Քննարկվող հարցեր

1.ինչպես ենք գիտելիքներ ձեռք բերում բնության երևույթների մասին

Դիտարկելու և փորձերի օգնությամբ 

2.ինչ է փորձը և ինչով է այն տարբերվում դիտումից

Դիտելու ժամանակ մենք չենք կատարում դիտելուց բացի այլ գործեղություն:
Իսկ փորձի ժամանակ կատարում ենք տարբեր գործողություններ ոգտվելովայն գիտելիքից ,որը մենք ստացանք դիտելուց:

4.Ինչ է վարկածը

ՈՒսումնասիրվող երևույթը բացատրելու համար որոշակի ենթադրություն

5.Ինչ է օրենքը

Բնության երևույթների մասին դիտումների և փորձերի միջոցով ստացած տվյալները գիտնակաները հայտնաբերում են օրենք:

6.Ինչ է  ֆիզիկական տես ությունը

Այն ամենը ինչ մենք կարող ենք չափել անվանվում է ֆիզիկական մեծություն:

7.Ֆիզիկական մեծությունների չափումներ,չափումների դերը գիտության մեջ

Որոշ մեծություն ֆիզիկակն, որը կարելի է բացատրել քանակով

8..Ինչ է նշանակում չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն:

Չափել նշանակում է գտնել որևէ  մարմնի քաշը, ծավալը, երկարությունը և այլն

9.Երկարության հիմնական և այլ  միավորները:Չափման գործիք

Ամենատարածվածը մետրն է:

Այլ  միավորներ՝

դեցիմետր, նանոմետր, քանոն, կիլոմետր, սանտիմետր

10.Ինչ չափիչ   սարքեր    եք ճանաչում: Թվարկեք

կշեռք,քանոն,անկյունաչափ,ջերմաչափ,ժամացույց:

Ջերմաչափ, անկյունաչափ, ժամացույց, քանոն, կշեռք

Հայոց լեզու 7. Վարժություններ 71,72,73

71.Տրված բառերն ու արտահայտությունները գրի՛ր հոմանիշ դարձվածքների փոխարեն եւ համեմատի՛ր տրված ու ստացված տեքստերը:
Կոտրվել, գտնել, ամբողջովին, վերադարձնել, ագահ, ուրախանալ, ժլատ, իհարկե, շոշափել,հառաչել:
Մի մարդ /ձեռքը փակ / ժլատ հարեւանից կավե աման վերցրեց: Ամանը պատահաբար /ջարդ ու փշուր եղավ/ կոտրվեց: Հարեւանի հետ հարաբերությունները չփչացնելու համար մարդը նոր՝ ավելի մեծ ու գեղեցիկ, /տակից գլուխ/ անբողջովին ջնարակված աման ձեռք բերեց ու ժլատի ձեռքը տվեց: Ժլատը /աշխարհով մեկ եղավ/ ուրախացավ: Բայց մարդը /աչքը ծակ/ագահ է , չէ՞. երբ ձեռք տվեց ամանին, /ախ ու վախ արեց/հեռաչեց .-Նորը, /խոսք չկա/ իհարկե, շատ լավն է, բայց իմ ամանը յուղով էր ներծծված:

