Հայոց լեզու

ՎԵՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

Կան բառեր, որոնք արտահայտում են խոսողի դատողական վերաբերմունքը եղելության նկատմամբ, օրինակ՝ Բարեբախտաբար, ամեն ինչ լավ անցավ։ Որևէ իրողության նկատմամբ խոսողի դատողական վերաբերմունքն արտահայտող բառերը կոչվում են վերաբերականներ (եղանակավորող բառեր)։ Առանձնացվում են վերաբերականների հետևյալ խմբերը.
հաստատական՝ այո՛, արդարև, անշուշտ, անկասկած, անպատճառ,
անտարակույս, անպայման, իսկապես, իրոք, հիրավի և այլն.
ժխտական ՝ ո՛չ, չէ՛.
երկբայական՝ գուցե, երևի, թերևս, կարծեմ, կարծես, կարծես թե, ասես,
միգուցե, մի՞թե, արդյոք և այլն.
զգացական՝ բարեբախտաբար, դժբախտաբար, երանի, ցավոք և այլն.
սաստկական՝ անգամ, նույնիսկ, հենց, մանավանդ, նամանավանդ, մինչև
անգամ, մինչև իսկ և այլն.
սահմանափակման՝ գեթ, լոկ, գոնե, թեկուզ, միայն, սոսկ, միայն թե և այլն
ցուցական՝ ահա, ահավասիկ.
կամային՝ թող, ապա, հապա, մի և այլն.
զիջական՝ ի դեպ, իմիջիայլոց, համենայն դեպս, այնուամենայնիվ, այսուհանդերձ և այլն։
Վերաբերականների մի մասը, եթե դրված է լինում իր եղանակավորած բառի մոտ, սովորաբար չի տրոհվում, իսկ եթե հեռացած է լինում այդ բառից, տրոհվում է ստորակետով։ Համեմատենք հետևյալ նախադասությունները. Նա այսօր առավոտյան անշուշտ կմեկնի։ Անշուշտ, նա այսօր առավոտյան կմեկնի։ Առաջին նախադասության մեջ անշուշտ վերաբերականը եղանակավորել է կմեկնի բառին, անմիջապես նախորդում է նրան և ստորակետով չի տրոհվել։ Երկրորդ օրինակում անշուշտ-ը նախորդում է նա բառին։ Եթե այդ դիրքում անշուշտ վերաբերականը չտրոհվի, կվերաբերի նա բառին, և կարտահայտվի անշուշտ նա, այլ ոչ թե մեկ ուրիշը իմաստը։ Վերաբերականները նախադասության անդամ չեն համարվում։

Գործնական աշխատանք 1

Վերաբերականները կարելի է խմբավորել ըստ տեսակների՝ ըստ իրենց իմաստի կամ գործառույթի։

1. Ակնկալություն և հավանականություն

գուցե, երևի, թերևս, կարծեմ, կարծես, միգուցե, ինչպես նաև կարծես թե։



2. Նպատականություն և պայման

միայն, միայն թե, իսկապես, անպայման, անպատճառ, մինչև իսկ, այնուամենայնիվ։



3. Վիճակային և բացասական դրսևորումներ

ո՛չ, չէ՛, ոչ թե, չի, սոսկ, ընդհակառակը։



4. Հաստատում և դրսևորման ամրապնդում

բարեբախտաբար, արդարև, իսկապես, իրոք, հիրավի, անկասկած, անշուշտ, լոկ, միայն։



5. Երեք կողմի կարծիք կամ միտք

հակառակ, համենայն դեպս, այսուհանդերձ, այնուամենայնիվ, լոկ, գոնե, ընդհակառակը։



6. Բացի այլ առաջարկություններ

համենայն դեպս, ի դեպ, օրինակ, երանի, դեռևս։

Գործնական աշխատանք 2

Նախադասությունների ձևաբառական վերլուծությունը ցույց է տալիս յուրաքանչյուր նախադասության բաղադրիչները և դրանց դերը։ Ահա մանրամասն վերլուծությունը.

1. «Գարնանային առավոտը խոստանում էր պայծառ և արևոտ օր»

Գարնանային – 形容词 (բառեր, որոնք բնութագրում են անունները)

առավոտը – անուն (նոմինատիվ, առարկա)

խոստանում էր – հանցավոր բայ (ներկա ժամանակի անցյալ ձև)

պայծառ և արևոտ – բայավորական հատկություններ (պայծառությունը և արևոտությունը բնութագրում են «օր»-ը)

օր – անուն (նոմինատիվ, առարկա)



2. «Կուշտ կերած մեր ձիերը արագ քայլերով բարձրանում Էին քարոտ արահետը և ամեն քայլափոխին փնչում»

Կուշտ – մարգերային բայ (կենդանիներին բնորոշ այնպիսի վիճակ, որին ենթարկվում են փառազարդ ու սնունդ)

կերած – անցյալ ժամանակի բայ (դրանք որպես հետադարձ գործողություն ստուգվում են)

մեր – շահագործվող դերանուն (ակնարկում է ուղղակի սեփականություն)

ձիերը – անուն (մասնակից՝ «ձիերը», կազմելով առարկաներ)

արագ – հատկություն (միանձնայնորեն դրվում է շարժման համար)

քայլերով – մակբայ (գործողությունը իրականացվում է քայլերի ընթացքում)

բարձրանում – բայ (նկարագրվող գործողությունը՝ բարձրանալ)

Էին – բայ (ժամանակը փաստող ձև)

քարոտ – հատկություն (ցույց է տալիս քարերի առկայություն)

արահետը – անուն (նմանապես, կազմելով առարկաների համար քայլաններից հետո)

և – կապակցություն (բառը)

ամեն – առհասարակ (բառաքար  դա ցերեկերի մեծ մակարդակ)

քայլափոխին – բացի հենց գործիչման մասի: