Կենդանի օրգանիզմի քիմիան

Որո՞նք են  կյանքի տարրերը` կենդանի  օրգանիզմի  հիմնական  տարրերը (մակրո-, միկրո-, ուլտրատարրերը
Կենդանի  աշխարհը  քանի՞ <<թագավորության>>  է  բաժանվում
Ո՞րն է  կենդանի  օրգանիզմի  կառուցվածքային  միավորը,  ինչպիսի՞ կենսաբանորեն  ակտիվ  նյութեր  կան  նրա  բաղադրության  մեջ
Ինչպիսի՞  օրգանական  և  անօրգանական  նյութեր  կան  կենդանի  օրգանիզմում
Ինչու՞  են  գիտնականներն  ասում. «Կյանքը սպիտակուցների  գոյության  ձևն  է…»
Որո՞նք  են  սպիտակուցների, ածխաջրերի, ճարպերի, նուկլեինաթթուների, վիտամինների  գործառույթները  կենդանի  օրգանիզմում
Որո՞նք են  առղջ  ապրելակերպի սկզբունքները։

1. Կյանքի տարրերը

Կենդանի օրգանիզմները կազմված են տարբեր քիմիական տարրերից, որոնք բաժանվում են երեք խմբի՝ մակրոտարրեր, միկրոտարրեր և ուլտրատարրեր։

Մակրոտարրեր (98-99%) – հիմնական տարրերն են, որոնք կազմում են օրգանիզմի մեծ մասը.

Օքսիգեն (O)

Կարբոն (C)

Հիդրոգեն (H)

Նիտրոգեն (N)

Կալցիում (Ca)

Ֆոսֆոր (P)

Կալիում (K), Ծծումբ (S), Նատրիում (Na), Քլոր (Cl), Մագնեզիում (Mg)


Միկրոտարրեր (<1%) – անհրաժեշտ են փոքր քանակությամբ, բայց կենսական նշանակություն ունեն.

Երկաթ (Fe), Պղինձ (Cu), Ցինկ (Zn), Մանգան (Mn), Կոբալտ (Co), Մոլիբդեն (Mo), Յոդ (I), Ֆտոր (F)


Ուլտրատարրեր (հետևանքային քանակներ)

Ոսկի (Au), Արծաթ (Ag), Սելեն (Se), Ուրան (U)




—

2. Կենդանի աշխարհը քանի՞ «թագավորության» է բաժանվում

Ժամանակակից կենսաբանությունում ընդունված է, որ կենդանի աշխարհը բաժանվում է 5 թագավորությունների՝

1. Մոներաներ (Monera) – բակտերիաներ, արքեբակտերիաներ


2. Պրոտիստներ (Protista) – միաբջիջ էուկարիոտներ (ամեոբա, էվգլենա)


3. Սնկեր (Fungi) – խմորասնկեր, բորբոսներ, սունկ


4. Բույսեր (Plantae) – բոլոր ֆոտոսինթեզող օրգանիզմները


5. Կենդանիներ (Animalia) – բազմաբջիջ կենդանիներ




—

3. Կենդանի օրգանիզմի կառուցվածքային միավորը

Կենդանի օրգանիզմի հիմնական կառուցվածքային միավորը բջիջն է։

Կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը, որ կան բջջում.

Նուկլեինաթթուներ (ԴՆԹ, ՌՆԹ) – ժառանգական տեղեկատվության պահպանում

Սպիտակուցներ – կատալիզատորային (ֆերմենտներ), կառուցվածքային, տրանսպորտային ֆունկցիաներ

Լիպիդներ (ճարպեր) – բջջաթաղանթի բաղադրիչներ, էներգիայի պաշար

Ածխաջրեր – հիմնական էներգիայի աղբյուր

Վիտամիններ, հորմոններ, ֆերմենտներ – կարգավորում են նյութափոխանակությունը



—

4. Օրգանական և անօրգանական նյութերը կենդանի օրգանիզմում

Օրգանական նյութեր – սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ճարպեր, նուկլեինաթթուներ

Անօրգանական նյութեր – ջուր, հանքային աղեր, թթուներ և հիմքեր



—

5. Ինչու՞ են ասում. «Կյանքը սպիտակուցների գոյության ձևն է…»

Սպիտակուցներն ունեն առանցքային դեր բոլոր կենսաբանական գործընթացներում.

Ֆերմենտներն ու հորմոնները սպիտակուցային բնույթ ունեն

Սպիտակուցներն ապահովում են բջջի կառուցվածքը

Նրանք մասնակցում են նյութափոխանակությանը և պաշտպանական գործառույթներին (հակամարմիններ)


Սպիտակուցների բացակայության դեպքում կյանքի գոյությունը հնարավոր չէր լինի։


—

6. Օրգանական նյութերի գործառույթները

Սպիտակուցներ – ֆերմենտային, կառուցվածքային, տրանսպորտային, պաշտպանական

Ածխաջրեր – էներգիայի հիմնական աղբյուր

Ճարպեր – պահեստային էներգիայի աղբյուր, բջջաթաղանթի բաղադրիչ

Նուկլեինաթթուներ (ԴՆԹ, ՌՆԹ) – ժառանգական տեղեկատվության պահպանում

Վիտամիններ – կենսաքիմիական ռեակցիաների կարգավորում



—

7. Առողջ ապրելակերպի սկզբունքները

Հավասարակշռված սնունդ – սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ

Ֆիզիկական ակտիվություն – մարզում, քայլք

Հիգիենա և մաքրություն

Հոգեբանական բարեկեցություն – սթրեսի նվազեցում

Վնասակար սովորույթներից խուսափում – ալկոհոլ, ծխախոտ, թմրանյութեր

Լավ քուն և ռեժիմ – օրվա հաստատուն գրաֆիկ