Месяц: Октябрь 2023

  Արևելյան Հայաստանը 19-րդ դարի սկզբին

• Նկարագրել Արևելյան Հայաստանի 19-րդ դարի սկզբին վարչաքաղաքական կացությունը

Սկզբում Հայաստանի տարածքներից՝Լոռի, Փամբակ, Շամշադին, Իջևան, Շիրակ, Ղարաբաղ,Գանձակը, Արցախը, Շիրախը, Զանգեզուրը, Լոռին, Երևանը և նախիջևանը գտնվում էին Պարսկաստանում: Եվ աստիճանաբար Հայերի օգնությամբ Ռուսաստանը Պարսկաստանի մոտից գրավեց այդ բոլոր տարածքները:

• 1804-1813թթ. ռուս-պարսկական պատերազմի նախադրյալները, ընթացքը , ավարտը, արդյունքները

Նախադրյալներ՝Ռուսաստանը ուզում էր իրեն վերցնել Պարսկաստանի կողմից գրաված Հայաստանի տարածքները:

Ընթացք՝Ռուսաստանը աստիճանաբար հայերի օգնությամբ գրավում է տարածքները:

Ավարտ՝Ռուսաստանը գրավեցին բոլոր տարածքները և հայերը ապրում են արևելյան Հայաստանում:

• Գյուլիստանի պայմանագիրը

Գյուլիստանի հաշտության պայմանագրով Պարսկաստանը Ռուսաստանին հանձնեց Գանձակը, Արցախը, Շիրախը, Զանգեզուրը, Լոռին, Շամշադինը, Արևելյան Անդրկովկասը, Արևելյան Վրաստանը:

Առաջադրանք 2

Հարցեր և առաջադրանքներ

• 1826-1828թթ. Ռուս-պարսկական պատերազմի սկիզբը , ընթացքը ավարտը, արդյունքները

1826թ. Նորից պարսկական զորքը պաշարեց Շուշիի բերդը խախտելով Գյուլիստանի պայմանագիրը: Հայերը ռուսական զորքերին օգնելու համար կամավոր ջեկատներ ստեղծեցին:

1827թ. սեպտեմբերին Ռուսական զորքերը գրավեցին Սարդարապատը և Երևանի բերդը: Ռուսական զորքերը մտան Թավրիս:

1828 թ. Ռուսաական զորքերը գրավեցին Խոյը, Սալմաստը, Ուրմիան և շարժվեցին դեպի Իրանի մայրաքաղաք Թեյրան:

Փետրվարի 10-ին Թուրքմենչա գյուղում կնքվեց հաշտության պայմանագիր, որով Ռուսաստանին անցան Երևանն ուՆախիջևանը:

• Թուրքմենչայի պայմանագիր ,«Բախտորոշ պայմանագրեր»,ուսումնասիրել էջ 32-38, յուրաքանչյուր հոդվածը մեկ նախադասությամբ գրավոր ամփոփել

Պայմանագիրը կազմված էր 16 հոդվածից:

1/Ռուսաստանը և Հայաստանը պետք է խաղաղության մեջ լինեն:

2/Թուրքմենչայի պայմանագիրը պետք է փոխարինի Գյուլիստանի փայմանագրին:

3/Պարսից Շահը պետք է հանձնի Երևանի խանությունը՝ Արաքսի այս ու այն կողմերում և Նախիջևանի խանությունը: Նաև վեց ամսով ռուսական իշխանություններին հանձնում է դիվաններն ու հրապարակված վավերագրերը, որոնք վերաբերում են այդ խանությունների կառավարման հետ:

4/Այս կետում ընդգծվում են Պարսկաստանի և Ռուսաստանի սահմանները:

5/Այս կետում նշվում է, որ Ռուսաստանին են պատկանում՝Կասպից ծովի միջև ընկած բոլոր հողերն ու բոլոր կղզիները, ինչպես և այդ որկրում ապրող բոլոր քոչվոր և մյուս ժողովուրդները:

6/Պարսկաստանը պետք է մուծի Ռուսաստանին հանձնած վնասների գումարը:

7/Ռուսաց կայսրը պետք է  Աբբաս-Միրզային ճանաչի պարսկական թագի հաջորդին և ժառանգորդին, իսկ նրա Գահ բարձրանալուց հետո նրան ճանաչել որպես սույն Տերության օրինական թագավորը:

8/Այս կետում նշվում է, որ Ռուսական և Պարսկական նավերը առաջվա պես իրավունք ունեն նավարկել Կասպից ծովում և այդ ընդհացքում յուրաքանչյուր նավերին պետք է օգնություն գործադրվի:

9/Խաղաղություն պահպանելու համար, կարգ ու կանոն հաստատող մարդիկ հսկելու են հանդիսակարգը:

10/Այդ կեով պայմանավորվում է իրենց միջև առևտրական պայմանավորությունները:

11/Այս կետում նշվում է, որ այն գործընթացները, որոնք կանգ են առել պատերազմի ժամանակ կվրասկսվեն:

12/Այս կետում նշվում է, որ անշարժ գույք ունեցող վաճառականներին 3 տարի ժամանակ, որ դրանք վաճառեն:

13/Այս կետում նշվում է, որ պետք է լինի գերիների փոխանակում:

14/Այս կետում նշվում է, որ պետք է վերադառնան փախստականները:

15/Այս կետում նշվում է, որ պարսկաստանը ադրբեջան կոչվող մարզի բնակչությանը չի հետապնդելու:

16/Այս կետում վում է, որ երկու կողմերի Լիզորները բոլոր վայրերը կուղարկեն տեղեկություններ և պատշաճ հրամանագրեր պատերազմական գործողություններն անհապաղ դադարեցնելու մասին: 

• Համեմատել Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերը/գրավոր/

Իմ կարծիքով Թուրքմենչայի պայմանագիրը Ռուսաստանի համար ավելի բարենպաստ էր, նաև այն կազմված էր ավելի շատ հոդվածներից:

• Ամփոփել/ 10-15 նախադասությամբ/ 19-րդ դարի առաջին կեսին արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միացման ընթացքի և հետևանքների մասին :

Այս ընդհացքոիմ Հայաստանի բոլոր հողերը Պարսկաստանից անցան ռուսաստանի տիրապետության տակ:

Ռուսաստանի և Պարսկաստանի մարզերը պայմանագրից հետո և առաջ. Թուրքմանչայում հանձնված մասերը ցույց են տրվել կանաչ և կարմիր գծերով

Սահմանել հեղափոխություն հասկացությունը

Հեղափոխությունը քաղաքական երևույթ է, որի
շնորհիվ պատմական կարճ ժամանակահատվածում
հասարակության մեջ կատարվում են արմատական
փոփոխություններ։

• Անգլիական բուրժուական հեղափոխություն, գրավոր ներկայացրու Օլիվեր Կրոմվելին, անգլիական հեղափոխությունում նրա դերը

XVII դա­րի անգ­լի­ա­կան հե­ղա­փո­խական գոր­ծիչ Օլի­վեր Կրոմ­վե­լը ծնվել է 1599թ. ապրիլի 25-ին Անգլիայի Հան­թինգ­տոն քաղաքում: Իր ստեղ­ծած «եր­կա­թա­կո­ղե­րի բա­նա­կով» հաղ­թել է թա­գա­վո­րա­կան զոր­քե­րին: 1649թ. Անգ­լի­ան հռչակ­ել է հան­րա­պե­տու­թյուն, իսկ 1653թ. ինքն իրեն հռչա­կել է ազ­գի հովա­նա­վոր (պրո­տեկ­տոր):Օլի­վե­ր Կրոմվելը մե­ծա­ցել է պու­րի­տա­նա­կան (կրո­նա­կան ուղ­ղու­թյուն Անգ­լի­ա­յում) ըն­տա­նի­քում: Հոր մա­հից հե­տո մեկ­նել է Լոն­դոն՝ իրա­վունք ու­սում­նա­սի­րե­լու: Քա­ղա­քա­կան գոր­ծու­նե­ու­թյունն սկսել է 1628թ., երբ ա­ռա­ջին ան­գամ ընտր­վել է Հա­մայնք­նե­րի պա­լա­տի պատ­գա­մա­վոր: 1640թ.-ից ընդ­դի­մու­թյան գոր­ծիչ­նե­րից էր:

• Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կազմավորումը, Ջ.Վաշինգտոնի դերը ԱՄՆ-ի կազմավորման գործում
  
  Ջորջ Վաշինգտոնն այն մարդն էր, ով ապահովեց անգլիական 13 գաղութի ազատագրական պատերազմի հաղթանակը: Լինելով կենտրոնացված իշխանության կողմնակից՝ 1787թ. ընտրվել է ԱՄՆ-ի սահմանադրությունը մշակող Սահմանադրական կոնվենտի (ժողով) նախագահ: 1789թ. Վաշինգտոնն ընտրվել է ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ, 1792թ. վերընտրվել է 2-րդ անգամ, 3-րդ անգամ հրաժարվել է նախագահական ընտրություններին մասնակցելուց: Արտաքին քաղաքականության մեջ Վաշինգտոնը դեմ է եղել եվրոպական պետությունների հետ ԱՄՆ-ի`   դաշինքներին  և պատերազմներին մասնակցելուն: 1796թ. սեպտեմբերի 19-ին հրապարակվել է ամերիկացի ժողովրդին ուղղված նրա հրաժեշտի ուղերձը: Վաշինգտոնի անունով են կոչվել ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը, նահանգ, լիճ և կղզի, սար ու խնձահովիտ (կանյոն), բազմաթիվ բնակավայրեր, քոլեջներ ու համալսարաններ, փողոցներ և հրապարակներ:

Առաջադրանք 2 

Համաշխարհային պատմություն/էջ 26-31/

Ներկայացնել, համեմատել 18-րդ դարի իրադարձությւոնների ժամանակագրությունը

1760թ․Արդյունաբերական հեղաշրջման սկիզբը Անգլիայում։
1768թ․ Առաջին շոգեշարժիչի ստեղծումը։
1775-1786թթ․ Անկախության պատերազմը և ԱՄՆ-ի կազմավորումը։
1784թ․ Շոգեմեքենայի ստեղծումը։
1787թ․ ԱՄՆ-ի սահմանադրության ընդհունումը։
1791թ․ Առաջին սահմանադրության ընդհունումը Ֆրանսիայում։

Ներկայացնել նոր հասկացությունների բացատրությունները/էջ 20-31/

Միահեծանությունը՝ պետական ​​համակարգ է, որը հաստատվել է նոր ժամանակների Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում, որում գերագույն իշխանությունը չի սահմանափակվում ներկայացուցչական ինստիտուտներով, ի տարբերություն դրա սահմանափակումների:

Ազատախոհները ՝ Հին Հունաստանում և Հին Հռոմում, Բյուզանդիայում, ինչպես նաև վաղ ֆեոդալական շրջանի Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում, ազատ արձակվածն ստրուկներն են։

Ծայրահեղականներ — մարդիկ, որոնք պահպանում են ծայրահեղ տեսակետների, գործողությունների մեթոդները։

Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությունը /Փոքրիկ ուսումնասիրություն/

Ներածություն

Ֆրանսիական հեղափոխության պատճառները:

Ֆրանսիյան գյուղատնտեսական երկիր էր։ Արդյունագործության մեջ վիճակը ծանր էր։ Վերնախահը չէր վճարում հարկեր, և ապրում էր բավականին անհոգ ու շվայտ։ Նոր հարկեր սահմանելու նպատակով՝ Լուի 16-ը հրավիրեց գլխավոր շտատներ։ Գլխավոր շտատներում մասնակցում էին հոգևորականները, ազնվականները, և քաղաքացիները։ Այդ իսկ պատճառով էլ, 1789 թվականին, նշանավորվեց հեղափոխության սկիզբը։

Ներկայացրու ֆրանսիական հեղափոխության փուլերը:

1789թ. Գլխավոր շտատներ

Գլխավոր շտատներ օգնությամբ, իրականացվեց հեղափոխությունը։ Արքան իրենցից պահանջեզ նոր հարկեր։ Իսկ մերժում ստանալով, նա փորձեզ ցրել այդ համաժողովը։ Դրան ընդդիմացան երրորդ դասի պատգամավորները, որոնց օժանդակեց նաև հոգևորական և ազնվական պատգամավորների մի մասը։ Ընդդիմադիր ուժերն րենց հռչակեցին ազգային ժողով։ Հայտարարեցին, որ միայն իրենք են արտահայտում Ֆրանսիյական ազգ հավաքական կամքը և պատրաստակամ են ստեղծելու Սահմանադրություն։

Բաստիլի գրավումը

Ֆրանսիացիների շատ սերունդների համար Բաստիլի ամրոցը, որտեղ գտնվում էին քաղաքային պահակների, արքայական պաշտոնյաների կայազորը և, իհարկե, բանտը, արքաների ամենազորության խորհրդանիշն էր: Չնայած ի սկզբանե դրա կառուցումը զուտ ռազմական բնույթ ուներ, այն սկսվեց XIV դարի կեսերին, երբ Ֆրանսիայում շարունակվում էր հարյուրամյա պատերազմը: Կրեսիում և Պուատյեում կրած ջախջախիչ պարտություններից հետո մայրաքաղաքի պաշտպանության հարցը խիստ սուր էր, և Փարիզում սկսվեց բաստիոնների և դիտարանների կառուցման բուռը:

1789 թվականի հուլիսի 14-ին Փարիզում զինված բազմություն մոտեցավ Բաստիլի պարիսպներին: Չորս ժամ տևած կրակահերթից հետո, առանց պաշարման դիմակայելու հեռանկար, բերդի կայազորը հանձնվեց: Սկսվեց Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը:

Բաստիլի փոթորկի պատճառը խոսակցություններն էին ՝ Լուի XVI թագավորի որոշումը ցրելու մասին Հիմնադիր խորհրդարանը, որը կազմավորվել էր 1789 թվականի հուլիսի 9-ին։

1789 թվականի հուլիսի 12-ին Կամիլ Դեսմուլինսը ելույթ ունեցավ Պալե-Ռոյալում, որից հետո ապստամբություն սկսվեց: Հուլիսի 13-ին Արսենալը, և քաղաքապետարանը թալանվեցին, իսկ 14-ին զինված հոծ բազմությունը մոտեցավ Բաստիլ: Հարձակումը ղեկավարելու համար ընտրվեցին արքայական բանակի սպա Գյուլենը և Էլին: Հարձակումը ոչ այնքան խորհրդանշական, որքան գործնական նշանակություն ուներ։ Ապստամբները հիմնականում հետաքրքրված էին Բաստիլի զինանոցով, որով նրանք կարող էին զինել կամավորներին:

Ավատատիրության վերացումը Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիր, հռչակագրի արդիականությունը
Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիրը Ֆրանսիական հեղափոխության ամենակարևոր փաստաթուղթն է, որը սահմանում է մարդու անհատական ​​իրավունքները: Հռչակագիրն Ազգային Հիմնադիր Խորհրդի կողմից ընդունվել է 1789 թվականի օգոստոսի 26-ին: Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագրի գաղափարները հիմնված են հավասարության և ազատության գաղափարի վրա, որը բոլորին է պատկանում ի ծնե: Մարդու և քաղաքացու բնական իրավունքները հռչակվեցին անհատի ազատություն, խոսքի ազատություն, կարծիքի ազատություն և ճնշմանը դիմակայելու իրավունք:

Կանանց դերը հեղափոխության ընթացքում

Կրթական գաղափարների ազդեցության շնորհիվ Ֆրանսիայի կանայք մինչ հեղափոխությունը հասարակության համեմատաբար ավելի ազատ անդամներ դարձան. նրանց թողնում էին տղամարդկանց շատ ակումբներ; նրանք մասնակցում էին Ֆրանկ-մասոնների ժողովներին: 18-րդ դարի մտածողների կրտսեր ներկայացուցիչը Հեղափոխությունից երկու տարի առաջ Քոնդորսեթը շատ կտրուկ բարձրացրեց սեռերի քաղաքական հավասարության հարցը և անմիջապես սկսեց էներգետիկորեն կազմակերպել կանանց հանրային կրթություն. նա օգնում էր նրանց համար ճեմարաններ կազմակերպել, առանձին դասախոսական դասընթացներ գիտելիքների տարբեր բաժիններում: Մինչ այդ աղջիկները փակված էին վանքերում մինչև գրեթե 20 տարեկան, և դասավանդվում էին քահանաների կողմից հաստատված հին գրքերով։

Սահմանադրական միապետություն
Ֆրանսիայի սահմանադրական միապետությունը կարճատև սահմանադրական միապետության ռեժիմ է Ֆրանսիայում, որն իշխանությունն իրականացնում էր 1791 թվականի սեպտեմբերի 3-ից 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ը: Այդ ռեժիմը Ֆրանսիայում առաջին սահմանադրական միապետությունն էր: Օրենսդիր մարմինը թագավորին կասեցրեց օգոստոսի 11-ին ՝ Թուիլերի պալատի վրա հարձակումից հետո: Ընտրությունների ժամանակ ձևավորված Հիմնադիր խորհրդարանը 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ին վերացրեց միապետությունը ՝ այդպիսով ավարտելով Ֆրանսիայում Բուրբոնների տոհմի անխափան կառավարման շրջանը, որը տևեց 203 տարի:

Քաղաքական ակումբների առաջացումը

Արդեն Փարիզում Լուի XVI- ի թագավորության ավարտին հիմնադրվեցին մի քանի գրական և գիտական ​​ընկերություններ «ակումբ» անվան տակ:

Քաղաքական ակումբները հայտնվեցին 1789-ին. Առաջին ակումբը հիմնադրվեց Վերսալում ՝ Բրետանիի պատգամավորները գեներալ նահանգներում, բրետոնական ակումբի անունով; Հոկտեմբերի 19-ին, երբ Հիմնադիր Խորհրդարանը բացեց իր հանդիպումները Փարիզում, նա նույնպես տեղափոխեց իր հանդիպման վայրը այնտեղ, փոխեց իր սկզբնական անվանումը `« Սահմանադրության բարեկամների ակումբ »և վերջապես հայտնի դարձավ որպես« Յակոբինների ակումբ »: Մյուս քաղաքական հասարակությունները դանդաղ չէին ստեղծվում:

Յակոբիններից հետո ամենաազդեցիկներն էին.

լարային ակումբ;
«Երկաթե բերան» սոցիալական շրջանակը, որը հիմնադրել է Բոննեվիլը ՝ «Կրոնների ոգին» գրքի հեղինակ, որտեղ վանահայր Ֆոուչերը գերիշխող էր
անկողմնակալության ակումբը, որի հիմնադիրներից մեկը Լաֆարն էր ՝ Նանսի քաղաքի անդամ:
Միրաբի կողմից Փարիզում կազմակերպված սահմանադրական ակումբ;
եղբայրական հասարակության ակումբը, որը հիմնադրվել է Թալիենի կողմից 1791 թվականին;
ակումբ արվարձան Սբ. Էնթոնին, որտեղ կազմակերպված էին բանվորները;
պանթեոն ակումբ, մարդու իրավունքների ընկերների ակումբ;
1789 թ. ակումբ, որը ծառայեց որպես հացահատիկ 1791 թ. ֆեվիլանտների ակումբի ձևավորման համար: Վերջինս հետագայում ստեղծեց Կլիշի ակումբը, որը բաղկացած էր զուտ ռոյալիստական ​​տարրերից:

Արքայի փախուստը Վարեն

1791 թ. Հունիսի 20-21-ին Վարենես թռիչքը Ֆրանսիական հեղափոխության դրվագ, թագավոր Լուի XVI- ի և նրա ընտանիքի անհաջող փորձը փախչել հեղափոխական Փարիզից և հասնել Մոնթմեդիի թագավորական ճամբար: Որպես թագավորի կողմից դավաճանության հաստատում, այս իրադարձությունը մեծ դեր խաղաց հեղափոխության զարգացման, հանրապետական ​​գաղափարների ամրապնդման և Ֆրանսիայի առաջին հանրապետության կայացման գործում:

1789-ի հոկտեմբերի 5-ի դեպքերից հետո թագավորը և նրա ընտանիքը, ըստ էության, բանտարկված էին Փարիզի Թուիլերի պալատում `ազգային գվարդիայի հրամանատար Լաֆայետի խիստ հսկողության ներքո: Արքայական ընտանիքի մեկնումը Փարիզից անընդհատ քննարկվում էր արքայի շրջանում: Վերջապես, Լուի XVI- ը Մարի Անտուանետի մերձավոր գործընկերներից Ակսել ֆոն Ֆերսենին վստահեց Տյուլիրեից թռիչքի կազմակերպումը: Խնդիրն էր հասնել Մոնտմեդի ամրոցը, որի մեջ կար փախուստի ծրագրի մասնակիցներից մեկը ՝ Մաուզեի, Սաարի և Մոսելի զորքերի հրամանատար Մարկիզ դե Բյուլեն: Անհաջողությունների շղթան հանգեցրեց ծրագրի ձախողմանը և արքայի վարկաբեկմանը, որը հետագայում օգտագործվեց հանրապետության հաստատման կողմնակիցների կողմից:

Թագավորը, իր հարկադիր վերաբնակեցման պահից մինչև Թուիլեր, ցանկանալով լքել Փարիզը, երկար ժամանակ հետաձգեց իր մեկնումը ՝ վախենալով քաղաքացիական պատերազմ առաջացնելուց: Վերջապես, երկու իրադարձություն դրդեցին նրան կատարել իր մտադրությունը: Այս երկու իրադարձություններից առաջինը Միրաբոյի մահն էր (1791 թ. Ապրիլի 2), որն իր ազդեցությունն օգտագործեց հեղափոխականների վրա ՝ թագավորին գաղտնի ծառայություններ մատուցելու համար: Թագավորը, որը համաձայն չէր հոգևորականության քաղաքացիական կառուցվածքի հետ, չէր ցանկանում Զատիկը անցկացնել հեղափոխական մայրաքաղաքում և ցանկանում էր, ինչպես նախորդ տարի, այս անգամ մեկնել Սենտ-Կլաուդ: Այնուամենայնիվ, Կարուսելի հրապարակում «ինքնաբուխ» հավաքված բազմությունը թույլ չտվեց թագավորական վագոններին հեռանալ: Միայն Լաֆայետի և Բեյլի միջամտությունը թույլ տվեց թագավորական ընտանիքին վերադառնալ Թուիլերի պալատ:

Պիլնիցի հռչակագիրը և Թյուիլրիի գրավումը

Պիլնիցի հռչակագիրը 1791 թվականի օգոստոսի 26-ին Պիլնիցի Սաքսոնյան ամրոցում ստորագրված փաստաթուղթ է, որը հիմք դարձավ Ավստրո-Պրուսական միության պայմանագրի (1792 թ. Փետրվար) և ֆրանսիական հեղափոխության դեմ եվրոպական միապետերի միավորման համար:
1791 թվականի հունիսի 21-ին Լուի XVI թագավորի ձերբակալությունից հետո բանակցություններ սկսվեցին մեծ տերությունների միջև: Օգոստոսի 25-ին, 1791 թ. Կայսր Լեոպոլդ Երկրորդը ժամանեց Պիլնից սաքսոնական ընտրողների ամառային նստավայր: Միևնույն ժամանակ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Ուիլյամ Երկրորդը եկավ այնտեղ, և օգոստոսի 26-ին կոմս Դ’Արտուանը դիվանագետների և էմիգրանտների հետ միասին, այդ թվումԿոնդե, Կալոն, Պոլինյակ, Բյուլե, հասավ ամրոց:

Կոմս դ’Արտուան ​​առաջարկեց միապետներին մանիֆեստ հռչակել ֆրանսիացիներին ՝ բողոքելով ապստամբ ազգային ժողովի դեմ և բոլոր այն որոշումների դեմ, որոնց հետ թագավորը ստիպված էր համաձայնվել: Ենթադրվում էր, որ ռենտգենը նշանակեր Պրովանս կոմսին Իշխաններին պետք է դյուրին դառնար կայսրության ներսում զորք հավաքելիս: Թագավորի կյանքի փորձի դեպքում Փարիզի բնակիչներին պետք է սպառնար ամենադաժան մահապատիժները, իսկ Փարիզին `ոչնչացումը: Միապետները զգուշորեն էին արձագանքում Դ՛արտուայի կոմսի պահանջներին:

Նյարդայնացնող արտագաղթողներից ազատվելու համար որոշվեց համաժողով հրավիրել ՝ քննարկելու մանիֆեստը: Օգոստոսի 27-ին տեղի ունեցավ համաժողով, որին մասնակցում էին կոմս դ’Արտուան ​​Կալոնն, կայսրից Շպիլմանը, և Պրուսիայի թագավորը `Բիշշոֆսվերդերը: Նրանց կազմած հռչակագիրը ստորագրեցին թագավորը և կայսրը:

Նրանք հայտարարեցին, որ համարում են, որ Ֆրանսիայի թագավորի պաշտոնը ընդհանուր հետաքրքրություն է ներկայացնում եվրոպական բոլոր գերիշխանների համար և հույս հայտնեցին, որ «տերությունները չեն հրաժարվի կայսեր և թագավորի հետ միասին օգտագործել իրենց ուժերի համարժեք ամենաարդյունավետ միջոցը, որպեսզի Ֆրանսիայի թագավորը լիովին ազատորեն ամրապնդվի միապետական ​​իշխանություն, որը հավասարապես համապատասխանում է ինքնիշխանների իրավունքներին և Ֆրանսիայի բարեկեցությանը »:

Առաջին հանրապետությունը

Հանրապետությունը հռչակվեց 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, այս օրը պաշտոնապես գահընկեց արվեց Լյուդովիկոս XVI- ը: Հանրապետությունը պաշտոնապես գոյություն ուներ մինչև Ֆրանսիական Առաջին կայսրության ձևավորումը ՝ 1804 թ., Իրեն գործող կայսր հռչակած առաջին հյուպատոսի ՝ Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից:

Ռոբեսպիեռը և տեռորի իշխանությունը Դիրեկտորիա

Մաքսիմիլիեն Մարի Իզիդոր դե Ռոբեսպիեր — ֆրանսիացի հեղափոխական, ֆրանսիական հեղափոխության ամենահայտնի ու ազդեցիկ քաղաքական դեմքերից մեկը:

1789-ին ընտրվելով որպես Գույքի երրորդ փոխնախագահ, նա շուտով դարձավ Հիմնադիր խորհրդարանի առաջատար դեմոկրատներից մեկը ՝ ստրկության վերացման, մահապատժի և համընդհանուր ընտրական իրավունքի պաշտպանությամբ: Իր սկզբունքները պահպանելու հարցում նրա հետևողականությունը շուտով նրան ստացավ «Անխորտակելի» մականունը: Հիմնադրման օրվանից նա «Յակոբին» անվան ակումբի անդամն էր և համարավել էր նրա ամենահայտնի և առաջատար անդամը:

1.Լուսավորական գաղափարների խոշոր ներկայացուցիչներից է Ջոն Լոկը: Փիլիսոփա Ջոն Լոկը ծնվել է 1632թ.-ի օգոստոսի 29-ին Ռինգթոնում (Անգլիա): Նրա գաղափարները մեծ ազդություն են թողել էպիստեմոլոգիայի և քաղաքական փիլիսոփայության զարգացման վրա: Լայնորեն ճանաչված է որպես Լուսավորչական դարաշրջանի ազդեցիկ մտածողներից մեկը: Լոկի նամակներն ազդեցություն են թողել Վոլտերի և Ռուսսոյի, շոտլանդացի մտածողների և ամերիկյան հեղափոխականների վրա: Լոկի փիլիսոփայության մեջ կարելի է առանձնացնել վեց հիմնական դրույթ; Օգտվելով նշված հղումից՝ ընտրիր երեք դրույթ, կարդալուց հետո հիմնավորիր քեզ դուր եկած հատվածները: Ջոն Լոկ https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/3728

1. Մեր ողջ իմացությունը ձեռքբերովի է: Մարդկային հոգին մաքուր տախտակ է (tabula rasa), որի վրա կյանքի ընթացքում դրոշմվում են գաղափարներն՝ ըստ յուրաքանչյուրի փորձի: 

Մեր կյանքում ճիշտ ու սխալ որոշումները կայացնում ենք ըստ փորձի։

3. Մարդու հոգու մեջ ներթափանցող ամեն մի ընկալում գաղափար է։

Գաղափարը ունի շատ մեծ նշանակություն ու ամեն բանը, որը մենք ընդհունում ենք դա գաղափար։

 4. Գոյություն ունեն իրերի առաջնային (առարկայական) ու երկրորդական (ենթակայական) որակներ: 

2.Լոկի քաղաքական հայացքները կարդալուց հետո փորձիր զուգահեռներ անցկացնել արդի ժամանակաշրջանի հետ, գրի քո կարծիքը։/գրավոր/

Մեր օրերում ազատ են իրենց ընտրության մեջ և կարող են ընտրել իրենց ղեկավարին։ Համամիտ եմ Լոկի հետ որոշ մտքերում, օրինակ, որ պետությունը չպիտի ժողովրդին պահի վախի մեջ։

Մարդու բնական վիճակը լիակատար ազատությունն ու հավասարությանն է իր կյանքի և ունեցվածքի տնօրինման պայմաններում։ Դա խաղաղության և բարյացակամության վիճակ է։ Բնության օրենքը ցուցում է խաղաղություն և անվտանգություն։
Քաղաքացիական հասարակության և իրավական ժողովրդավարական պետության տեսաբան է՝ թագավորի և ազնվականության օրենքի առջև հաշվետու լինելու կողմնակից։
Պետությունը ստեղծված է բնական իրավունքների (ազատություն, հավասարություն, ունեցվածք) և օրենքների (խաղաղություն և անվտանգություն) երաշխավորման համար, այն չպետք է ոտնձգություն անի այդ իրավունքների վրա, պետք է այնպես կազմակերպվի, որպեսզի բնական իրավունքները հուսալի կերպով երաշխավորվեն։

3․ Ֆրանսիական լուսավորականներ Շարլ Մոնտեսքյու, Ժան-Ժակ Ռուսո /Էմիլ կամ դաստիարակության մասին/, Մարի Ֆրանսուա Վոլտեր

ա.Գրիր տաս կետից բաղկացած  քո տեսակետը դաստիարակության մասին։

1.Մարդը պետք է լինի հոգատար, բարի, ջերմ

2.Մարդը պետք է լինի կրթված, գրագետ և քաղաքակիրթ

3.Մարդը պետք է հարգի մեծերին ոչ միայն մեծերին այլ նարև ուրիշներին։

4.Մարդը պետք է սիրալիր լինի որպիսի հաճելի լինի շբվելը։

5.Պետք է օգնել նրանց, ովքեր ունեն օգնության կարիք

6.Մարդը պետք է ընկերասեր լինի։

7.Մարդը պետք է հոգետար լինի

8.Մարդը պետք է ինքակրթությամբ զբաղվի

9.Մարդը պետք է բարեգորճ լինի։

10.Մարդը պետք է Հայրենասեր լինի

բ. Այս հղումից օգտվելուց հետո ներկայացրու Ժան- Ժակ Ռուսոյի մոտեցումը դաստիարակությանը, արդյոք համապատասխանում է քո պատկերացրած տեսակետին։/հիմնավորիր գրավոր/

Իմ գրածները և այս տողերը շատ տարբերություն չունեն կարելի է ասել, որ ես գրեցի այս տողերի կարճ տարբերակը։