Բառակազմություն

72.Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր, հաշվի՛ր, թե քանի՛արմատից եւ ածանցից է կազմված, եւ պարզի՛ր, թե բառաշարքերից յուրաքանչյուրն ի՞նչ ընդհանրության հիման վրա է կազմված:
Օրինակ`մթնկա-մթն(մութն) –կա-2 արմատ:
Բարեսրտություն-բարե (բարի-ա) սրտ (սիրտ) –ություն-2 արմատ եւ 1ածանց:
Դժկամություն-դժ-կամ(ք) ություն-1 արմատ եւ 2 ածանց:
Ա.Ծովահեն-2արմատ, լուսնկա-2արմատ, ընձուղտ-2արմատ, նավահանգիստ2 արմատ, գիսաստղ-2արմատ, գիտարշավ-2 արմատ, բախտակից-2արմատ, ճերմակաթույր-2արմատ, կամազուրկ-2 արմատ: Բարդ բառեր
Բ. Մաքրահնչյուն-2արմատ 1 ացանծ, ռմբարկու-2արմատ, վրիժառու-2արմատ, կառավարիչ-1արմատ և 1 ածանց,, կուսակցություն-1արմատ և 1 ածանց, անկանխակալ-1արմատ և 2 ածանց, աղմկարարություն -2 արմատ և 1ածանց, բանաստեղծություն- 2արմատ և 1ածանց, կարգադրիչ -1 արմատ և 1 ածանց:Ածանցավոր և բարդ ածանցավոր բառեր:
Գ.Բառարանային- 1արմատ 2 ածանց, անմտություն -1արմատ և 2 ածանց, դժբախտություն-1արմատ և 2 ածանց, հակագիտական -1արմատ և 2 ածանց, տկարություն -1արմատ և 2 ածանց, գրչակ, (ապաշնորհ գրող)-1արմատ և 1 ածանց, գրականություն-1արմատ և 2 ածանց:

73.Պարզի՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Խմբերը լրացրո՛ւ նոր բառերով:
Ա. Ծաղիկ,ուղի, լույս, բույր, պատ…բառ,պարզ,գույն,բաժակ,բարձ:
Բ. Արեւածաղիկ,ծաղկաբույր, ուղղաթիռ, ուղղանկյուն…հեռախոս,բերքառատ,ժամացույց:
Գ. Ծաղկանոց, ծաղկաստան, անծաղիկ, ուղղություն, ուղղել, անուղղելի… ջերմություն, ջերմոց, բազմոց,անգետ,անուշադիր:

74. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ:
Բառերն ըստ կազմության լինում են պարզ և բաղադրյալ:
Բաղադրյալ բառերի բաղադրիչներ լինում են արմատ ներն ու ածանցները ները:
Միայն արմատներով, առանց ածանցի, կազմված բաղադրյալ բառերը բարդ են:
Մեկ արմատով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը ածանցավոր են:
Բարդածանցավոր են այն բաղադրյալ բառերը, որոնք ունեն երկու արմատ և ածանց կամ ածանցներ:

75. Յուրաքանչյուր շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և կազմի՛ր բաղադրյալ բառեր: Նշի՛ր, թե
ի՞նչ հնչյունափոխություն կատարվեց:

ա) Խնդիր, ձույլ, ջուր, ոսկի, կին, թթու, պետ(ք), տարի:

բ) Մուր, անցք, մեծար, անի, ծին, ածո, շող, ային:

Խնդրային, ոսկեձույլ, ջրանցք, կնամեծար, թթվածին, պիտանի, տարեմուտ:

Имена прилагательные

Прилагательные, указывая на признак, помогают нам выделить нужный предмет из многих однотипных предметов. Например, вам нужен карандаш, и вы говорите товарищу: «Дай карандаш».

– «Какой?»
– «Дай красный».
Так с помощью прилагательного выделяется один предмет из нескольких однотипных.

С прилагательными речь как яркая цветная картина, может быть, даже ещё богаче, чем картина, так как прилагательные обозначают не только цвета предметов, их звуки, запахи, вкус, но и выражают отношение к предметам, о которых говорится.Имя прилагательное отвечает на вопросы Какой (Какая? Какое?), Чей? (Чья? Чье?) и Каков?

Домашнее задание

« Русский без границ», часть 2 стр.63—64,задания 7,8

упр.7

упр.8

Упражнение:

Прочитайте текст,выпишите словосочетания с прилагательными,напишите их род и число.

НА КРАЮ ЛЕСА

  Вышла на край леса старая лосиха с длинноногим лосенком и задремала на теплом весеннем солнышке. А маленький лосенок учится бегать. Спотыкаются о высокие кочки его длинные ноги.  Ласково пригревает в редком лесу весеннее солнышко. Уже надулись на деревьях душистые клейкие почки. Из березовой ветки прозрачными каплями сочится сладкий сок.Весенние лужи отражают высокое небо и кажутся синими. Золотистыми пуховками распустились кустики ивы. Под деревьями зеленеют обросшие брусничником кочки. Хорош запах весеннего леса!

Задремала старая лосиха, но чутко слышит она каждый шорох, каждый тревожный звук. Беззаботно резвится маленький лосенок. Знает он, что не даст его в обиду чуткая и сильная мать. 

Գոյական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ գոյականների հինգ զույգ:
1. Ահ, ծուղակ, թախանձանք, ընչազրկություն, թովչանք, աղքատություն, թակարդ, երկյուղ, հրապուրանք, աղերսանք:

Ահ-երկյուղ

ծուղակ-թակարդ

թախձանք-աղերսանք

ընչազրկություն-ախքատություն

թովչանք-հրապուրանք։

2. Հռչակ, առաջաբան, ավար, հարգանք, համբավ, կողոպուտ, բաղձանք, ներածություն, ավար, տենչանք:

հռչակ- համբավ

առջաբան — ներածություն

ավար-կողոպուտ

բաղձանք — տենչանք

Ածական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ ածականների հինգ զույգ:
1. Զգոն, առաքինի, առույգ, աչալուրջ, տրտում, թանձր, թախծոտ, պարկեշտ, եռանդուն, խիտ:

Զգոն-աչալուրջ

առաքինի-պարկեշտ

առույգ-եռանդուն

թանձր -խիտ

տրտում-թաղծոթ
2. Բանիմաց, թույլ, թերահավատ, հնազանդ, շողոքորթ, հեզ, լավատեղյակ, կեղծավոր, տկար, կասկածամիտ:

բանիմաց — լավատեղյակ

թույլ- տկար

թերահավատ-կասկածամիտ

հնազանդ-հեզ

շոզոքորթ-կեղծավոր։

Բայական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ բայերի հինգ զույգ:
1.Ապականել, ըմբոստանալ, գովել, ընդվզել, վատաբանել, պղծել, խաղաղվել, դրվատել, հանդարտվել, փնովել:

Ապականել-պղծել

ըմբոստանալ-ընդվզել

գովել-դրավատել

վատաբանել-փնովել

խաղաղվել -հանդարտվել
2. Թմրել, հավաքել, շահագործել, դժգոհել, ընդարմանալ, ժողովել, ճնշել, տրտնջալ, վառել, հրկիզել:

թմրել-ընդարամանալ

հավաքել-ժողովել

շահագործել-ճնշել

դժգոհել — տրտնջալ

վառել-հրիկզել

Գոյական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ գոյականների հինգ զույգ:
Խաղաղություն, ,, , , ըմբոստություն, ,, :

կորուստ—ձեռքբերում

բերկրանք—թախիծ

վերնահարկ—ներքնահարկ

պատերազմ—հնազանդություն

Խաղաղություն— ըմբոստություն

Ածական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ ածականների հինգ զույգ:
Ծանրախոհ, անագի, զուսպ, կայուն, լի, պոչավոր, սանձարձակ, թեթևամիտ, անհաստատ, դատարկ:

Ծանրախոհ-թեթևամիտ

անագի-պոչավոր

զուսպ-կայուն

լի-դատարկ

սանձարձակ-անհաստատ

Բայական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ բայերի հինգ զույգ:
Մեկնել, հօդս ցնդել, ատել, ժամանել, փրփրել, երկրպագել, մերժել, հայտնվել, հաստատել, հանդարտվել:

մեկնել-ժամանել

հոդս ցնդել- հայտնվել

ատել-երկրպագել

փրփել-հանդարտվել

մերժել-հաստատել

Գրել տրված բառերի նույնարմատ հականիշները:
Կուշտ-Սոված
անխռով-խռոված
երերուն-կայուն
երջանիկ-տխուր
ուժեղ-թույլ
տարակուսելի-
կախյալ-ազատ
աղմկոտ-կամաց
արատավոր-մաքուր
զարդարուն-անկապ
բարձրաձայն-մեղմ ձայնով
քաղցրահամ-դառը
ընչատեր-անտուն
շնորհալի-ոչշնորհալի
երախտագետ-ապերախտ
գիտուն-անգետ

1.Катались ( на чем ?) на машине. ( предложный падеж).

2.Шли ( по чему? ) по площади . ( дательный падеж).

3.Отплыл ( от чего? ) от причала. ( родительный падеж).

4.Подбежал ( к чему? ) к кровати. ( дательный падеж).

5.Прыгает ( кто? ) белка. ( именительный падеж).

6.Достали ( что? ) мяч. ( винительный падеж)

7.Гуляли ( за чем? ) за школой. ( творительный падеж).

8.Написал ( в чём? ) в тетради. ( предложный падеж).

9.Кружились ( в чём? ) в воздухе.( предложный падеж).

10. Мылись ( чем? ) шампунем. ( творительный падеж).

Հին ժամանակով Լոռու գեղերից մնում ապրում էր մի պառավ մարդ։ (Ասենք թե էդ գեղը հենց հայի Գյառ-Գյառն էր)։ Նա ուներ էրկու աղջիկ։ Մինը մարդու էր տվել Փամբակում, մինն էլ տանն էր։ Էդ տան աղջիկը շատ խելոք էր, տնարար ու շատ էլ սիրուն։ Խելքով ու շնորհքով սաղ գեղումը գովական էր։ Էնպես շնորհքով ձեռք ուներ, էնպես սուր միտք, որ ամենքը ասում էին, թե նրա շնորհքը տվովի ա, աստվածատուր ա, թե նա իմաստուն ա ու հնարագետ։ Մի օր աղջիկը ասավ հորը.

— Ապի, գնա տես մեծ քիրս, փեսեն, էրեխեքը ո՞նց են ու խաբարը բեր։

Ալևորը վեր կացավ, գնաց Փամբակ, մի քանի օր մեծ աղջկա մոտ կացավ ու ետ էկավ։ Ճամփին նրան ռաստ էկան էրկու ջահել տղա։ Երբ հասան Փամբակա ջրին, նրանցից մինը ասավ.

— Հայրիկ, ջրի վրա կարմունջ չկա, արի մինս ու մինս կարմունջ դառնանք, մեկելներն էլ վրովն անց կենան։

Ալևորը զարմացավ, ասեց.

— Այ որդի, ոնց որ տեսնում եմ, դու֊ք խելոք տղերք եք, ամա հիմի էնպիսի սարսաղ բան եք ասում, էդ ո՞նց կլինի։ Մի մարդ կարա՞ էս ջրի վրա կարմունջ դառնա։

Էդ տղերքն էլ բան չասին: Չիմն էլ բոբիկացան ու ջուրն անց կացան։ Երբ որ հասան Դվալա սարին, նրանցից մինն ասավ.

— Հայրիկ, էս սարը շատ բարձրն ա։ Մենք մինչև սարի գլուխ հասնիլը շատ կբեզարենք։ Արի մինս ու մինս նարդիվան դառնանք, մեկելներս էլ վրովը բարձրանանք սարը։

— Այ որդի,— ասավ ալևորը,— Էլի մի սարսաղ բան ասեցիր, մի մարդ կարա էս եքա սարին նարդիվան լինի՞։

Անծանոթ տղերքը էլ բան չասացին, բարձրացան Դվալա սարը. էդ սարի գլխից Լոռին ոտքիդ տակին ա, թամաշ արին, ի՞նչ տեսան. սար ու ձոր ալ ու ալվան ծաղիկի մեջ կորած, դեզերն էլ կանաչ արտերով, անդ ու անտառով զուգված զարդարված։ Չորս կողմը սարեր, կլոր պար բռնած, մեջտեղը ձորեր՝ խոր ու ահռելի, աջ ու ձախ կտրած։

Դվեր եկան Դվալա սարից։ Մայիս ամիսն է, արտերն եկել, հասկեր էին քշել ու ցնծին էին տալիս։ Մի լավ արտի կշտով անց կենալիս էդ տղերանցից մինն ասավ.

— Հայրիկ, յարաբ էս արտի տերը սրա ցորենը կանանչ ա կերել, թե պտի հնձի, կալսի ու հետո ուտի։

Ալևորը զարմացավ, ասավ.

— Այ որդի, էլի մի սարսաղ բան ասեցիր, ախար արտը կանանչուց կուտվի՞։ Մին չի որ չհասնի, չհնձեն, չկալսեն, չչորացնեն ու տանեն ջաղացումը աղան, եդնա հաց անեն, ո՞նց կարան ուտեն։

Տղերքն էլի սուս կացան։

Երբ հասան գեղը, մութն ընկել էր, նրանք հալիվորին հարցրին.— էս գեղումը ո՞վ կա, որ մեզ ղոնախ ընդունի։

— Գնացեք,— ասավ,— Խամցոնց տունը, նրանք գյուռ օջախ են ու ղոնախասեր։

Էն տղերքը գնացին՝ Խամցոնց, ալևորն էլ էկավ իրա տուն։ Աղջիկը հարցրեց.

— Ապի, քիրս ո՞նց էր, էրեխեքը, մեր փեսեն ո՞նց էին։

— Շատ լավ էին բալա ջան, քեզ ու հարցնողանցը շատ բարով էին անում:

— Է, լավ, ապի, գնացիր աշխարհ ման էկար, էլ ուրիշ ի՞նչ տեսար, ի՞նչ իմացար, պատմի տենանք։

— Ի՞նչ պետք է անեի, այ բալա, աշխարք ա էլի, ով ունի՞ ուտում ա, խմում, քեֆ անում։ Ով չունի՝ վայ ա տալի իր սև օրը, արին քրտինք ա անում, որ մի կտոր չոր հաց ունենա։ Հա, էսօր ճամփին ինձ ընկերացան էրկու ջահել տղա, ամա խոսելիս մի էրկու սարսաղ բան ասին։

Ու ալևորը պատմեց կարմունջի բանը։ Աղջիկը ասավ,— Ապի, դու շատ միամիտն ես, նրանք քեզ կապանք են ասել, դու գլխի չես ընկել։ Դու նրանց սարսաղ ես ասել, ամա նրանք սարսաղ չեն։

— Բա ո՞նց որդի, մի մարդ կարա՞ եքա ջրին կարմունջ դառնա։

— Է, ապի, երբ նա ընենց ասավ, դուն էլ կասեիր. «Ես ծեր եմ, որդի, չեմ կարող կարմունջ դառնալ, մինդ ու մինդ կարմունջ դառեք, ես էլ վրովն անց կենամ»։ Էն վախտը նրանցից մինը կբոբիկանար, քեզ կշալակեր, ջուրն անց կկտցներ. նա կդառնար քեզ համար կարմունջ։

— Ղորթ որ է,— գլխի ընկավ ալևորը,— էդ լավ, ասենք, ամա մի մարդ կարա՞ Դվալա սարին նարդիվան դառնա՞։

Ու պատմեց նարդիվանի բանը։

— Է, ապի,— ասավ աղջիկը,— էլի գլխի չես ընկել։ Երբ նա էդպես ասավ, դուն էլ կասեիր. «Ես ծեր եմ, որդի, կարալ չեմ նարդիվան դառնալ, մինդ ու մինդ նարդիվան դառեք, ես էլ վրովը բարձրանամ սարը»։ Էն վախտը նրանցից մինը կսկսեր մի լավ հեքիաթ, յա մի պատմություն, դուն էլ ականջ կանեիր ու սարը հենց կբարձրանայիր, որ չէիր իմանալ, թե ոնց բարձրացար։ Էդ կդառնար քեզ համար նարդիվան։

— Ղորթ որ է,— ասավ հալիվորը,— էդ էլ ես լավ ասում։ Լավ, էդ ասենք էդպես։ Ամա արտը կանանչունց կուտվի՞։

— Է, ապի, ապի,— ասաց աղջիկը,— էս հասարակ կապանքն էլ չես գլխի ընկել։ Ախար մի մարդ երբ պարտքով ա վարում, ցանում, որ հնձի, կալսի, պարտքատերը կգա, կտանի, ուրեմն, նա արտը կանանչուց ա կերել։ Իսկ էն մարդը, որ իրա աշխատանքով ա վարել ու ցանել, նա, իհարկե, որ հնձի, կալսի՝ ամբարը կլցնի ու ինքը կուտի։ Բա էն տղերքը ի՞նչ էլան, ապի,— հարցրեց աղջիկը։

— Գնացին Խամցոնց տուն, բալա։

— Էհ, ապի, էստեղ էլ կացինը քարովն ես տվել։ Ախար նրանք ի՞նչ կմտածեին։ Չէին ասի՞լ էս մարդուն իսկի հասկացողություն չուներ։ Սաղ օրը նրանց հետ ճամփա ես էկել։ Անծանոթ մարդիկ քեզ հետ էկել են քու գեղը։ Բա դու տուն չունեի՞ր, մի կտոր հաց չունեի՞ր, մի էրկու տեղաշոր չունեի՞ր, որ քու ճամփի ընկերներին համեցեք էիր արել քու տունը, քան թե վեր ես ունում՝ ղրկում ուրիշներին։ Որ էդ բանը իմանան, մենք ծիծաղատեղ կդառնանք մարդկանց աչքին։

Ու աղջիկը ձեռաց մի եղալի կլոր գաթա թխեց, տասներկու հատ էլ ձու էփեց, բոխչումը կապեց ու ասավ.— Ապի, էս տար էն տղերանցը տուր, ասա. աղջիկս նեղացավ, որ ձեզ իմ տունը չեմ կանչել, հիմի ձեզ համար էս ղրկել ա, անուշ արեք։

Ալևորը բոխչեն վեկալավ գնաց, ամա միտն էկավ, որ բան չի կերել՝ սոված ա, մի ձուն կլպեց, գաթի պռնկիցն էլ մի քիչ կտրեց, կերավ, նոր բոխչեն բերեց էն տղերանցը։

Տղերքը գլխի ընկան, որ աղջիկն էլ իրանց ա կապանք ղրկել.— Էս ո՞նց ա, հայրիկ,— ասեց մեկը,— ձեր աշխարհումը տարին տասնմեկ ամիս ունի՞։ Լիսնյակն էլ օրապակաս ա՞։

Հալիվորը էլի բան չհասկացավ, էկավ տուն, ասավ.

— Մի սարսաղ բան էլ հիմի ասին, թե ձեր տարին տասնմեկ ամիս ա ու լիսնյակն էլ՝ օրապակաս։

— Է՜, ապի, ապի, ինձ խայտառակ արիր։ Բերանդ կրակ էր ընկե՞լ։ Ի՞նչ կլիներ, որ ճամփին ձուն չէիր կերել ու գաթի պռնկիցն էլ չէիր կտրել։

Միամիտ ալևորը որտեղի՞ց հասկանար, որ աղջիկը իր կապանքովը ասել ա տղերանցը, որ իրա տարիքը թամամել ա ու ինքն էլ թամամ լուսնի պես հասած ա։

Մեկել օրը աղջիկն ասեց.

— Ապի, գնա, էն տղերանցը համեցեք արա մեր տունը, թող գան քու օջախումը մի կտոր հաց կտրեն։

Ալևորը գնաց հրավիրեց։ Տղերքը էկան։ Նրանք սրտով ուղում էին միամիտ ալևորի խելոք աղջկանը տեսնել։ Աղջիկը նրանց շատ քաղաքավարի ընդունեց, ասավ.

— Շատ ցավում եմ, որ իմ հերը ձեր ասածները չի հասկացել, ձեզ պես ճամփի ընկերներին իր տունը չի հրավիրել, հիմի ես խնդրում եմ մեր մի կտոր հացը կտրեք ու հետո բարով գնաք ձեր ճամփեն։

Աղջիկը նրանց հետ զրից էր անում, հերն էլ կերակուրը պատրաստում, հացի թադարեք տեսնում, դուս ու տուն անում։

Տղերքը տեսան, որ աղջիկը համ շատ խելոք ա, համ իմաստուն ա, համ էլ շատ սիրուն ա։ Համա չեն հասկանում. շատ ամաչելուցը, թե մորուց ա՝ աչքերի մինը վախտ-վախտ շլվում ա։ Տղերանց մեկը ասավ.— Օթախը շատ լավն ա, ամեն բան կարգին սարքին, ամա ափսոս, որ բուխարիկը մի քիչ ծուռն ա։

Աղջիկը գլխի ընկավ, որ խոսքն իր մասին ա, ետ դառավ ու քաղաքավարի ասաց.

