Месяц: Октябрь 2023

Լուծիր համակարգը քեզ հարմար եղանակով։
1.
{ x=4|2
{ 2x+ y=18|1

{2x=4
x=2
{2x+y=18
2x+y-2x=16
y=16
(2;16)

2. Հուշու․ երկու հավասարումներն իրար գումարիր։
{2y+3x=13
{5y-3x=22

7y=35
y=5
x=0
(0;5)

3.
{x-y=5
{ 2x+4y=22

3x+3y=27
3x=27
3y=27
x=9
y=9

4.
{3x-2y=11
{4x-5y=35.

7x-7y=46
x=46/7
y=46/7
(46/7;46/7)

5. {x+2y=8
{x-y=2

2x+y=10
x=5
y=10
(5;10)

6.
{2x+y=4
{x+y=3

3x+2y=7
3x=7/3
2x=7/2
(7/3;7/2)

Լուծիր խնդիրները կազմելով  գծային երկու հավասարումների համակարգ։

7.Երկու թվերի գումարը 10 է, իսկ տարբերությունը 4: Գտեք այդ թվերը։

{x+y=10
{x-y=4  

x+y+(x-y)=10+4
x+y+x-y = 14
2x = 14

x = 7
y = 3

8.Մի թիվ վեցով մեծ է մյուսից։ Այդ թվերի գումարը 40  է։ Գտեք այդ թվերը։

x+y=40

x-y=6

x+y+(x-y)=40+6

x+y+x-y=46
2x=46
x=23
23-6=17
y=17

9. Մի թիվ 15-ով  փոքր է մյուսից։ Այդ թվերի գումարը 23  է։ Գտեք այդ թվերը։

{x-y=15

{x+y=23

2x=38; x=19

19-y=15; y=4

Կարևոր։ Նախագծային աշխատանք
Նախագծային աշխատանք (պարտադիր է բոլորի համար )
Ժամկետը՝  մինչև հոկտեմբերի 20-ը։
Լավագույն աշխատանքները կներկայացվեն  կլոր սեղանին /հոկտեմբերի 20–ին/։

Թեմաները նախատեսված են 7, 8-րդ դասարանցիների համար։
Համացանցից գտնել տեղեկություններ, ուսումնասիրել ստորև նշված թեմաներից որևէ մեկը, պատրաստել ուսումնական նյութ։
ա)
«Թվաբանական նշանների առաջացումը, պատմությունը»
«Մաթեմատիկական նշանների, սիմվոլների պատմությունը»
«Երկրաչափական տերմինների ծագումը, պատմությունը»
«Մաթեմատիկական պարադոքսներ»
«0 -ի ծագումը»
«Բազմանկյուններ»

«Բացասական թվեր, առաջացումը, պատմությունը»
«Հայտնի հայ մաթեմատիկոս, աշխատանքները»
Այլ թեմա սովորողի առաջարկով։

բ) կամ
«Մաթեմատիկա» ամսագրի սպասարկում սովորողի ցանկությամբ (նամակով տեղեկացնել դասավանդողին), կատարել․

«Թարգմանական աշխատանք, խնդիրների թարգմանություն»
«Մաթեմատիկական խաղերի պատրաստում տարբեր տարիքի սովորողների համար»։

«Моя Армения — мой Карастан»

Армения – моя Родина. Армения очень древняя страна. Её называют «страной камней». В Армении можно увидеть много памятников, храмов, церквей. На моей святой земле каждый камень имеет свою тысячелетнюю историю. В Армении каменные горы, холмы имеют цвет абрикоса, солнца, это значит, что они очень сладкие и тёплые. Несмотря что это камни, они имееют сердце и душу. Если долго постоять рядом с камнями, то мы услышим прекрасную мелодию Комитаса. Армянские камни живут, дышат, оживляют вокруг. С помощью армянских камней моя Родина такая тёплая и гостеприимная. Я уверена, что наши святые камни никогда ни дадут нас в обиду. У моего народа каменная воля.

Томас Эдисон намного опередил свое время благодаря своим гениальным творениям. Некоторые из его работ были его собственными изобретениями, а другие — усовершенствованными устройствами, разработанными его коллегами. Иногда Эдисон полностью полагался на достижения других людей.

От аккумуляторов для электромобилей до загадочного «духовного телефона», который должен был позволить пользователям … связаться со своими умершими родственниками. Эдисон — фигура неоднозначная (особенно из-за конфликта с Теслой), но сложно отрицать его гениальность.

Каждое из устройств Эдисона захватывало воображение публики, приближая науку и технологии к обычным пользователям. Что бы ни создавал Томас Эдисон, он, как правило, старался решать практические задачи и делать нашу жизнь более комфортной и приятной.

