Կենդանի օրգանիզմի քիմիան

Հարցադրումներ

Որո՞նք են  կյանքի տարրերը` կենդանի  օրգանիզմի  հիմնական  տարրերը (մակրո-, միկրո-, ուլտրատարրերը
Կենդանի  աշխարհը  քանի՞ <<թագավորության>>  է  բաժանվում
Ո՞րն է  կենդանի  օրգանիզմի  կառուցվածքային  միավորը,  ինչպիսի՞ կենսաբանորեն  ակտիվ  նյութեր  կան  նրա  բաղադրության  մեջ
Ինչպիսի՞  օրգանական  և  անօրգանական  նյութեր  կան  կենդանի  օրգանիզմում
Ինչու՞  են  գիտնականներն  ասում. «Կյանքը սպիտակուցների  գոյության  ձևն  է…»
Որո՞նք  են  սպիտակուցների, ածխաջրերի, ճարպերի, նուկլեինաթթուների, վիտամինների  գործառույթները  կենդանի  օրգանիզմում

1. Կյանքի տարրերը (կենդանի օրգանիզմի հիմնական տարրերը)

Կենդանի օրգանիզմների քիմիական բաղադրության մեջ մտնող տարրերը բաժանվում են երեք խմբի՝

Մակրոտարրեր (ավելի քան 0.01%)՝ Ածխածին (C), Թթվածին (O), Ջրածին (H), Ազոտ (N), Կալցիում (Ca), Կալիում (K), Նատրիում (Na), Ֆոսֆոր (P), Ծծումբ (S), Քլոր (Cl), Մագնեզիում (Mg)

Միկրոտարրեր (0.001% — 0.01%)՝ Երկաթ (Fe), Պղինձ (Cu), Ցինկ (Zn), Մանգան (Mn), Մոլիբդեն (Mo), Կոբալտ (Co), Նիկել (Ni), Ֆտոր (F), Սիլիցիում (Si), Վանադիում (V)

Ուլտրատարրեր (0.000001% — 0.001%)՝ Ոսկի (Au), Սելեն (Se), Յոդ (I), Ուրան (U) և այլն



—

2. Կենդանի աշխարհը քանի՞ «թագավորության» է բաժանվում

Ժամանակակից դասակարգման համաձայն, կենդանի աշխարհը բաժանվում է 5 թագավորության՝

1. Մոներաներ (Monera) — Բակտերիաներ և արխեաներ (պրոկարիոտներ)


2. Պրոտիստներ (Protista) — Միաբջիջ էուկարիոտներ


3. Սնկեր (Fungi) — Խմորասնկեր, բորբոսներ, սնկեր


4. Բույսեր (Plantae) — Բոլոր ֆոտոսինթեզող բազմաբջիջ օրգանիզմները


5. Կենդանիներ (Animalia) — Բազմաբջիջ հեթերոտրոֆ օրգանիզմներ



Ժամանակակից դասակարգման համակարգում երբեմն օգտագործվում է նաև եռադոմենի համակարգը՝ Բակտերիաներ, Արխեաներ և Էուկարիոտներ:


—

3. Կենդանի օրգանիզմի կառուցվածքային միավորը և նրա կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը

Կենդանի օրգանիզմի հիմնական կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ միավորը բջիջն է:
Բջիջի բաղադրության մեջ մտնող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերն են՝

Սպիտակուցներ (ֆերմենտներ, հորմոններ, կառուցվածքային սպիտակուցներ)

Նուկլեինաթթուներ (ԴՆԹ, ՌՆԹ)

Լիպիդներ (բջջաթաղանթի մաս)

Ածխաջրեր (էներգիայի աղբյուր)

Վիտամիններ (կենսաքիմիական ռեակցիաների կարգավորիչներ)



—

4. Կենդանի օրգանիզմում առկա օրգանական և անօրգանական նյութերը

Օրգանական նյութեր՝

Սպիտակուցներ

Ածխաջրեր

Լիպիդներ (ճարպեր)

Նուկլեինաթթուներ

Վիտամիններ


Անօրգանական նյութեր՝

Ջուր (70-90%)

Հանքային աղեր (NaCl, CaCO₃, Fe²⁺, Mg²⁺)

Գազեր (O₂, CO₂, N₂)




—

5. Ինչու՞ գիտնականներն ասում՝ «Կյանքը սպիտակուցների գոյության ձևն է»

Սպիտակուցները կենսաբանական համակարգերում կատարում են կարևորագույն ֆունկցիաներ՝

Ֆերմենտային (կատալիտիկ) ֆունկցիա՝ արագացնում են քիմիական ռեակցիաները

Կառուցվածքային ֆունկցիա՝ մկաններ, մաշկ, եղունգներ

Տրանսպորտային ֆունկցիա՝ արյան հեմոգլոբինը տեղափոխում է թթվածին

Պաշտպանական ֆունկցիա՝ հակամարմիններ

Կարգավորիչ ֆունկցիա՝ հորմոններ (ինսուլին, աճի հորմոն)


Սպիտակուցները կենսաբանական գործընթացների հիմնական կրողներն են, առանց որոնց կյանքը հնարավոր չէր լինի:


—

6. Կենսաքիմիական միացությունների գործառույթները

Այսպես, կյանքի համար անհրաժեշտ են տարբեր քիմիական միացություններ, որոնք ապահովում են բջջի և օրգանիզմի ամբողջական գործունեությունը: