Месяц: Ноябрь 2022

01.11.2022

ԱՇԽԱՏԱՆՔ ՈՒՐՎԱԳԾԱՅԻՆ ՔԱՐՏԵԶՆԵՐՈՎ

Մասնակիցներ՝ 7-8-րդ դասարանի սովորողներ

Նախագծի նպատակներն են-քարտեզով աշխատելու հմտությունների զարգացումը, քարտեզներից տեղեկատվության ստացում ու տեղեկատվության  արտահայտումը քարտեզների միջոցով, երևույթների տարածական օրինաչափությունների բացահայտումը։  

Ընթացքը- Սովորողները ուսումնասիրում են յուրաքանչյուր պետությունների սեռատարիքային կազմը։ Համեմատում են երկրների բնակչության աճի կամ նվազման տեմպը, և կատարում են վերլուծություններ։

• https://www.populationpyramid.net/armenia/2019/ կայքի միջոցով, համեմատել Գերմանիայի և Ֆրանսիայի բնակչության սեռատարիքային կազմը( կարող եք ընտրել ցանկացած երկիր)։

Ընդհանուր Գերմանիայում կա 83մլն բնակչություն, իսկ Ֆրանսիայում 65մլն բնակչություն։ Գերմանիայում երեխաների և չափահասների քանակը ավելի շատ կազմում են տղամարդիկ, քան կանայք, բայց ծեր մարդկանց քանակը ավելի շատ կազմում են կանայք, քան տղամարդկանց։ Այսինքն երեխաները և չափահասները ավելի շատ տղամարդիկ են, իսկ ծերերը ավելի շատ կանայք են՝ Գերմանիայում։ Ֆրանսիայում երեխաները ավելի շատ կազմում են տղամարդիկ, բայց չափահասները և ծերերը կազմում են ավելի շատ կանայք։

• https://www.populationpyramid.net/armenia/2019/ կայքի միջոցով, ընտրել զարգացած և զարգացող չորս երկրներ, որտեղ արտահայտված է բնակչության ծերացման փուլ։
• Չինաստան

Հնդկաստան

Գերմանիա

Ֆրանսիյա

• Համեմատել ՀՀ-ի և ձեր ընտրությամբ որևէ այլ երկրի բնակչությանը վերաբերող ցուցանիշները՝ ընդհանրություններն ու տարբերությունները, փորձելով բացատրել դրանց պատճառները:

Հայաստանը և Արեգնտինան։ Հայաստանի բնակչության թիվը կազմում է մոտ 3մլն մարդ, իսկ Արգենտինայի բնակչության թիվը կազմում է մոտ 45մլն մարդ։ Հայաստանում կանանց քանակը մի քիչ ավելի շատ է տղամարդկանց քանակից, իսկ Արգենտինայում մոտավորապես կանայք և տղամարդիկ հավասար են՝ ըստ սեռատարիքային բուրգի ցուցանիշների։ Ըստ սեռատարիքային բուրգի Արգենտինայում բնակչության թիվը բոլոր փուլերում նվազում է հերթականությամբ, իսկ Հայաստանում խառը։ Հայաստանում և Արգենտինայում 95-100 տարեկան փուլում սեռատարիքային քանակը հավասար է զրոյի։

• Համեմատել ՀՀ-ի և ամբողջ աշխարհի բնակչությանը վերաբերող ցուցանիշները՝ ընդհանրություններն ու տարբերությունները, փորձելով բացատրել դրանց պատճառները:
• Համեմատել աշխարհի ու ՀՀ բնաչկության բնական աճի տեմպերը վեջին 200 տարում
• Համեմատել աշխարհի և ՀՀ բնակչությունն տարիքային կազմերի փոփխությունները վերջին 200 տարում:

Կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը կամ երկհնչյունը:

1.Մի անգամ դեպի հարավ չվելիս ծիծեռնակները փորցանքի մեջ ընկան: Այդ տարի Շվեցարիայում ուժեղ ցրտից բոլոր միչատները սատկել էին; Դե, էլ ի՛նչ պիտի ուտեին ծիծեռնակները. չէ՞ որ շատ թռչունների նման նրանք էլ են միչատներով սնվում: Խեղճ ծիծեռնակները սովից ուժասպառ եղան ու վեր ընկան: Բայց Շվեցարիայի բնակիչներն անօգնական չթողեցին նրանց, հավաքեցին, դրեցին տուփերի մեջ ու տարան երկաթուղային կայարան: Այդտեղից էլ հատուկ գնա.քով արագ ու ապահով ուղարկեցին հարավ:

2.Տիզերենավի բոլոր ուղևորներն արդեն տեղերում էին, շարժասանդու.քը հեռացել, դուռն ամուր փակվել էր, և ուղեկցորդուհին թռիչքի մասին էր հայտարարում: Բայց դեռ վախենում էի, որ հանկարծ կզղկան մեզ այդ վտանգավոր թռիչքին թողնելու համար, կի.եցնեն, և մեր բոլոր ջանքերն ապար.յուն կանցնեն: Բայց հանկարծ մի ահավոր աղմուկ սկսվեց, նավը ցնցվեց ու թափով պոկվեց տեղից:
Մխրճվում ենք երկնքի մեջ, սլանում ենք դեպի աստ.երը:

Սուր անկյուն

Բութ անկյուն

Ուղիղ անկյուն

Փռված անկյուն

100. Տրված կապերով կազմի՛ր նախադասություններ: Ո՞ր հարցին են պատասխանում դրանց հետ գործածվող գոյականները:

Պես, հետ, առանց, վրա, համար:

Պես-Դաշտի հովի պես անցան մեր օրերը:
Հետ-Մեր հետ եկած ուսուցիչը պատմեց այդ եկեղեցու մասին:
Առանց-Ինձ հետ լինի թե առանց ինձ իմ տղան կմեծանա:
Վրա-Սարի վրա մենք հետաքրքիր օր անցկացրեցինք:
Համար-Նա կյանքը տվեց հայրենիքի համար:

102. Տրված վերաբերական բառերով նախադասություններ կազմի՛ր: Ինչպիսի՞ վերաբերմունք են արտահայտում դրանք:

Թերևս, միգուցե, կարծես, մի՞թե, երևի:

Թերևս-թերևս կարելի էր կանխել այդ վտանգը: (կասկած)

միգուցե-միգուցե անցնելիս բարևեիր: (հանդիմանություն)

կարծես-կարծես թե դարձել էի ես տուն: (ենթադրություն)

մի՞թե-մի՞թե վերջին պոետն եմ ես:  (հարց, մտավախություն)

երևի-մենք երևի այս ամառ նորից կգնանք ծով: (ենթադրություն)

103. Տրված մակբայները բաժանի՛ր իմաստային չորս խմբերի:

Դեմ առ դեմ, կամաց-կամաց, առավոտյան, շատ-շատ, քիչ, երեկ, արագ, բարեկամաբար, օրեցօր, հեռու, կիսով չափ, նախօրոք, լրջորեն, ամենուր, տեղ-տեղ:

Գործողությանտեղ-Դեմ առ դեմ, ամենուր, տեղ-տեղ

ժամանակ-առավոտյան, երեկ, օրեցօր, նախօրոք

ձև-կամաց-կամաց, արագ, բարեկամաբար, հեռու,  լրջորեն

չափուքանակ-շատ-շատ,  կիսով չափ

106. Տրված բառերը բաժանի՛ր տասը խոսքի մասերի՝  գոյական, ածական, թվական, դերանուն, բայ, մակբայ, կապ, շաղկապ, ձայնարկություն, վերաբերական բառեր:

Կառուցել, իսկ, երեքական, ես, արագ, հավանաբար, շենք, օ՜ֆ, ոչ ոք, զրուցել, շինարարական, հանելուկ, բոլորը, երրորդ, տեղ-տեղ, մասին, և, փայտաշեն, առավոտյան, որովհետև, գուցե, տաղավար, ո՛չ, խառնել, ջա՜ն, երեք հարյուր երեսուներկու, մեջ, հոյակապ, բացի, հեյ-հե՜յ:

Գոյական, բառ որը ցույց է տալիս առարկան (անձ), (ով, ինչ)
Ածական, ցույց է տալիս առարկաների տարբերակված հատկանիշները (ինչպիսի, որպիսի, որ)
թվակն, ցույց է տալիս առարկաների թիվ, քանակ
դերանուն, այն բառերը որոնք մատնացույց են անում առարկա, հատկանիշ, քանակ` առանձ դրանք անվանելու:
բայ, ցույց է տալիս գրծովություն:
մակբայը, ցույց է տալիս գործողության հատկանիշ (երբ, որտես, ինչու, ինչպես)
կապ, կապերը ցույց են տալիս հարաբերություն, օրինակ բացի, համար, մոտ, պես, չափ և այլն:
շաղկապ, արտահայտում է առարկաների, երևույթների միջև դրսեվորվող համադասական հարաբերությունե, օրինակ թե’… թե’, ո’չ…ո’չ, որ, եթե, ուրեմն, քան  և այլն:
ձայնարկություն, ցույց է տալիս խոսողի զգայական վերաբերմուն (վայ, ուխայ, այ, ուխ, ջան և այլն):
վերաբերական, որոնք արտահայտում են խոսողի իմացական կամ գնահատողական վերաբերմունքը և երանգավորւոմ են նախադասութունը (իհարկե, անկասկած, իրոք, միգուցե և այլն):

գոյական-ես, շենք, ոչ ոք, հանելուկ,  տաղավար
ածական-արագ, շինարարական, փայտաշեն
թվական-երեքական, երրորդ, երեք հարյուր երեսուներկու
դերանուն-բոլորը
բայ-կառուցել, զրուցել, խառնել
մակբայ-տեղ-տեղ, առավոտյան, առավոտյան, հավանաբար, մեջ, մասին
կապ-բացի
շաղկապ-իսկ, և
ձայնարկություն-օ՜ֆ,  գուցե, ջա՜ն, հոյակապ, հեյ-հե՜յ
վերաբերական-ո՛չ