1. Усовершенствованная лампочка и система электрического освещения

Эдисон начал работать над поиском способа использования электрического освещения в 1878 году. Хотя Эдисон не изобрел лампочку, он попытался улучшить существующие модели и продлить их жизнь. В 1879 году он подал заявку на патент на электрическую лампу, в которой использовалось «углеродное волокно или полоса, свернутая в катушки и соединенная с платиновыми контактными проводами».

В 1880 году Эдисон основал в Нью-Йорке компанию Edison Electric Light. После экспериментов с различными типами материалов Эдисон, наконец, выбрал бамбук для своей лампы, что сделало ее более прочной. Изобретатель был полон решимости сделать электричество повсеместно доступным и дешевым. Лампочки Эдисона были впервые коммерчески использованы для осветления парохода Columbia.

2. Автоматический телеграф, улучшивший предыдущую версию телеграфа

Первая версия телеграфа была разработана в 1830-х и 1840-х годах Сэмюэлем Морсом и была модифицирована другими изобретателями. Новое устройство произвело огромную революцию, поскольку позволило людям обмениваться информацией на больших расстояниях. Используя оригинальный телеграф, оператор прослушивал сообщения азбукой Морзе и переводил их.

Томас Эдисон усовершенствовал телеграф, представив систему химической записи, и это устройство могло записывать до 1000 слов в минуту. Это значительно увеличило скорость исходной версии телеграфа, которая могла записывать 25-40 слов в минуту.

3. Аккумуляторы, которые использовались в электромобилях

Конец 19 века был эпохой, когда электромобили были популярны, и в 1890-х Эдисон много работал над улучшением существующих батарей, чтобы они стали легче и эффективнее. В 1901 году Эдисон запатентовал свою никель-железную батарею и основал компанию Edison Storage Battery Company, которая производила батареи для электромобилей.

Эдисон не останавливался на достигнутом и улучшал батарею до 1910 года, когда он представил высокоэффективную и прочную никель-железную батарею, в которой в качестве электролита использовалась щелочь.
По мере того, как двигатели внутреннего сгорания и дешевый бензин начали набирать популярность, электромобили начали исчезать с улиц, но изобретение Эдисона стало большим вкладом в прогресс науки и техники.

Сегодня американец, вероятно, улыбнулся бы, увидев, что мода на электронные транспортные средства вернулась.

4. Фонограф, записывающий звуки на алюминиевой фольге

В 1876 году Эдисон построил исследовательскую лабораторию в Менло-Парке, штат Нью-Джерси. Год спустя, в 1877 году, он изобрел нечто настолько неожиданное, что люди стали называть его «Волшебником Менло-Парка», и это сделало Эдисона настоящей знаменитостью. Это изобретение было фонографом, который записывал звуки на алюминиевую фольгу вокруг цилиндра.

Хотя качество звуков, записываемых проигрывателем, было довольно низким и эти записи можно было прослушать лишь несколько раз, устройство было настоящей сенсацией в то время и помогло Эдисону укрепить его репутацию гениального изобретателя.

5. «Духовный телефон», который позволит вам поговорить с теми, кто покинул земную долину слез

В мозгу Томаса Эдисона было достаточно места как для науки, так и для сверхъестественного. Его идея, над которой он долго работал, получившая название «духовный телефон», заключалась в том, чтобы получить контакт с мертвыми.

Изобретатель считал, что живые существа состоят из «мириадов», то есть бесконечно малых единиц, каждая из которых сама по себе составляет единицу жизни». Согласно его теории, эти маленькие сущности вечны и «сохраняют» личность человека после смерти.

Духовный телефон так и не увидел свет. Однако, как подумал сам создатель: Если устройство, которое я конструирую сейчас, работает, оно должно обеспечивать приток знаний из неизвестного мира. Существуют формы существования, отличные от этой жизни, поэтому она может сделать важный шаг ближе к источнику всех знаний, ближе к разуму, который ими руководит.