— Սեր պատվական ղոնախներ, դուք բուխարիկի ծռնությունը թողեք, նրան թամաշ արեք, թե ծուխը ինչքան կանոնավոր ա դուրս տանում։

Տղերքը խելքամաղ են լինում աղջկա շնորհքի, տեսքի ու խելքի վրա։ Նրանցից մինը առաջ ա գալիս ու ասում.— Խանում աղջիկ, մենք ճամփորդ չենք, ես էս երկրի իշխանի որդին եմ, սա էլ իմ ընկերն ա։ Մենք շորներս փոխել ենք, ման ենք գալի, որ ժողովրդի չարն ու բարին իմանանք։ Դրա հետ ես մի նպատակ էլ ունեմ. ուզում եմ ինձ համար խելոք մի նշանած ճարեմ: Հիմի քեզնից լավը սաղ աշխարհումը չեմ գտնի։ Դու ես, որ կաս ինձ համար։ Թե դու համաձայն ես, ձեռքդ տուր, մենք հույս աստծու՝ բախտավոր կլինենք։

Աղջիկն էլ շատ հավանեց տղին։ Սրանք նշանվեցին, հետո պսակվեցին ու իրանց մուրազին հասան։

Տեսություն

Միանդամների բազմապատկումը և աստիճան բարձրացնելը

Միանդամների արտադրյալը այնպիսի միանդամ է, որի արտադրիչները տվյալ միանդամների բոլոր արտադրիչներն են:

Ուշադրություն

Միանդամների բազմապատկման ժամանակ պետք է հիշել, որ գործակիցները բազմապատկվում են, իսկ միևնույն փոփոխականների աստիճանացույցները՝ գումարվում:

Միանդամները բազմապատկելու համար պետք է՝

• բազմապատկել միանդամների գործակիցները,
• գումարել միևնույն հիմքերով աստիճանների ցուցիչները:

Օրինակ

ա) Հաշվենք միանդամների հետևյալ արտադրյալը՝ 3a²b⋅2ab³

1.  Որպեսզի արտահայտությունն ակնառու լինի, փոխենք արտադրիչների տեղերը`

3a²b⋅2ab³=(3⋅2)⋅(a²⋅a)⋅(b¹⋅b³)

2. Բազմապատկենք միանդամների գործակիցները, և միևնույն հիմքով աստիճանների ցուցիչները գումարենք`

(3⋅2)⋅(a²⋅a)⋅(b¹⋅b³)=6⋅a³⋅b⁴:

բ) Հաշվենք միանդամների հետևյալ արտադրյալը՝ 0,35xy⁴⋅(−15y²z²)

1. Հարմարության համար փոխենք արտադրիչների տեղերը`

0,35xy⁴⋅(−15y²z²)=0,35⋅(−15)⋅(x)⋅(y⁴⋅y²)⋅(z²)

2. Միանդամի −15 գործակիցը գրենք տասնորդական կոտորակի տեսքով՝

−0,2⋅0,35⋅(−15)⋅(x)⋅(y⁴⋅y²)⋅(z²)=0,35⋅(−0,2)⋅(x)⋅(y⁴⋅y²)⋅(z²)

3. Բազմապատկենք միանդամների գործակիցները, և գումարենք միևնույն հիմքով աստիճանների ցուցիչները՝

0,35⋅(−0,2)⋅(x)⋅(y⁴⋅y²)⋅(z²)=0,35⋅(−0,2)⋅(x)⋅(y⁴⁺²)⋅(z²)=−0,07⋅x⋅y⁶⋅z²=−0,07xy⁶z²

Միանդամի աստիճան բարձրացումը

Ուշադրություն

Միանդամը աստիճան բարձրացնելիս պետք է՝

• միանդամի գործակիցը բարձրացնել այդ աստիճան,
• միանդամի փոփոխական արտադրիչների աստիճանացույցները բազմապատկել այն աստիճանի ցուցիչով, ինչ աստիճան որ բարձրացվում է միանդամը:

Օրինակ

Հաշվենք միանդամի խորանարդը՝ (−2xy²)³:

1. Առանձնացնենք միանդամի արտադրիչները: Հիշենք, որ եթե աստիճանի ցուցիչը նշված չէ, ապա այն հավասար է 1-ի՝

(−2xy²)³=(−2)³⋅(x¹)³⋅(y²)³:

2. Յուրաքանչյուր արտադրիչ առանձին-առանձին խորանարդ բարձրացնենք: Հիշենք, որ փոփոխականների աստիճանացույցները բազմապատկվում են այն ցուցիչով, ինչ աստիճան որ բարձրացվում է միանդամը՝  

(−2)³⋅(x¹)³⋅(y²)³=(−2)³⋅(x^1⋅3)⋅(y^2⋅3)=(−2)⋅(−2)⋅(−2)⋅(x^1⋅3)⋅(y^2⋅3):

3. Բացասական արտադրիչը 3−րդ աստիճան բարձրացնելով` որպես գործակից ստանում ենք բացասական թիվ՝

(−2)⋅(−2)⋅(−2)⋅(x^1⋅3)⋅(y^2⋅3)=−8⋅x³⋅y⁶=−8x³y⁶:

Տրված միանդամը և նրա առջև մինուս նշան դրված միանդամը կոչվում են հակադիր միանդամներ:

Օրինակ՝ 8x³y⁶ = −8x³y⁶

Առաջադրանք՝ կարդալ տեսությունը, վարժ. 41 ա, բ, գ, դ, 43, 46 ա, գ, ե, է

ա) 6ab=-6ab

բ) (-3)bc=3bc;

գ) 8kcp=-8kcp;

դ) p;=-p

ա) aba = a^2b^1                        ե) ababa = a^3a^2

բ) kpppkp = k^2p^4                  զ) 3a2a3a = a^8

գ) 3abab = 3a^2b^2                   է) a^3a^4 = a^7

դ) 7xxyyyyx = 7y^4x^3             ը) a^2a^3a^5 = a^10

Գտեք միանդամների արտադրյալին հավասար միանդամը (45-47)

ա) 11п 2 · 4п 3 х=44п 4 л 2 х

բ) 15x 2 y 3· 8x 4 y=120x 6 y 4

գ) 3a·(-6)a 2 b= -18a 3 b

ե) (-5)c 3 k·5ck 2 =-25c 4 k 3

է) (-5)п 2 х 2 ·8 п 2 х 5 =40п 4 х 7

Բոլոր առաջադրանքները կատարում եք ուրվագծային քարտեզի վրա, որ տեղադրված է ներքևում։

1,Ներքոհիշյալ երկրները դասավորել ըստ տարածքի մեծության հետևյալ խմբերում, գերխոշոր, խոշոր, միջին, փոքր
Նիդերլանդներ, ֆրանսիա, Գերմանիա, Իրան, Պակիստան, Մոնղոլիա, Հայաստան, Ուկրաինա, Արգենտինա, Մոնակո, Անդորրա, Իսրայել, Ռուսաստան, Նիգերիա, Ավստրալիա, Կամերուն։

Գերխոշոր- Ռուսաստան, Բրազիլիա, Ավստրալիա, Արգենտինա,

Խոշոր- Իրան, Նիգերիա, Պակիստան, Ֆրանսիա, Ուկրաինա

Միջին- գերմանիա, իսրայիլ, մոնակո,

Փոքր- նիդեռլանդներ, հայաստան, Անդորա

2,Ներքոհիշյալ երկրները դասավորել ըստ բնակչության թվի նվազման

Նիգերիա, Ալբանիա, Բելգիա, Իտալիա, Մեքսիկա, Բրազիլիա, Եգիպտոս, Կիպրոս, Ճապոնիա, Ուրուգվայ, Լիբանան, Սիրիա

Նիգերիա, Բրազիլյա. Մեքսիկա, Ճապոնիա, Եգիպտոս, Իտալիա, Սիրիա, բելգիա, Լիբանան, ՈՒրուգվայ, Հայաստան, Ալբանիա, Կիպրոս

3,Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել տարծքով ամենամեծ 15 պետությունները

4,Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել բնակչության թվով խոշոր 15 երկրները։