4.Շառլ Մոնտեսքյու. ստորև տեղադրված նյութին ծանոթանալուց հետո, 3-5 նախադասությամբ հայտնիր քո տեսակետը/գրավոր:
Մոնտեսքյուի՝ պատմության մասին փիլիսոփայությունը նվազագույնի էր հասցնում անհատների և իրադարձությունների դերը։ “Խորհրդածություններ հռոմեացիների ծաղկման և անկման պատճառների մասին” գրքում “յուրաքանչյուր պատմական իրադարձություն տեղի է ունեցել մի հիմնական շարժման հետևանքով” տեսակետը նա մեկնաբանում էր այսպես. Պատահականությունը չի կառավարում աշխարհը։ Հարցրեք հռոմեացիներին, որոնք ունենում էին իրար հաջորդող հաջողություններ, արդյոք առաջնորդվել են որևէ հստակ պլանով, կամ իրար հաջորդող վայրիվերումներ, որոնք հետևել են մեկը մյուսին։ Յուրաքանչյուր միապետության մեջ գոյություն ունեն ընդհանուր պատճառներ՝ բարոյական և ֆիզիկական, որոնք բարձրացնում, հաստատում կամ այն հավասարեցնում են հողին։ Բոլոր միջադեպերը կառավարվում են այս պատճառներով։ Եվ եթե մի պատերազմում պատահականությունը, որը որոշակի պատճառ է, պետությունը ավերածության է հասցրել, ինչ- որ հիմանական պատճառ կարևոր է դարձրել պետության կործանվելը որևէ պատերազմի պատճառով։ Միով բանիվ՝ հիմնական միտումը առաջանում է այդ բոլոր միջադեպերից։ Հանրապետությունից դեպի կայսրություն անցում կատարելը քննարկելիս նա առաջարկում է այն տեսակետը, որ եթե Կեսարը և Պոմպեոսը չփորձեին զավթել Հանրապետության կառավարումը, ապա մյուսները ավելի կմեծանային իրենց տեղերում։ Պատճառը ոչ թե Կեսարի և Պոմպեոսի ձգտումն է, այլ ընդհանրապես մարդկային ձգտումն է։

Ես համաձայն եմ այս մտքերի հետ, քանի որ ամեն ինչ պատահաբար չի լինու ամեն բանը ունենում է իր պատճառը եթե մարդը զգտում է մի բանի ուրեմն դա կատարվում է։

Թոմաս Ջեֆերսոնն ուսումնասիրել է Ջոն Լոկի, Շառլ Մոնտեսքյուի, Ժան-Ժակ Ռուսսոյի և ուրիշների աշխատությունները: 1769–74 թթ-ին եղել է Վիրջինիայի նահանգի Օրենսդրական ժողովի պատգամավոր: 1775 թ-ին ընտրվել է Անգլիայից հյուսիսամերիկյան գաղութների անկախացման որոշում ընդունած Մայրցամաքային կոնգրեսի պատգամավոր: 1776 թ-ին պատրաստել է Անկախության հռչակագիրը, որը Կոնգրեսն ընդունել է նույն տարվա հուլիսի 4-ին (այդ օրն ԱՄՆ-ում նշվում է որպես երկրի անկախության օր), և ԱՄՆ-ն անկախացել է Անգլիայից: Կարլ Մարքսն այն անվանել է «մարդու իրավունքների առաջին հռչակագիր»: Ջեֆերսոնը մասնակցել է Վիրջինիայի հասարակական կարգի ժողովրդավարացման գործընթացին: 1786 թ-ին նա առաջարկել է օրենքի նախագիծ՝ կրոնական ազատության մասին, համաձայն որի՝ անգլիկան եկեղեցին զրկվել է պետական կրոնի արտոնություններից, իսկ ԱՄՆ-ի 1787 թ-ի 2-րդ սահմանադրությամբ՝ եկեղեցին անջատվել է պետությունից: 1779–81 թթ-ին Ջեֆերսոնն ընտրվել է Վիրջինիայի նահանգապետ: 1785–89 թթ-ին դեսպանորդ էր Փարիզում, եղել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ականատեսն ու համակիրը: 1790–93 թթ-ին Ջորջ Վաշինգտոնի առաջին կառավարության պետական քարտուղարն էր. վարել է հեղափոխական Ֆրանսիային քաղաքական, դիվանագիտական և նյութական օգնություն ցուցաբերելու քաղաքականություն: 1796 թ-ին Ջոն Ադամսի կառավարության փոխնախագահն էր, 1801–09 թթ-ին՝ ԱՄՆ-ի նախագահը: Վարել է չափավոր քաղաքականություն, վերացրել է իր նախորդի հետադիմական օրենքները, կրճատել բանակն ու նավատորմը, պետական ապարատը: 1803 թ-ին Ֆրանսիայից գնել է Լուիզիանայի նահանգը, ինչպես նաև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Ռուսաստանի հետ (1808–09 թթ.): 1809 թ-ին Ջեֆերսոնը հեռացել է քաղաքական կյանքից ու զբաղվել գիտական աշխատանքով: 1819 թ-ին հիմնադրել է Վիրջինիայի համալսարանը, որը գլխավորել է մինչև կյանքի վերջը: Ջեֆերսոնը XVIII դարի Լուսավորականության ձախ հեղափոխական թևի ականավոր ներկայացուցիչներից է, հասարակական հարաբերություններում ընդունել է բնական իրավունքի տեսությունը: Կարծում էր, որ մարդիկ ծնվում են իրավահավասար, պետություններն ստեղծվում են մարդկանց «կյանքի ազատության և երջանկության ձգտման» անկապտելի իրավունքն ապահովելու համար:

Բե՛նջամին Ֆրա՛նկլին (անգլ.՝ Benjamin Franklin, հունվարի 17, 1706^{[1][2][3][…]}, Բոստոն, Սաֆֆոլկ շրջան^[4] — ապրիլի 17, 1790^{[1][2][3][…]}, Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ^[4]), քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, գիտնական, գյուտարար, լրագրող, հրատարակիչ, մասոն^[5]։ ԱՄՆ անկախության պատերազմի առաջնորդներից մեկն է։ ԱՄՆ Պետական Մեծ Կնիքի դիզայնի հեղինակներից է։ Առաջին ամերիկացին է, ով դարձել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրացի անդամ։

Բենջամին Ֆրանկլինը միակն է «հիմնարար հայրերից», ով դրել է իր ստորագրությունը բոլոր երեք կարևորագույն պատմական փաստաթղթերում, որոնք ընկած են ԱՄՆ՝ որպես անկախ պետության ձևավորման հիմքում՝ ԱՄՆ անկախության հռչակագիր, ԱՄՆ Սահմանադրություն և Փարիզյան երկրորդ հաշտության պայմանագիր (1783 թ.), որով պաշտոնապես ավարտվեց Հյուսիսային Ամերիկայում 13 բրիտանական գաղութների՝ Մեծ Բրիտանիայից անկախության համար պատերազմը։ Բենջամին Ֆրանկլինի դիմանկարը պատկերված է ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգի 100 դոլարանոց թղթադրամի վրա 1914 թվականից։

6.Լուսավորական շարժումը- ամփոփիր մեկ նախադասությամբ;

Պայքար գիտության և կրթվածության համար։

• Նյարդային համակարգ
• նյարդային համակարգի կառուցվածքը և ֆունկցիան
• Նյարդային    համակարգի հիվանդությունները:

Լրացուցիչ աշխատանք:

Գտնել տեղեկություններ նյարդային հիվանդությունների վերաբերյալ, որոնքեն  դրանց առաջացման պատճառները և կանխարգելման մեթոդները, պատրաստել  ուսումնական նյութ:

Պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ նշանակություն ունի նյարդային համակարգը:

Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը նրանով են պայմանավորվածը գիտաքցությունը մտածողությունը խոսքը վարքագիծը

2. Ի՞նչ բաժիններից է կազմված նյարդային համակարգը:

Նյարդային համակարգը կազմված է կենտրոնական և ծայրամասայինբաժիններից։

3.Ո՞ր բաժիններն են մտնում կենտրոնական նյարդային համակարգի ﬔջ:

Կենտրոնական նյարդային համակարգըկազմված է գլխուղեղից և ողնուղեղից, որտեղ տարբերում են գորշ նյութ և սպիտակ նյութ։

4. Ներյոնների ինչպիսի՞ տեսակներ գիտեք:

Միբևեռ, երկբևեռ, բազմաբևեռ, կեղծ միաբևեռ։

5. Ի՞նչ է նյարդը:

Փակ պարանանման աքսոնների փունջ (նյարդաթելեր, նեյրոնի երկար և բարակ պրոյեկցիաներ) ծայրամասային նյարդային համակարգում։

6. Որո՞նք են նյարդերի տեսակները:

Զգացող, շարժիչ և խառը:

Զգացող նյարդերը նյարդային ազդակները հաղորդում են կենտրոնական նյարդային համակարգ:

Շարժիչ  նյարդերը կենտրոնական նյարդային համակարգից պատասխան ազդակները հաղորդում են ծայրամասային օրգաններին:

Խառը նյարդերը պարունակում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր:

Ողնուղեղ

Ողնուղեղը տեղավորված է ողնաշարի խողովակում,ունի առջևից հետ  տափակած քուղի տեսք, երկարությունը մինչև 45 սմ է, զանգվածը մինչև 30 գ: Ողնուղեղի վերին սահմանը ծոծրակային մեծ անցքն է, իսկ ստորինը՝ գոտկային 2-րդ ողի մակարդակը:

Ողնուղեղը բաղկացած է 31–33 հատվածներից՝ պարանոցային՝ 8, կրծքային՝ 12, գոտկային՝ 5, սրբանային՝ 5, պոչուկային՝ 1–3: Ողնուղեղից դուրս են գալիս 31 ձույգ խառը նյարդեր:

Ողնուղեղի յուրաքանչյուր հատվածը համապատասխանում է ողնուղեղային նյարդերի համապատասխան զույգին և ապահովում է մարմնի որոշակի մասի զգացող, շարժիչ և վեգետատիվ նյարդավորումը:

Ողնուղեղի կենտրոնով անցնում է հեղուկով լի ողնուղեղային խողովակը: Ողնուղեղն առջևի ու հետին երկայնաձիգ ակոսներով բաժանվում է 2 համաչափ կեսերի, որոնցից յուրաքանչյուրն իր հերթին ունի 2-ական թույլ արտահայտված երկայնակի ակոսներ: Այստեղից դուրս են գալիս ողնուղեղային նյարդարմատները. դրանցից հետինները՝ զգացող են, առջևինները՝ շարժիչ:

Ուշադրություն

Ողնուղեղը բաղկացած է սպիտակ և գորշ նյութերից:

Գորշ նյութը տեղավորված է կենտրոնում և կտրվածքում թիթեռնաձև է: Նրանում տարբերում են առջևի ու հետին եղջյուրներ: Առջևի եղջյուրները պարունակում են հիմնականում շարժիչ նեյրոններ, հետին եղջյուրները` միջադիր նեյրոններ:

Ողնուղեղի գործառույթները

Ողնուղեղին հատուկ են ռեֆլեքսային և հաղորդիչ գործառույթները:

Ողնուղեղի յուրաքանչյուր հատվածի պարզագույն ռեֆլեքսն իրականանում է 2 նեյրոնների (զգացող և շարժիչ) շնորհիվ:

Ողնուղեղի ռեֆլեքսային գործառույթը կարելի է բաժանել 2 խմբի՝ մարմնական և ընդերային:

Մարմնական ռեֆլեքսներից են մկանների ձգվելու ու ջլային ռեֆլեքսները:

Մարդու այս ռեֆլեքսները լավ արտահայտվում են ուղղահայաց կեցվածքի դեպքում: Ջլային ընկալիչները գտնվում են ջլերում: Եթե մուրճիկով հարվածենք ազդրի քառագլուխ մկանի ջլին, ապա մկանը կկծկվի, և կառաջանա ծնկային ռեֆլեքս: Ջլային ռեֆլեքսները կարող են արտահայտվել նաև ծալող մկաններում: Եթե մուրճիկով հարվածենք բազկի երկգլխանի մկանի ջլին, ապա մկանի կծկման հետևանքով ձեռքը կծալվի (արմնկային ռեֆլեքս):

Ողնուղեղի մարմնական ռեֆլեքսներից են ծալումը և տարածումը, քորելու, քայլելու, վազքի ռեֆլեքսները:

Ընդերային ռեֆլեքսներն իրականանում են ողնուղեղի գորշ նյութի կողմնային եղջյուրներում տեղավորված վեգետատիվ նյարդային համակարգի նեյրոններով:
Հաղորդող գործառույթն իրականացնում են վերելք և վայրէջք  ուղիները: Ողնուղեղը մասնակցում է շարժողական և մարմնական ռեֆլեքսներին: 

Ողնուղեղի հատումը կամ վնասումն առաջացնում է ողնուղեղային շոկ, որն արտահայտվում է դրդողականության խիստ ընկճումով և ողնուղեղի վնասվածքից ներքև գտնվող բոլոր ռեֆլեքսային կենտրոնների լուծանքով: Ողնուղեղային շոկի պատճառը գլխուղեղի այն բաժինների անջատումն է, որոնք ողնուղեղի վրա թողնում են ակտիվացնող ազդեցություն:

Ողնուղեղի մասին առավել շատ տեղեկություն ունենալու համար դիտիր տեսանյութը՝

Լրացուցիչ աշխատանք:

Գտնել տեղեկություններ նյարդային հիվանդությունների վերաբերյալ, որոնքեն  դրանց առաջացման պատճառները և կանխարգելման մեթոդները, պատրաստել  ուսումնական նյութ:

Պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ նշանակություն ունի նյարդային համակարգը:

Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը նրանով են պայմանավորվածը գիտաքցությունը մտածողությունը խոսքը վարքագիծը։

2. Ի՞նչ բաժիններից է կազմված նյարդային համակարգը:

զգացող, շարժիչ և խառը:
3.Ո՞ր բաժիններն են մտնում կենտրոնական նյարդային համակարգի ﬔջ:

ազմված է գլխուղեղից և ողնուղեղից, որտեղ տարբերում են գորշ նյութ  և սպիտակ նյութ։

4. Ներյոնների ինչպիսի՞ տեսակներ գիտեք:

դենդրիտներ և աքսոններ

5. Ի՞նչ է նյարդը:

կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան-համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը։Այն վերահսկում է ներզատական համակարգի միջոցով իրականացվող հումորալ կարգավորումը և միաժամանակ կապ է հաստատում օրգանիզմի և միջավայրի միջև՝ 
6. Որո՞նք են նյարդերի տեսակները:

Նյարդային համակարգի միջոցով մարդը զգում, ճանաչում է միջավայրի առարկաները, ընկալում միջավայրից եկող գրգիռները, պահպանում ստացված տեղեկատվությունը և օգտագործում իր պահանջմունքների համար։ Նյարդային համակարգով են պայմանավորված գիտակցությունը, մտածողությունը, խոսքը, վարքագիծը։

Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան-համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը։Այն վերահսկում է ներզատական համակարգի միջոցով իրականացվող հումորալ կարգավորումը և միաժամանակ կապ է հաստատում օրգանիզմի և միջավայրի միջև՝ նպաստելով օրգանիզմի հարմարվողականությանը միջավայրի փոփոխվող պայմաններում։

Նյարդային համակարգի միջոցով մարդը զգում, ճանաչում է միջավայրի առարկաները, ընկալում միջավայրից եկող գրգիռները, պահպանում ստացված տեղեկատվությունը և օգտագործում իր պահանջմունքների համար։ Նյարդային համակարգով են պայմանավորված գիտակցությունը, մտածողությունը, խոսքը, վարքագիծը։ Այսպիսով՝ նյարդային համակարգի հիմնական գործառույթն օրգանիզմի կողմից ներքին և արտաքին միջավայրից հաղորդվող տեղեկատվության վերլուծությունն է և համապատասխան գործողությունների իրականացումը։

Նեյրոն

Նյարդային համակարգի կառուցվածքային և գործառական միավորը նյարդային բջիջն է՝ նեյրոնը։

Նեյրոնը ունի մարմին և ելուստներ։ Կա ելուստների 2 տեսակ՝ դենդրիտներ և աքսոններ։ Նեյրոնի մարմինը սնուցող դեր է կատարում։ Նրանում կան բազմաթիվ օրգանոիդներ, ուր սինթեզվում են կենսաբանական կարևոր միացություններ և փոխադրվում աքսոն ու դենդրիտներ։

Դենդրիտներն ընդունում են տեղեկատվությունը, իսկ աքսոնը նյարդային ազդակը մարմնից հաղորդում է այլ նեյրոններին կամ օրգաններին։ Աքսոնների մի մասը պատված է էլեկտրամեկուսիչ սպիտակ ճարպանման նյութի թաղանթով՝ միելինով, իսկ մյուս մասը դրանից զուրկ է։ Աքսոնի երկարությունը կարող է լինել մինչև 100 սմ և ավելի։ 

Նյարդաթելերի խրձերն առաջացնում են նյարդեր, որոնք պատված են ընդհանուր թաղանթով:

Ըստ գործառական բնույթի նյարդերը լինում են զգացող, շարժիչ և խառը:

Զգացող նյարդերը նյարդային ազդակները հաղորդում են կենտրոնական նյարդային համակարգ:

Շարժիչ  նյարդերը կենտրոնական նյարդային համակարգից պատասխան ազդակները հաղորդում են ծայրամասային օրգաններին:

Խառը  նյարդերը պարունակում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր:

Նեյրոնների ձևերը բազմազան են։ Տարբերում են բրգաձև, աստղաձև, զամբյուղաձև, կլորավուն, ձվաձև և այլն։ Ըստ ելուստների քանակի նեյրոնները հիմնականում լինում են միաբևեռ, երկբևեռ և բազմաբևեռ։ Միաբևեռ նեյրոնների մարմնից դուրս է գալիս մեկ ելուստ։ Երկբևեռ նեյրոններն ունեն երկու ելուստ, իսկ բազմաբևեռները՝ բազմաթիվ դենդրիտներ և մեկ աքսոն։ Ողնաշարավոր կենդանիների ու մարդու նյարդային համակարգում հիմնականում գերակշռում են երկբևեռ և բազմաբևեռ նեյրոններ։

Ըստ գործառական բնույթի նեյրոնները լինում են զգայական, միջադիր (ներդիր) և շարժողական:

Ձգայական նեյրոնները զգայարաններից ազդակներ են հաղորդում ԿՆՀ: Նրանց մարմինները տեղադրված են գլխուղեղից և ողնուղեղից դուրս գտնվող նյարդային հանգույցներում: 

Շարժողական նեյրոնները  գլխուղեղից և ողնուղեղից պատասխան ազդակները հաղորդում են կմախքային մկաններին և ներքին օրգաններին:

Միջադիր նեյրոնները տեղադրված են ԿՆՀ-ում և կապ են հաստատում զգայական և շարժողական նեյրոնների միջև: 

Նյարդային համակարգը կազմված է կենտրոնական և ծայրամասային բաժիններից։

Կենտրոնական նյարդային համակարգը կազմված է գլխուղեղից և ողնուղեղից, որտեղ տարբերում են գորշ նյութ  և սպիտակ նյութ։

Գորշ նյութը կազմված է նեյրոնների մարմինների և դենդրիտների կուտակումներից, իսկ սպիտակ նյութը նրանց երկար ելուստների  կուտակումներից։

Սպիտակ նյութի մեջ կան գորշ նյութի կուտակներ, որոնք կոչվում են կորիզներ, իսկ կենտրոնական նյարդային համակարգից դուրս գտնվող գորշ նյութի կուտակները՝ հանգույցներ։

Ծայրամասային նյարդային համակարգը կազմված է կենտրոնական նյարդային համակարգի համապատասխան կորիզներից և նրանցից դուրս եկող նյարդաթելերից ու ծայրամասային հանգույցներից։

Այն իր հերթին բաժանվում է մարմնական և վեգետատիվ (ինքնավար) համակարգերի։ Մարմնական նյարդային համակարգը նյարդավորում է կմախքային մկանները և իրականացնում է շարժողական ռեակցիաները, այդ թվում կամային շարժումները։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգը նյարդավորում է ներքին օրգանները, մաշկն ու արյունատար անոթները։ Այն բաժանվում է սիմպաթիկ, պարասիմպաթիկ  ու մետասիմպաթիկ բաժինների։

Վեգետատիվ նյարդային համակարգ

Վեգետատիվ (ինքնավար) նյարդային համակարգը  ծայրամասային նյարդային համակարգի բաժինն է։ Այս համակարգի անվանումը բնորոշում է նրա համեմատաբար բարձր աստիճանի անկախությունը կենտրոնական նյարդային համակարգից։

Վեգետատիվ նյարդային համակարգը կազմված  է պարասիմպաթիկ և սիմպաթիկ բաժիններից, որոնք գործում են համաձայնեցված՝ օրգանիզմի պահանջներին համապատասխան ու ապահովում վեգետատիվ ֆունկցիաների բնականոն ընթացքը։

Վեգետատիվ նյարդային համակարգը չունի հատուկ կենտրոնաձիգ զգացող ուղիներ։ Նյարդային ազդակները օրգաններից հաղորդվում են ինքնավար ու մարմնական նյարդային համակարգերի համար ընդհանուր զգացող նյարդաթելերով։

Վեգետատիվ նյարդային համակարգը մի շարք առնձնահատկություններով տարբերվում է մարմնական նյարդային համակարգից։ Վերջինիս շարժողական նյարդաթելերը դուրս են գալիս ողնուղեղից նրա ամբողջ երկարությամբ առանց ընդհատվելու նյարդավորում կմախքային մկանները։ Մինչդեռ վեգետատիվ նյարդային համակարգի նյարդաթելերը դուրս են գալիս ողնուղեղի ու գլխուղեղի որոշ բաժիններից և ընդհատվում նրանցից դուրս գտնվող վեգետատիվ հանգույցներում։ Ուստի օրգաններին հաղորդվող ազդակները անցնում են իրար հաջորդող երկու նեյրոններով։

Սիմպաթիկ բաժինը տագնապի, պաշտպանության, պահուստային ուժերի միավորման համակարգ է, որն ապահովում է օրգանիզմի կապն արտաքին միջավայրի հետ։

Սիմպաթիկ ազդակներն ակտիվացնում են ուղեղի գործունեությունը, պաշտպանական ռեակցիաները՝ ջերմակարգավորող գործընթացները, արյան մակարդումը, իմուն մեխանիզմները։ Սիմպաթիկ նյարդերի դրդումն ուղեկցվում է նաև հույզերին ու լարվածությանը։ Սիմպաթիկ նյարդերի դրդումն ուղեկցվում է նաև հույզերին ու լարվածությանը։ Սիմպաթիկ նյարդաթելերի վերջույթներում արտազատվում են ադրենալինը և նորադրենալինը։ Սիմպաթիկ բաժինը կմախքային մկանների վրա ունի հարմարողական սնուցողական:

Պարասիմպաթիկ կորիզները նյարդավորում են թքագեղձերը,արցունքագեղձերը։ Թափառող նյարդի պարասիմպաթիկ կորիզը նյարդավորում է բրոնխները,սիրտը,ստամոքսը,բարակ աղիները, ենթաստամոքսային գեղձը, լյարդը, երիկամը։

Ողնուղեղի սրբանային բաժնի պարասիմպաթիկ նեյրոնները նյարդավորում են հաստ և ուղիղ աղիքը, միզապարկը, սեռական օրգանները։

Սեղանի միջին գիծ։
Սահմանում։ Սեղանի սրունքների միջնակետերը միացնող հատվածը կոչվում է սեղանի միջին գիծ:

Թեորեմ: Սեղանի միջին գիծը զուգահեռ է հիմքերին և հավասար է նրանց կիսագումարին:
Ապացույցը ինքնուրույն։

Առաջադրանքներ։

1.GEOGEBRA ծրագրով գծիր հավասարասրուն սեղան,  գծիր միջին գիծը։ Հավասարասրուն սեղանը քանի՞ միջին գիծ ունի։

1

2.GEOGEBRA ծրագրով գծիր ուղղանկյուն  սեղան,  գծիր միջին գիծը։ Ուղղանկյուն  սեղանը  քանի՞ միջին գիծ ունի։

1

3. Սեղանի հիմքերն  են 30սմ և 20սմ։ Գտեք սեղանի միջին գծի երկարությունը։

(30:2)+(20:2)=25

4. Սեղանի հիմքերը հարաբերում են, ինչպես 2 : 4, իսկ միջին գիծը 15 սմ է: Գտեք սեղանի հիմքերը:

(2x + 4x) / 2 = 15

(2x + 4x) = 15 * 2

6x = 30

x/6 = 30/6

x = 5սմ

a = 2x

b = 4x

a = 10սմ

b = 20սմ

5.Ուղղանկյուն սեղանի սուր անկյունը 45 աստիճան  է ։ Գտեք մնացած անկյունները։

360-90-90-45=135

6. Գտեք հավասարասրուն սեղանի անկյունները, եթե հայտնի է, որ սեղանի երկու անկյունների տարբերությունը 40 աստիճան  է:

110°, 110°, 70°, 70°:

7. Հավասարասրուն սեղանի մեծ հիմքը 4մ է, սրունքը՝ 2 մ, իսկ դրանց կազմած անկյունը՝ 60 աստիճան: Գտեք սեղանի փոքր հիմքը:

Քանի որ այս քառանկյունը հավասարասրուն է երկրորդ սրունքը նույնպես 2մ է։ Դա նշանակում է, որ երկրորդ անկյունը նույնպես 60°: 

8. M և N կետերը գտնվում են տրված ուղղի մի կողմում, և նրանց հեռավորությունները այդ ուղղից հավասար են 10 սմ և 22 սմ: Գտեք MN հատվածի միջնակետի հեռավորությունը այդ ուղղից:

16սմ

Թեմա՝ Սեղան

Սահմանում։ Սեղան է կոչվում այն ուռուցիկ քառանկյունը, որի երկու կողմերը զուգահեռ են, իսկ մյուս երկուսը զուգահեռ չեն: Տես նկարը՝

Սեղանի զուգահեռ կողմերը կոչվում են հիմքեր:
Նկարում AD -ն և BC -ն սեղանի հիմքերն են:  

Սեղանի կողմերը, որոնք զուգահեռ չեն, կոչվում են  սրունքներ:
AB -ն և CD-ն սեղանի սրունքներն են:  

Հիշիր։
Սեղանի  անկյունների գումարը (ցանկացած քառանկյան) 360° է:
Ցանկացած սեղանի սրունքին առընթեր անկյունների գումարը 180° է:

Սահմանում։
Սեղանը կոչվում է ուղղանկյուն սեղան, եթե նրա սրունքներից որևէ մեկը ուղղահայաց է հիմքերին, տես նկարը։

Նկարում AB -ն ուղղահայց է սեղանի հիմքերին։ <А, <B 90 աստիճան են։  

Սահմանում։
Սեղանը, որի սրունքները հավասար են, կոչվում է հավասարասրուն սեղան, տես նկարը։

Նկարում AB -ն և CD -ն սեղանի սրունքներն են և իրար հավասար են։
   Հարցեր և առաջադրանքներ․
1. Ո՞ր պատկերն է կոչվում սեղան, գրիր սահմանումը։
Սեղան է կոչվում այն ուռուցիկ քառանկյունը, որի երկու կողմերը զուգահեռ են, իսկ մյուս երկուսը զուգահեռ չեն:

2. GEOGEBRA ծրագրով գծիր սեղան, նշիր սրունքները, հիմքերը, ո՞ր կողմերն են զուգահեռ։

Սրունքներ՝ AB, CD

Հատվածներ՝ BC, AD

Զուգահեռ են՝ ABIICD

3. Ո՞ր պատկերն է կոչվում  ուղղանկյուն սեղան, գրիր սահմանումը։

Սեղանը կոչվում է ուղղանկյուն սեղան, եթե նրա սրունքներից որևէ մեկը ուղղահայաց է հիմքերին։

4. GEOGEBRA ծրագրով գծիր ուղղանկյուն սեղան, նշիր սրունքները, հիմքերը, ո՞ր սրունքն է ուղղահայաց հիմքերին,  ո՞ր անկյուններն են 90 աստիճան։

Հիմքերը՝ BC, AD

Սրունեքները՝ AB, CD

<A=90^o, <B=90^o

Ուղղահայաց են՝ AB

5. Ո՞ր պատկերն է կոչվում հավասարասրուն սեղան, գրիր սահմանումը։

Սեղանը, որի սրունքները հավասար են, կոչվում է հավասարասրուն սեղան:

6. GEOGEBRA ծրագրով գծիր հավասարասրուն սեղան, նշիր սրունքները, հիմքերը, ո՞ր կողմերն են իրար հավասար։

Հիմքերը՝ BC, AD

Սրունեքները՝ AB, CD

AB=CD

7. GEOGEBRA ծրագրով գծիր սեղան, ո՞ր անկյունների գումարն է 180 աստիճան։

8. Ի՞նչի է հավասար սեղանի բոլոր  անկյունների  աստիճանային գումարը։

(n-2)x180=360

(4-2)x180=360

9. Նշիր ճիշտ պնդումը․
ա)Հավասարասրուն սեղանի սրունքները զուգահեռ են:
բ)Ուղղանկյուն սեղանի հիմքերը միշտ հավասար են:
գ)Ցանկացած սեղանի հիմքերը զուգահեռ են:

10. Նշիր ճիշտ պնդումը․ Սեղան կոչվում է այն քառանկյունը, որի
ա)կողմերը զույգ առ զույգ զուգահեռ են:
բ)երկու կողմերը զուգահեռ են, իսկ մյուս երկուսը՝ ոչ:

11. Նշիր ճիշտ պնդումը․ Սեղանը կոչվում է հավասարասրուն, եթե
ա)նրա սրունքները հավասար են:
բ)նրա սրունքները զուգահեռ են:

12. Տրված է ABCD սեղան, որտեղ  <A=37°, <C=121°: Գտիր՝ <B,<D-ն։
59^о, 143^о

13.Գտեք AD և BC հիմքերով սեղանի B և D անկյունները, եթե ∠A = 29°, ∠C = 117° է :
151^о, 63^о

14. Սեղանի հիմքերի հարաբերությունը հավասար է 2:7: Հաշվիր սեղանի մեծ հիմքը, եթե նրա փոքր հիմքը հավասար է 12 սմ:
42սմ

Թեմա՝ Զուգահեռագիծ

1. GEOGEBRA  ծրագրով գծեք ABCD զուգահեռագիծ, նշեք АB կողմին կից և հանդիպակաց կողմերը։

Կից՝ BC, AD

2. GEOGEBRA  ծրագրով գծեք ABCD զուգահեռագիծ, նշեք  А անկյան կից և հանդիպակաց անկյունները։

<A-կից՝ <Β, <D հանդ․ <C

3. Զուգահեռագծի բոլոր անկյունների աստիճանային գումարը ի՞նչ բանաձևով ես հաշվում։

(n-2)x180

n=4

(4-2)x180=360

4. Քառանկյան բոլոր կողմերը 5սմ են։ Կարո՞ղ ենք պնդել, որ այն զուգահեռագիծ է։

Այո, համաձայն II հայտանիշի։

5. GEOGEBRA  ծրագրով գծեք ABCD  քառանկյուն, այնպես որ անկյունագծերը հատման կետով կիսվեն։ Կարո՞ղ ենք պնդել, որ այդ քառանկյունը զուգահեռագիծ է։

Այո, համաձայն III հայտանիշի

6. Զուգահեռագծի անկյունագիծը երկու կից կողմերի հետ կազմում է համապատասխանաբար 25 աստիճանի և 35 աստիճանի անկյուններ: Գտեք զուգահեռագծի բոլոր անկյունները:

60°, 120°, 60°, 120°

7. Գտեք ABCD զուգահեռագծի անկյունները, եթե  ∠A = 80 աստիճան է։

80, 80, 180:

8. Գտեք ABCD զուգահեռագծի անկյունները, եթե  ∠A – ∠B = 55 աստիճան է։

180-55=125

125:2=62.5

62.5+55=117.5

9.  Գտեք ABCD զուգահեռագծի անկյունները, եթե ∠A + ∠C = 142 աստիճան է։
<A =71 ^o
<B =109 ^o
<C =71 ^o
<D = 109^o

10. Գտեք ABCD զուգահեռագծի անկյունները ,  եթե  ∠A = 2 * ∠B:
<A =120 ^o
<B =60 ^o
<C =120 ^o
<D = 60^o

11. Գտեք ABCD զուգահեռագծի անկյունները, եթե  ∠CAD = 16 աստիճան է, իսկ  ∠ACD = 37 աստիճան է։
<A =53 ^o
<B =127 ^o
<C =53^o
<D =127 ^o

12. Զուգահեռագծի պարագիծը  70 սմ է: Գտեք զուգահեռագծի կողմերը, եթե կողմերից մեկը վեց  անգամ մեծ է մյուսից:

5սմ, 30սմ