Շաքարախտը (շաքարային շատամիզություն, շաքարային դիաբետ) իրենից ներկայացնում է ինսուլինի անբավարարությամբ կամ նրա ֆունկցիայի նվազմամբ պայմանավորված ներզատական-նյութափոխանակային հիվանդություն, որի հետևանքով խանգարվում են նյութափոխանակության բոլոր ձևերը:

Պատճառներ
Շաքարախտի առաջացման խնդրում կարևոր նշանակություն ունի ժառանգականությունը: Շաքարախտի առաջացման այլ կարևոր գործոններ են նաև մշտական շատակերությունը, սննդում դյուրամարս ածխաջրերի ավելցուկային օգտագործումը: Արյան մեջ շաքարի կայուն բարձրացումը ենթաստամոքսային գեղձի ինսուլին արտադրող բջիջների հիմնական գրգռիչն է և կարող է հանգեցնել դրանց ֆունկցիոնալ հյուծման: Մի շարք դեպքերում շաքարախտը պայմանավորված է ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքային, վնասվածքային, անոթային և այլ բնույթի ախտահարումներով: Հաճախ հիվանդությունն առաջանում է նյարգահոգեկան գերբեռնվածությունից և ցնցումներից, վարակիչ հիվանդություններից հետո, ինչպես նաև ներզատիչ գեղձերի այլ հիվանդությունների (օրինակ` մակերիկամների կեղևի ուռուցքներ) առկայության դեպքում:

Պաթոգենեզ
Օրգանիզմում ինսուլինի անբավարարության կամ ակտիվության նվազման ժամանակ լյարդը և մկանները կորցնում են ընդունած շաքարը գլիկոգենի փոխարկելու ունակությունը: Դրա հետևանքով հյուսվածքները չեն կարողանում յուրացնել շաքարը և չեն կարողանում օգտագործել որպես էներգիայի աղբյուր, որը հանգեցնում է արյան մեջ շաքարի մակարդակի բարձրացման` գերշաքարարյունության (հիպերգլիկեմիա) և մեզի միջոցով հեռացման` շաքարամիզության (գլիկոզուրիա): Այդ ախտանշանները շաքարախտի հիմնական դրսևորումներն են: Հիվանդի առաջին գանգատը, որպես կանոն, մշտական սաստիկ ծարավն է և առատ (օրը 6 լիտր և ավելի) մեզի արտազատումը: Հիվանդի մեզը պարունակում է շաքար, որի հետևանքով ունի բարձր տեսական կշիռ: Հաճախ նկատվում է մաշկի (հատկապես` շեքի) առատ քոր: Շաքարախտին բնորոշ է մաշկի թարախաբշտիկային հիվանդությունների հակումը, հնարավոր են նաև սեռական ֆունկցիայի խանգարումներ: Ոչ ճիշտ կամ անբավարար բուժման ժամանակ հիվանդությունը հարաճում է` ուղեկցվելով վերջույթների ցավերով, որոնք պայմանավորված են ծայրամասային նյարդերի ախտահարմամբ: Շաքարախտի ծանր բարդություններն են տեսողության խանգարումները` աչքի ցանցաթաղանթի արյան անոթների փոփոխության հետևանքով, ինչպես նաև երիկամային կծիկների ախտահարումը` երիկամների ֆունկցիայի խանգարմամբ: Շաքարախտը սովորաբար նպաստում է աթերոսկլերոզի առաջացմանը: Ժամանակին չբուժելիս նյութափոխանակության խանգարումն աստիճանաբար խորանում է: Նվազում է հիվանդների ախորժակը, սաստկանում են ծարավի զգացումը, թուլությունը, քորը, նկատվում է մաշկի լորձաթաղանթների չորություն, ավելանում է արտազատվող մեզի քանակը, ի հայտ են գալիս սրտխառնոց, փսխում, բերանից ացետոնի հոտ է փչում: Ինքնազգացողությունն անընդհատ վատանում է, թորշոմածությունը, քնկոտությունը փոխարինվում են անգիտակից վիճակներով, առաջանում է ամենածանր բարդությունը` շաքարային կոմա: Հիվանդության ընթացքը ծանրանալիս հարկավոր է անհապաղ դիմել բժշկի:

Բուժում
Շաքարախտ հիվանդության բուժումն իրականացվում է բժշկի մշտական հսկողությամբ` հիվանդի ամբողջ կյանքի ընթացքում: Շաքարախտ հայտնաբերելիս անհրաժեշտ է հիվանդին անմիջապես հոսպիտալացնել` մանրակրկիտ հետազոտման և բուժման մեթոդն ընտրելու նպատակով: Բուժման հիմանական միջոցներն են սննդակարգը, շաքարի քանակությունը նվազեցնող պատրաստուկները, իսկ նպատակը` օրգանիզմում նյութափոխանակային գործընթացները կարգավորելը, որի համար ցուցանիշ է ծառայում արյան մեջ շաքարի մակարդակի նվազումը մինչև բնականոնին մոտ աստիճանի, մեզում շաքարի բացակայությունը կամ նվազագույն քանակը: Բուժման միջոցներն ընտրելիս բժիշկը հաշվի է առնում հիվանդության ձևը, ընթացքը, բարդությունների առկայությունը: Օրինակ` ինսուլինի բացարձակ անբավարարությամբ ուղեկցվող պատանեկան շաքարախտի ժամանակ անհրաժեշտ է ներարկել ինսուլին, որպեսզի օրգանիզմում լրացվի նրա պակասը: Տարեցտարի (հատկապես ինսուլինի հարաբերական անբավարարությամբ գեր մարդկանց) շաքարախտի ժամանակ փոխհատուցումը հաջողվում է սննդակարգի պահպանման և արյան մեջ շաքարի քանակը նվազեցնող միջոցներով:

Սննդակարգն անհրաժեշտ է շաքարախտի ցանկացած ձևի բուժման համար: Հիվանդության թեթև ձևերով տառապող շատ հիվանդների մոտ փոխհատուցումը հաջողվում է սննդակարգով` առանց դեղանյութերի ընդունման: Ամենից առաջ սահմանափակվում են աշխաջրերը` մինչև սննդի ընդհանուր կալորիականության 50-60 տոկոսը, գործնականում սննդի օրաբաժնից բացառում են դյուրամարս աշխաջրեր պարունակող մթերքը. դրանք կարելի է փոխարինել ձավարեղենով, բանջարեղենով, կարտոֆիլով, սև հացով և այլ մթերքով (քանակը որոշում է բժիշկը): Ճարպերը պետք է կազմեն սննդի ընդհանուր կալորիականության 25 տոկոսը, իսկ շաքարախտային կոմայի վտանգով ուղեկցվող սրացման դեպքում կարագը և մյուս ճարպերը լրիվ բացառվում են: Սպիտակուցներին ընկնում է սննդի կալորիականությամ մոտ 20 տոկոսը: Յուրաքանչյուր դեպքում հաշվի են առնվում հիվանդի մարմնի քաշը, ճարպակալման արտադրությունը կամ բացակայությունը և այլն: Անհրաժեշտ է սննդի բավարար վիտամինացում` հատկապես B խմբի և C վիտամիններով: Սնունդը կոտորակային է. 1-ին նախաճաշը պետք է պարունակի սննդի օրական կալորիականության 25 տոկոսը, 2-րդ նախաճաշը 10 տոկոսը, ճաշը 35 տոկոսը, հետճաշիկը` 10 տոկոսը, ընթրիքը` 20 տոկոսը: Շաքարախտով հիվանդների համար արտադրվում է հեշտ յուրացվող աշխաջրեր պարունակող հատուկ մթերք, շաքարային կոնֆետ, հաց, թխվածքաբլիթ, երշիկեղեն և այլն:

Ինսուլինը հիվանդների ինսուլինակախյալ տիպի շաքարախտի բուժման հիմանական միջոցն է: Ինսուլինի հանդեպ կախվածություն չունեցող հիվանդներն օգտագործում են շաքարի քանակն իջեցնող հաբեր: Թողարկվում են 6-8 ժամից մինչև 30-36 ժամ ազդեցության տևողությամբ ինսուլինի պատրաստուկներ: Ինսուլինի տեսակը, ազդեցության տևողությունն ընտրում է բժիշկը: Որպես կանոն, հիվանդները սովորում են ինքնուրույն ներարկումներ կատարել: Ներարկումը կատարելիս հարկավոր է պահպանել հականեխության, աննեխության կանոնները: Ինսուլինը ներարկում են ուտելուց 10-20 րոպե առաջ: Հիվանդը պետք է խստորեն պահպանի բժշկի հանձնարարած սննդակարգն ու ռեժիմը և ժամանակին ներկայանա հետազոտությունների: Ինսուլինով բուժման ժամանակ հնարավոր է արյան մեջ շաքարի մակարդակի նվազում` թերշաքարարյունություն (հիպոգլիկեմիա): Դա արտահայտվում է հանկարծակի թուլությամբ, քաղցի սուր զգացումով, առատ քրտնարտադրությամբ, սրտխփոցով: Նման դեպքերում հիվանդը պետք է անմիջապես ուտի 3-4 կտոր շաքար, հնարավորության դեպքում խմի քաղցր թեյ, որպեսզի կանխվի թերշաքարարյունային կոման: Ինսուլին ստացող հիվանդը պետք է պետք է միշտ իր մոտ ունենա շաքար, որպեսզի կոմայի ախտանշաններն ի հայտ գալուն պես ուտի այն: Նա պետք է նաև իր մոտ ունենա գրություն, որտեղ գրված լինի ու նա տառապում է շաքարախտով և ստանում է ինսուլին, ինչպես նաև պետք է նշված լինի պատրաստուկի չափաքանակը: Դա օգնում է բուժաշխատողներին անհրաժեշտ օգնություն ցույց տալ: Շաքարախտով բոլոր հիվանդները գտնվում են դիսպանսերային հսկողության տակ` ըստ բնակավայրի: Շաքարախտի թեթև ընթացքի և լրիվ փոխհատուցման դեպքում բժշկի խորհրդով նպատակահարմար է բուժումն իրականացնել տեղական առողջավայրերում: Կարևոր են բուժական ֆիզկուլտուրան, լողը, դահուկային քայլքը և այլն` աստիճանաբար բարձրացնելով բեռնվածությունը:

Կանխարգելում
Շաքարախտի կանխարգելումն իրենից ենթադրում է ռացիոնալ սննդի օգտագործում, շատակերության, քաղցրեղենի և յուղալի սննդի չարաշահման բացառում, մարմնի բնականոն քաշի պահպանում, լեղուղիների և ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքային հիվանդությունների ժամանակին բուժում: Շաքարախտի հանդեպ ժառանգական նախատրամադրվածության դեպքում նյութափոխանակության խանգարումների վաղ ախտանշանները հայտնաբերելու և բուժելու համար անհրաժեշտ է պարբերաբար բժշկական հետազոտման ենթարկվել: Հետազոտման ենթակա են նաև շաքարախտի ռիսկի խմբին պատկանող երեխաները, որոնց մեծ մասը կարող է չհիվանդանալ շաքարախտով, բայց հաստատված է, որ այդ երեխաների մոտ հիվանդությունը հանդիպում է հաճախ: Ռիսկի խմբին են պատկանում այն երեխաները, ու հարազատները հիվանդ են շաքարախտով, ովքեր ծնվել են մեծ քաշով, ովքեր նորածնության շրջանում և ավելի մեծ տարիքում տառապել են թերշաքարարյունությամ, ինչպես նաև ճարպակալումով, քրոնիկական լյարդաբորբով կամ ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքումով հիվանդները: Հետազոտությունների հետ մեկտեղ այդպիսի երեխաներին անհրաժեշտ է հսկողություն` ածխաջրերի խելամիտ օգտագործման համար: Խորհուրդ է տրվում դիմել ներզտաբանի: Խորացած շաքարախտի դեպքում կարևոր է հիվանդության սրացումների և բարդությունների կանխարգելումը: Անհրաժեշտ է հետևել մաշկի մաքրությանը, խուսափել մանր վնասվածքներից, քանզի դրանք կարող են հանգեցնել չլավացող խոցերի առաջացման: Անհրաժեշտ է հետևել նաև բերանի խոռոչի վիճակին և տարին 2 անգամից ոչ պակաս այցելել ատամնաբույժի: Ցանկացած հիվանդության միացումը, ֆիզիկական գերհոգնածությունը կամ նյարդահոգեկան լարվածությունը կարող են խորացնել շաքարախտի ընթացքը և հանգեցնել ապափոխհատուցման: Փոխհատուցման շնորհիվ հիվանդը երկար տարիներ պահպանում է աշխատունակությունը և լիարժեք կյանքի հնարավորությունը:

Կապ կոչվում են այն բառերը, որոնք մի բառ կապում են մեկ այլ բառի և այդ
կապվող բառի հետ դառնում են նրա լրացումը։ Օրինակ՝ խոսել դասից կապակ-
ցության մեջ խոսել և դասից բառերը կապվել են իրար անմիջականորեն՝
հոլովաձևով, սակայն խոսել դասի մասին կապակցության մեջ մասին բառը դասի
բառը կապել է խոսել բառին, և դասի մասին կապակցությունը արտահայտել է
բերել մեկ իմաստ՝ դասից։ Մասին-ը կապ է և կապակցել է խոսել և դասի
բառաձևերը։

Կապերը մի մասը դրվում է կապակցվող բառերից առաջ, մյուս մասը՝
դրանցից հետո, իսկ մի քանիսը՝ առաջ կամ հետո։ Կապվող բառից առաջ դրվող
կապերը կոչվում են նախադրություններ։ Դրանցից են՝ առանց, դեպի, մինչև,
հանուն, նախքան, չնայած, ըստ, հօգուտ (սխալ է ի օգուտ ձևը) և այլն, օրինակ՝
առանց գրքի, դեպի տուն, մինչև այգի։ Կապակցվող բառերից հետո դրվող
կապերը կոչվում են հետադրություններ։ Դրանցից են՝ առթիվ, զատ, համար,
հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, մեջ, վրա, տակ, դիմաց։ և այլն, օրինակ՝ տոնի
առթիվ, դրանից զատ, գործի համար։ Այն կապերը, որոնք կարող են դրվել
կապակցվող բառերից թե՛ առաջ, թե՛ հետո, կոչվում են երկդրություններ, օրինակ՝
բացի (բացի նրանից կամ նրանից բացի), անկախ, շնորհիվ (սխալ է ի շնորհիվ
կապակցությունը) և այլն։

Որպես կապ հանդես եկող բառերը բաժանվում են 3 խմբի՝ իսկական,
անիսկական և կապական բառեր։

Իսկական են միշտ որպես կապ հանդես եկող
և չհոլովվող բառերը, օրինակ՝ մասին, բացի, դեպի։

Անիսկական են որպես կապ
գործածվող, սակայն հոլովվող բառերը, օրինակ՝ վրա, մոտ, առջև, տակ, մեջ և
այլն։

Կապական բառեր են համարվում այլ խոսքի մասերին պատկանող բառերը,
որոնք կարող են գործածվել նաև կապական արժեքով, օրինակ՝ Նա աջ ձեռքով
(գոյական) բռնել էր գրիչը։ Նա իր բոլոր նպատակներն իրագործում էր նրա
ձեռքով (կապական բառ)։ Պատկերը գծով (գոյական)բաժանված է երկու մասի։
Այդ մասնագիտության գծով (կապական բառ) փորձառու մարդիկ են հարկավոր։

Կապերի խնդրառությունը (կառավարումը)։ Ամեն մի կապի հետ կապակցվող
բառը դրվում է որոշակի հոլովով, օրինակ՝ վրա կապի հետ բառը պետք է դրվի
սեռական հոլովով՝ սեղանի վրա։ Կապի՝ որոշակի հոլովով խնդիր պահանջելը
կոչվում է կապերի խնդրառություն կամ կառավարում։ Պետք է հիշել, թե որ կապը
որ հոլովով խնդիր է պահանջում։

Սեռական հոլովով խնդիր են պահանջում շատ մեծ թվով կապեր՝ առթիվ,
առջև, դիմաց, մասին, համար, նման, նկատմամբ, պատճառով, փոխարեն և այլն։
Տրական հոլովով խնդիր են պահանջում որոշ կապեր՝ զուգընթաց,
ընդառաջ, կից, հակառակ, չնայած և այլն։
Հայցական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ առ, դեպի, ի
վար, ի վեր, մինչև, իբրև, նախքան, չհաշված և այլն։
Բացառական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ բացի, դուրս,
զատ, վար, վերև, ներքև, ներս, անկախ և այլն։
Գործիական հոլովով խնդիր են պահանջում մի քանի կապեր՝ հանդերձ,
մեկտեղ, մեկ (օրինակ՝ սենյակով մեկ)։։
Ներգոյական հոլովով կապի խնդիրներ չեն դրվում։
Պետք է հիշել, որ մի շարք կապերի հետ առաջին և երկրորդ դեմքերի
անձնական դերանունները դրվում են տրական հոլովով, թեև գոյականները
դրվում են սեռականով։ Այդ կապերն են՝ մոտ, վրա, հետ, պես, չափ, համար,
նման, հօգուտ, հանձին, ի դեմս, հանուն։ Չափ կապի հետ նշված դերանունները
կարող են դրվել նաև սեռական հոլովով՝ իմ չափ։ Հանդեպ կապի հետադաս
լինելու դեպքում դերանունը դրվում է սեռականով (իմ հանդեպ), իսկ նախադաս
լինելու դեպքում՝ տրականով (հանդեպ ինձ)։ Կապերի հոլովված ձևերի հետ
առաջին և երկրորդ դեմքերի անձնական դերանունները դրվում են սեռական
հոլովով՝ իմ մոտից, քո մոտից, քո վրայից և այլն։

Վարժություններ
Վարժություն 1։ Դո՛ւրս գրել կապերն ու կապական բառերը, որոշե՛լ նրանց
խնդիրների հոլովը։

Յուրաքանչյուր մարդու համար մի որևէ բան կյանքի խորհրդանիշ է դառնում։
Ինձ համար մեր վանքի ճակատի այն ծառն է դարձել խորհրդանիշ, որ ուղեկցել է ինձ մանուկ օրերից մինչև ծերություն։ Կյանքին կառչելու, համառ պայքարով
ապրելու խորհրդանիշ։ Քամու բերած աղքատիկ փշրանքներով էր սնվում նա՝ իմ
մանկության ընկեր ծառը, մշտական քաղցի ահից, ինչպես և չէր ընկճվում իր
շուրջը փոթորկող չար տարերքի առաջ, ուրեմն և՝ ամեն պայմանի դիմանալու
խորհրդանիշ։ Քարի և կարիքի դեմ օրհասական կռվի մեջ անգամ այդ ծառը իր
բարձունքից ժպտում էր աշխարհին ապրելու խենթ հաճույքով։ Ու իր բարձր
թառից հեգնանքով էր նայում ներքևում՝ առվի պարարտ ափին պարարտացած ու
հղփացած իր ցեղակիցներին։ Վախթանգ Անանյան

