- Ներկայումս քանի՞ քիմիական տարրի ատոմներ են հայտնի, ինչպե՞ս են տարրերը դասակարգվում
Ներկայումս հայտնի է 118 քիմիական տարր: Տարրերը դասակարգվում են մի քանի ձևով, սակայն հիմնականը երկու հիմնական կատեգորիա է՝ մետաղներ, ոչ մետաղներ և կիսամետաղներ:
1. Մետաղներ՝ ընդհանուր առմամբ շողուն, conduciv և ductile:
2. Ոչ մետաղներ՝ սովորաբար անշողուն, կոտրվող կամ գազային:
3. Կիսամետաղներ՝ ունեն մետաղային և ոչ մետալային հատկություններ:
Տարրերը նաև դասակարգվում են ըստ իրենց ատոմային համարի, խմբերի (կանխահասկացված, անցումային, ցածր) և պարբերական աղյուսակում զբաղեցրած դիրքի:
- Քանի՞ միլիոն նյութ է հայտնի մարդկությանը, սահմանել ո՞րն է կոչվում նյութ, դասակարգել նյութերն ըստ բաղադրության և ծագումնաբանության, գրել օրինակներ…
Մարդկությանը հայտնի է շուրջ 100 միլիոն նյութ: Նյութը սահմանվում է որպես այն ամենը, ինչ զբաղեցնում է տարածություն և ունի զանգված:
Նյութերի դասակարգումը՝ ըստ բաղադրության և ծագումնաբանության.
1. Ըստ բաղադրության
Համակազմ նյութեր (մաքուր նյութեր)
Զանգվածային նյութեր (օրինակ՝ ջուր, երկաթ)
Քիմիական տարրեր (օրինակ՝ ոսկի, кислորոդ)
Բարդ նյութեր (միացություններ)
Միացություններ (օրինակ՝ NaCl, CO2)
Ամֆիպերներ (օրինակ՝ կենսաբանական մոլեկուլներ՝ պրոտեիններ, ածխաջրեր)
2. Ըստ ծագումնաբանության
Բնական նյութեր (օրինակ՝ քարերը, մետաղները, կենսաբանական նյութերը)
Արհեստական նյութեր (օրինակ՝ պլաստիկ, սինթետիկ հավելումներ)
Այս դասակարգումը օգնում է հասկանալ նյութերի բազմազանությունը և դրանց կիրառությունները:
- Որո՞նք են նյութերի փոքրագույն կառուցվածքային մասնիկները, սահմանել, գրել օրինակներ…
Նյութերի փոքրագույն կառուցվածքային մասնիկները կոչվում են ատոմներ։ Ատոմը քիմիական տարրի ամենափոքր միավորն է, որն պահպանում է այդ տարրի հատկությունները։
1. Ատոմներ
Օրինակներ:
Ջրի ատոմ (H2O)՝ բաղկացած է երկու հիդրոգեն (H) ատոմից և մեկ թթվածնի (O) ատոմից։
Արծաթի ատոմ (Ag)՝ հանդիսանում է արծաթի մաքուր նյութը։
2. Մոլեկուլներ
Մոլեկուլները մի քանի ատոմների խումբ են, որոնք կապված են միաժամանակ։
Օրինակներ:
Կարբոնային մոլեկուլ (C6H12O6)՝ գլյուկոզա։
Թթվածնի մոլեկուլ (O2)՝ կազմված է երկու թթվածնի ատոմից։
Այս մասնիկները հանդիսանում են նյութերի հիմունքները, որոնք ձևավորում են բարդ կառուցվածքներ ու նյութեր։
- Ո՞րն է կոչվում պարզ նյութ, սահմանել, դասակարգել, գրել օրինակներ…
Պարզ նյութը սահմանվում է որպես մաքուր նյութ, որը կազմված է միայն մեկ տեսակի ատոմներից կամ միացություններից և չի կարող բաժանվել ավելի պարզ նյութերի միջոցով քիմիական ճանապարհով:
Պարզ նյութերի դասակարգում
1. Քիմիական տարրեր
Օրինակներ:
Ոսկի (Au)
Թթվածին (O)
Արծաթ (Ag)
2. Միացություններ
Օրինակներ:
Ջուր (H2O)՝ բաղկացած է հիդրոգեն և թթվածին ատոմներից։
Քիմիական աղ (NaCl)՝ բաղկացած է նատրիում և խոլոր ատոմներից։
Պարզ նյութերը պահպանելու են իրենց բնութագրերը և ատոմային կառուցվածքը, ինչը նրանց թույլ է տալիս գործել որպես հիմունք քիմիական ռեակցիաների մեջ։
- Ո՞րն է կոչվում բարդ նյութ, սահմանել, դասակարգել, գրել օրինակներ…
Բարդ նյութը սահմանվում է որպես նյութ, որը կազմված է երկու կամ ավելի տեսակի ատոմներից, որոնք քիմիական կապերով կապված են։ Բարդ նյութերը կարող են բաժանվել ավելի պարզ նյութերի միջոցով քիմիական ռեակցիաների միջոցով։
Բարդ նյութերի դասակարգում
1. Միացություններ
Օրինակներ:
Ջուր (H2O)՝ բաղկացած է հիդրոգեն և թթվածին ատոմներից։
Կարբոն դիօքսիդ (CO2)՝ բաղկացած է կարբոն և թթվածին ատոմներից։
2. Բազմացույցեր
Օրինակներ:
Շաքար (C12H22O11)՝ բաղկացած է տարբեր տեսակի ատոմներից։
Պոլիեթիլեն (C2H4)n՝ բաղկացած է կրկնվող միավորներից։
Բարդ նյութերը կարող են ունենալ տարբեր ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ, որոնք կախված են նրանց բաղադրությունից և կառուցվածքից։
- Ինչպիսի՞ հատկություններ ունեն նյութերը, սահմանել, գրել օրինակներ…
Նյութերը ունեն մի շարք ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ, որոնք թույլ են տալիս բնորոշել և տարբերել դրանք։
1. Ֆիզիկական հատկություններ
Զանգված՝ նյութի քանակը։
Օրինակ: Երկաթի զանգվածը ավելի մեծ է, քան պլաստիկի։
Տարածություն՝ այն տարածությունը, որը զբաղեցնում է նյութը։
Օրինակ: 1 լիտր ջուրը զբաղեցնում է 1 լիտր տարածություն։
Թերմալ հատկություններ՝ բարձրացման կամ իջեցման ժամանակ նյութի տաքացման կամ սառեցման ունակությունը։
Օրինակ: Մետաղները լավ ջերմահաղորդիչներ են, մինչդեռ պլաստիկները՝ վատ։
Գույն՝ նյութի տեսողական հատկանիշը։
Օրինակ: Ոսկին ոսկե գույն ունի, իսկ ջուրը թափանցիկ է։
2. Քիմիական հատկություններ
Անհրաժեշտություն՝ նյութի ռեակցիայի մեջ մտնելու ունակությունը։
Օրինակ: Թթվածինը կարող է արձագանքել հիդրոգենի հետ, ձևավորելով ջուր։
Ռեակցիոն ունակություն՝ նյութի միմյանց հետ ռեակցիայի անցկացնելու կարողությունը։
Օրինակ: Աղին (NaCl) քիմիական նյութ է, որը կարող է կազմվել նատրիումի և խլորի ռեակցիայի արդյունքում։
Այրման ունակություն՝ նյութի այրման ժամանակ արձակում է ջերմություն և լույս։
Օրինակ: Պրոպանը (C3H8) այրվելու ժամանակ արտանետում է ջերմություն։
Այս հատկությունները կարևոր են նյութերի ուսումնասիրության, կիրառման և ճանաչման համար։
Ամիրյան Գրիգոր 