեական, միօրինակ, նախօրե, չօգտագործել, ջրօրհնեք, սառնորակ, վառոդ, տարորոշել, տնօրեն, փղոսկր, օդանավ, օրրան:

զ/ արփիազօծ, հակաօրինական, հայորդի, նորօրյա, նրբորեն, շաբաթօրյակ, ովքեր, չոգևորել, վաղորդայն, վաղօրոք, տոթ, տարօինակ, տափօղակ, ցածրորակ, փող, փորձանոթ, փոխօգնություն, օթևան, օվկիանոս, օրեցօր, օրորոց:

Լրացնել բաց թողնված տառերը`է կամ ե:

Միջօրե էր, աներևակայելի շոգ: Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չէր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում: Վերելքներով ու վայրէջքներով ելևէջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան: Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհէկը որ առատ էլեկտրաէներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին լսվում է ծաղիկների առէջներից նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը: Ճանապարհից աջ` գետեզրին, հնէաբաններ են աշխատում, որոնք մանրէաբանի բծախնդրությամբ զննում են ինչ-որ պեղված բեկորներ: Առօրէական հոգսերով, կարևոր և անէական հարցերով տարված տասը տարի չէր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դողէրոցքով բռնվածի պես տենդագին դիտում էր շուրջ բոլորը: Երբևէ մտածե՞լ էր, թե այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևիցէ անդրադարձե՞լ էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը: Ինչևիցէ, կտրելով բազմերանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

Рубрика: Մայրենի

Գործնական աշխատանք

Կրկնողական առաջադրանքներ, գոյական

1. Առանձնացրու անձնանիշ և իրանիշ գոյականները:

Գունդ, գնդապետ, գնդացիր, Եգիպտոս, եգիպտացի, եգիպտացորեն, թիզ, թզուկ, ձիակառք, կառապան, վաճառատուն, վաճառական, ուղեվարձ, ուղևոր, վերելք, վիրաբույժ, հնդկացի, հնդկացորեն, հայ, Հայաստան, դերբայ, դերասան, հացաբույս, հացթուխ, խոհարար, խոհանոց, լրագիր, լրտես, հետախույզ, հետևանք:

2. Առանձնացրու թանձրացական և վերացական գոյականները:

Երամ, հույս, կասկած, պատիվ, վերարկու, ճաշակ, ճաշ, կարոտ, ծխախոտ, գութ, նախանձ, երաժիշտ, բնավորություն, քար, արձագանք, ծառ, հուշ, հուշարձան, վախ, նկար, բողոք, դասագիրք:

3.Որտեղ անհրաժեշտ է, գրիր մեծատառով:

Անդրկովկաս, Ուկրաինայի Հանրապետություն, Վանա լիճ, Գերմանիայի Դաշնություն, Խաղաղ օվկիանոս, Միջերկրական ծով, Կովկասյան լեռնաշղթա, Ատլանտյան օվկիանոս, Բալթիկ ծով, Գեղամա լեռներ, մայրաքաղաք Երևան, Առյուծ Մհեր, Սասունցի Դավիթ, Անբան Հուռի, Պարզ լիճ, Կոտայքի մարզ, Արփա գետ, Պարույր Սևակ:

4.Ածանցների օգնությամբ հասարակ գոյականները դարձրու անձնանուններ:


Լույս-Լուսինե, լեռ-Լեռնիկ, գառ-Գառնիկ, թագ-Թագուհի, նազ-Նազելի, վարս-Վարսինե, վարդ-Վարդուհի, ցող-Ցողիկ, արծիվ-Արծվիկ, սաթ-Սաթենիկ, խաչ-Խաչիկ:
Օրինակ՝ լեռ-Լեռնիկ, Լեռնուհի:

5.Առաջին շարքի գոյականների հոմանիշները գտիր երկրորդ շարքում և գրիր կողք կողքի:
ա. սարսափ-ահ

Ավարտ-վերջ

գրոհ-հարձակում

տանջանք-տառապանք

ծիծաղ-քրքիջ

որոշում-վճիռ
բ. հարձակում, տառապանք, քրքիջ, ահ, վճիռ, վերջ:

ա. հոտ-բույր

բողոք-գանգատ

հռչակ-համբավ

ցավ-կսկիծ

վախ-երկյուղ

զայրույթ-ցասում


բ. համբավ, կսկիծ, ցասում, գանգատ, բույր, երկյուղ:

6.Յուրաքանչյուր շարքից վերցրու մեկական գոյական և կազմիր վեց բարդ գոյական:

ա. գիր, քաղաք, ծով, որս, լեռ, զարկ:
բ. նկար, շղթա, սեղան, երակ, պետ, գող:

Գրադարան, քաղաքապետ, ծովեզր, որս, լեռնագագաթ, զարկերակային։

ա. մայր, պատկեր, ավազակ, ճակատ, գինի, պար:
բ. սրահ, մարտ, գործ, խումբ, պետ, տուն:

Մայրապետ, պատկերասրահ, ավազակապետ, ճակատագիր, գինամոլ, պարասրահ։

7. Առաջին շարքի գոյականներից և երկրորդ շարքի վերջածանցներից հնարավոր բոլոր տարբերակներով կազմիր ածանցավոր գոյականներ:
ա. արհեստ-արհեստանոց

խմոր-խմորավոր խմորեղեն

թագ-թագավոր, թագեղեն

գազան-գազանանոց, գազանարան

հավաք-հավաքական, հավաքարար, հավաքավոր

հեծանիվ-հեծանվորդ

որս-որսորդ

զինվոր-զինվորական

դատ-դատավոր, դատարան

ճանապարհ-ճանապարհորդ

բառ-բառարան

ներկ-ներկավոր

առևտուր-առևտրեղեն

երշիկ-երշիկանոց, երշիկեղեն

խորհուրդ-խորհրդավոր
բ. -անոց, -ական, -արար,- որդ, -ավոր, -արան, -եղեն:

8.Տրված գոյականների հոլովված ձևերը դարձրու ուղիղ:

Օրինակ՝ երկնքի-երկինք, ծերունու-ծերունի:


Երկնքի — երկինք

ծերունու — ծերունի

տան — տուն

քրոջ — քույր

տարվա — տարի

առվի — առու

մարդու — մարդ

խմբում — խումբ

սրտից — սիրտ

մոր — մայր

ծաղկով — ծաղիկ

փշատենու — փշատենի

գարնան — գարուն

կավճով — կավիճ

վշտից — վիշտ

մանկության — մանկություն

պատվով — պատիվ

տիրոջ — տեր

շարժման — շարժում

ամուսնում — ամուսին

թփի — թուփ

արյան — արյուն

հաշվից — հաշիվ

աշնան — աշուն

անկյան — անկյուն

կնոջից — կին

քեռու — քեռի

որդու — որդի

ձյան — ձյուն

ձկան — ձուկ

գրկից — գիրկ

աղավնու — աղավնի

գրքում — գիրք

շան — շուն