Վարժություն 2։ Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ կապը։

1. երբ, բացի, որովհետև, այնտեղ
2. մտերմորեն, ամենուրեք, դեպի, ստեպ-ստեպ
3. վրա, որևէ, և, մյուս
4. ինչու, յուրաքանչյուր, մասին, մասամբ
5. հանուն, անուն, այնքան, սույն

Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Միջնապատ-մեջ+ին(ած)+պատ, միություն, գինեգործ-գինի+գործ, կիսալուսին-կես+լուսին, թիավարել, վիպասան-վեպ+ասող, շինարարություն-շեն+արար, հիվանդասենյակ, գիրանալ, գիտուն-գետ+ուն(ած), վիրահատել-վեր+հատել, վիճահարույց-վեճ+հարույց, գիսավոր-գես+ավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ-զեն+գործ, սիրավեպ-սեր+վեպ, դիմաքանդակ-դեմ+քանդակ, կինոթատրոն։

Վարժություն 4։ Բառաշարքում առանձնացրու քանակական, դասական և բաշխական թվականները:

Տասնյոթ, հինգ-հինգ, միլիարդ, առաջին, հարյուր ութ, մեկական, քսանմեկերորդ, երեք հազար, ութսունինը, հազարական, վեցերորդ, յոթանասուն, ինը-ինը, մեկ, քառասունհինգ:

քանակական-Տասնյոթ, միլիարդ, հարյուր ութ, երեք հազար, ութսունինը, յոթանասուն, մեկ, քառասունհինգ։

դասական-առաջին, քսանմեկերորդ, վեցերորդ

բաշխական-հինգ-հինգ, մեկական ,հազարական, ինը-ինը

Վարժություն 5.Առանձնացրու ածանցավոր բայերը և ընդգծիր ածանցները:

Վախեցնել, երգել, առաջանալ, հանգստանալ, ցատկոտել, թարմացնել, խաղալ, զայրանալ, թռչկոտել, կրկնել, իջնել, բռնել, թռչել, թրջել, փախչել, հագցնել, կոտրվել, բացվել, վախենալ, կպչել, բարձրացնել, հրամայել, կտրատել, հեռացվել, արտահայտվել:

Урок 1

Вы уже хорошо знаете, что в русском языке существительные могут быть мужского (он), женского (она) или среднего (оно) рода.

Трудно определить род существительных, которые оканчиваются на -ь. Такие слова надо запоминать. Однако есть несколько секретов, которыми я хочу поделиться с вами.

1. Если вы встретили слово на -ь в тексте, обратите внимание на соседние слова, особенно прилагательные и глаголы в прошедшем времени. Например, вы читаете: «Спортсмен получил золотую медаль». Слово «медаль» употреблено в винительном падеже, а прилагательное «золотую» — в винительном падеже и женском роде. Значит, слово «медаль» — это слово женского рода.

2. Запомните! Всегда относятся в мужскому роду:

названия месяцев (октябрь, июнь);
слова на -арь (словарь, календарь);       
слова на -тель (учитель, выключатель).

3. Запомните! Всегда относятся с женскому роду:
слова на -чь, -шь, -щь (ночь, мышь, вещь и др.);  
слова на -ость (они образованы от прилагательных; сухой — сухость, мягкий — мягкость);
слова на -бь, -вь, -дь, -зь, -сь, -ть (любовь, тетрадь и др.).

Исключения: голубь, лебедь, дождь, гвоздь — это слова мужского рода!  4. Слова на -ль, -нь, -рь могут быть как мужского, так и женского рода.

Упражнение 1

Подобрать подходящее по смыслу имя существительное и определи его род.

Добрая, любимая, родная сестра. Ж.р.
Весенний, звонкий, говорливый, умный. М.р
Интересная, библиотечная, любимая книга . Ж.р.
Шелковое, красивое, длинное, зеркало. С.р
Круглый, обеденный, деревянный стол. М.р.
Новогодний, веселый, долгожданный новый год . М.р.
Яркое, весеннее, игривое кино . С.р
Сочное, вкусное, спелое мясо . С.р.
Сладкий, ночной, кошмарный сон М.р
Чистая, питьевая, прозрачная вода. Ж.р.

Весёлый умный красивый брат

Высокий большой дом

Хитрая оранжевая красивая лиса

Упражнение 2

Составь сочетания имен существительных со словами мой, моя, мое, укажи род.

Моя свеча

Мое полотно

Мой друг

Мой взгляд

Моя дочка

Моя вьюга

Мое ружье

Мое озеро

Мой кроссворд

Мое жилище

Свеча, полотно, друг, взгляд, дочка, вьюга, ружье, озеро, кроссворд, жилище.

Упражнение 3

Определи род существительных, запиши слова в три столбика. Над столбиками напиши :м.р., ж.р, ср.р.

М.р.-килограмм,свет,поезд,троллейбус

Ж.р.-киносъемка,рассада,поездка,жидкость

Ср.р-кино,питье,новоселье

Жидкость, кино, киносъемка, килограмм, рассада, питье, свет, поездка, новоселье, подъезд, троллейбус.

Упражнение 4

• Определи, верно ли имена существительные мужского и женского рода распределены по столбикам.
• Спиши, обозначь в словах орфограммы:

М.р-носорог,Сторож,звездопад,рассказ, дядя

Ср.р-солнце,стихотворение,сочинение,пение

Ж.р.-Анна,ночь,кукла,шишечка,варежка,подсказка

Чем опасно равнодушие?

Краткосрочное состояние апатии может быть естественным. Как правило, после бурной деятельности наступает спокойствие и равнодушие. Такое временное состояние легко устраняется общением с близкими, просмотром комедии или крепким сном. Но иногда апатия может затянуться надолго. Если хандра не проходит за 3 недели, это должно стать весомым поводом для беспокойства. Мало кто знает, чем опасно равнодушие. Оно может сигнализировать о серьезных неполадках в организме. Кроме того, такая хандра может перерасти в затяжную депрессию.

Стоит сказать, что бывают крайние примеры равнодушия. Это состояние, при котором человек проявляет безразличие ко всему, что его окружает, и к самому себе. При особо запущенной стадии он отказывается принимать пищу, следить за внешним видом и собственной гигиеной. Это состояние несет прямую угрозу для здоровья и жизни человека. В крайних случаях равнодушие, синонимами которого считаются также хандра и депрессия, приводит к тому, что человек полностью утрачивает вкус к жизни и решается на самоубийство. Поэтому очень важно вовремя зафиксировать такие изменения в поведении и обратиться за помощью к специалисту.

Причины равнодушия

Спровоцировать апатию могут как внешние факторы, так и внутренние. Даже незначительные на первый взгляд события влияют на душевное состояние человека. Также абсолютное равнодушие может быть самостоятельным синдромом или выступать в качестве признака заболевания. К самым распространенным причинам апатии относятся такие факторы:

• Изменение гормонального фона;
• Беременность;
• Наследственная предрасположенность;
• Послеродовой период;
• Травмы головы;
• Сахарный диабет;
• Злокачественные новообразования;
• Физическая или эмоциональная усталость;
• Недостаток витаминов и минералов о организме.

От равнодушия, синонимы которого — апатия, депрессия и хандра, не застрахован никто. Данное состояние может возникнуть в любом возрасте. Однако имеются половые различия. Так, например, медики склоняются к мнению, что хандра чаще мучит женщин, чем мужчин.

В группу риска входят пенсионеры и подростки. Первые особенно подвержены данному состоянию сразу после выхода на заслуженный отдых. У человека, который перешел на пенсию, возникает чувство ненужности, обусловленное большим количеством свободного времени. Особенно сильно апатией страдают люди, привыкшие к напряженному рабочему графику.

Равнодушие у подростков возникает в силу особенностей нервной деятельности. В этот период происходит гормональная перестройка организма, и частые смены настроения — не редкость. Поэтому апатия, замкнутость и некоторая агрессия свойственны подросткам.

Периодически состояние равнодушия может возникать у каждого человека в определенное время года. Специалисты называют это сезонной хандрой. Причинами такого состояния чаще всего выступает авитаминоз, недостаток солнечного света и смена погоды. Перенесенные заболевания, проблемы в личной жизни и творческий кризис также вызывают равнодушное отношение ко всему. Если со временем это состояние проходит, то без профессионального вмешательства можно обойтись. Срочного обращения к врачу требует апатия, сопровождающаяся нарушениями памяти, интеллекта и других психических функций.

Диагностика

Если человека который день подряд мучает плохое настроение, слезливость, безразличие и потеря аппетита, то стоит забеспокоиться, ведь это типичные примеры равнодушия. В таком случае стоит посетить медицинское учреждение. Там терапевт выпишет направление на необходимые инструментальные обследования: