«Ամիրյան» ազգանունը ունի հետաքրքիր պատմական և մշակութային ծագում։ Այն, ըստ ամենայնի, կապված է Հայաստանում հայտնի ազնվական տոհմերից մեկի հետ, որի պատմությունը հաճախ կապված է ավելի վաղ ժամանակներում իշխանական իշխանության և ռազմական պատվիրակության հետ։ Քանի որ «Ամիր» բառը նշանակում է «հրամանատար» կամ «ցեղապետ», այդպես էլ «Ամիրյան»-ը կարող է տրվել որպես մեկի, ով ունեցել է բարձր հասարակական կամ զինվորական դիրք, ընտանեկան ազգանուն։
Ազգային և պատմական համատեքստ
- Հայկական ազնվական տոհմերը.
«Ամիրյան» ազգանունը հաճախ հանդիպում է այնպիսի ընտանիքների մոտ, որոնք եղել են պատմական շրջանում հայտնի և բարձր իշխանություն ունեցող տոհմեր։ Ավելին, որոշ աղբյուրներ նշում են, որ Ամիրյան ազգանունով ընտանիքները ակտիվ են եղել ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաև հայկական Սփյուռքում, մասնավորապես՝ Ռուսաստանում, Վրաստանում և Թուրքիայում։ Սրանք եղել են այն ընտանիքները, որոնք ժամանակին զբաղեցրել են ռազմիկներ կամ վարչական պաշտոններ, ինչպիսիք են իշխանները, զորավարները, կամ տեղական ղեկավարները։ - Ազգանունի ծագումը.
«Ամիրյան» ազգանունը կարող է կապված լինել նաև տոհմերի ավանդույթների հետ։ Այն կարող է հանդիսանալ հիմնված այնպիսի բառերից, ինչպիսիք են «ամիր» (արաբական հորիզոնով) կամ «ամիրայան», որը կիրառվել է որոշ շրջաններում որպես պատվավոր կոչում՝ կապված ռազմական հզորության և ազգի ղեկավարության հետ։ - Մշակութային հարավային ազդեցություն.
Մեծ մասը հայ մեծահասակներին առավել ճանաչելի է «Ամիրյան» ազգանունը, եթե այն կա նաև գեղարվեստական կամ մշակութային գործերում՝ այսինքն՝ այն մարդկանց ընտանիքներին, որոնք եղել են տաղանդավոր գործիչներ, գրողներ, արվեստագետներ, քաղաքական գործիչներ։
Քաղաքական համատեքստ
Որպես ազգանուն՝ «Ամիրյան» հանդիպում է նաև նշանավոր հայ քաղաքական ու ռազմական գործիչների միջև։ Ամիրյան ազգանունը կրող անհատները մեծ դեր են ունեցել, թե՛ պատմական ժամանակաշրջաններում, թե՛ քաղաքական համակարգում։
Սփյուռք
Հայաստանի սահմաններից դուրս, Սփյուռքի տարածքում, «Ամիրյան» ազգանունը տարածված է եղել տարբեր երկրներում՝ օրինակ՝ Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Ամերիկայում և Լիբանանում։ Սփյուռքի շրջանում այդ ազգանունը կարող է լինել նշանավոր գործիչների՝ դիվանագետների, մշակույթի գործիչների կամ սփյուռքահայ համայնքների առաջնորդների անունը։
Ազգանունի հնչեղությունն ու ներկայությունը
Այս ազգանունը ներկայումս տարածված է Հայաստանում և հայ համայնքներում։ Այն հանդիսանում է նաև մի միջոց, որով ընտանիքները կարող են հիշատակել իրենց պատմությունը և կապվածությունը հայկական անցյալի կարևոր ժամանակաշրջանների ու անցքերի։
Ընդհանուր կարծիքներ
«Ամիրյան» ազգանունը իր բազմաթիվ պատմական շերտերով հիշեցնում է ավելի հին հայկական ավանդույթներ և նրանց կերպարը՝ որպես զինվորական կամ քաղաքական միջավայրի տեր ընտանիքներ։
Ամիրյան Գրիգոր 