Հայոց լեզու

Գոյականական անդամի լրացումներ

Հատկացուցիչ

Ցույց է տալիս պատկանելիություն, սերում, ծագում, առաջացում Պատասանում է ու՞մ, ինչի՞, ինչերի՞ հարցերին։ Հատկացուցիչը դրվում է սեռական հոլովով։


1.Գտնել հատկացուցիչները:
• Այստեղ որոնում էր ուտելիքի մնացորդներ, որ վագոնների լուսամուտներից շպրտում էին գրեթե բոլոր ուղևորները:
• Մարդկանց ամենամեծ հավաքատեղին է շուկան:
• Այստեղից չեն վռնդվում քաղաքի անօթևան շները:
• Շուկայի դատարկ հրապարակում մարդիկ հայտնվեցին:
• Կաղ Վասոն բացեց խորտկարանի դուռը:
• Սրա մի ոտքը մյուսից կարճ է:
• Վասոյի հայրը իբր դաժան մարդ է եղել և երբ իմացել է տղայի արատի մասին, վճռել է խեղդել:

Հատկացուցիչները նախադասության այն անդամներն են, որոնք բնութագրում են որևէ գոյական՝ ցույց տալով դրա հատկանիշները։

Այս նախադասություններից հատկացուցիչներն են՝

1. այստեղ – (տեղի պարագա, ոչ հատկացուցիչ)
ուտելիքի – (նշում է ինչի մնացորդներ են, հատկացուցիչ)
մնացորդներ – (գոյական, գլխավոր բառ)
գրեթե բոլոր – (չափաբանական հատկացուցիչ, բնութագրում է ուղևորները)
ուղևորները – (գոյական, գլխավոր բառ)


2. ամենամեծ – (որակական հատկացուցիչ, բնութագրում է հավաքատեղին)
հավաքատեղին – (գոյական, գլխավոր բառ)


3. քաղաքի – (պատկանելիության հատկացուցիչ, բնութագրում է շները)
անօթևան – (որակական հատկացուցիչ, բնութագրում է շները)
շները – (գոյական, գլխավոր բառ)


4. շուկայի – (պատկանելիության հատկացուցիչ, բնութագրում է հրապարակը)
դատարկ – (որակական հատկացուցիչ, բնութագրում է հրապարակը)
հրապարակում – (գոյական, գլխավոր բառ)


5. Կաղ – (հատկանիշ ցույց տվող հատկացուցիչ, բնութագրում է Վասոն)
Վասոն – (գոյական, գլխավոր բառ)


6. մի – (դերանվանական հատկացուցիչ, բնութագրում է ոտքը)
մյուսից կարճ – (համեմատական հատկացուցիչ, բնութագրում է ոտքը)
ոտքը – (գոյական, գլխավոր բառ)


7. Վասոյի – (պատկանելիության հատկացուցիչ, բնութագրում է հայրը)
դաժան – (որակական հատկացուցիչ, բնութագրում է մարդը)
մարդ – (գոյական, գլխավոր բառ)

Հատկացուցիչի կետադրությունը:
Հատկացուցչի և հատկացյալի միջև հաճախ ընկնում է գոյական կամ դերանուն պարունակող որոշիչ բառակապակցություն կամ դերբայական դարձված: Այս դեպքերում հատկացուցչի վրա դրվում է բութ և կոչվում է հեռացված հատկացուցիչ։
Օր.՝ Թռչունների երամը չվեց հարավ: – Թռչունների՝ ամպերի մեջ սավառնող երամը չվեց հարավ:

2. Կետադրի’ր:
1. Արթուրի ներկաներին ուղղված ողջույնը աննկատ մնաց:
2. Բազեի որսորդի զարկից թուլացած մարմինն ընկավ լիճը:
3. Յուրաքանչյուրի ինձ ուղղված խոսքը խոցում էր սիրտս:
4. Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:

5. Արեգակի ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ:

Ահա կետադրված նախադասությունները՝

1. Արթուրի՝ ներկաներին ուղղված ողջույնը, աննկատ մնաց:


2. Բազեի՝ որսորդի զարկից թուլացած մարմինն ընկավ լիճը:


3. Յուրաքանչյուրի՝ ինձ ուղղված խոսքը, խոցում էր սիրտս:


4. Առագաստանավի՝ անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում, մի հետաքրքիր փաստ կա:


5. Արեգակի՝ ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը, սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ:

3.Գտեք որոշիչները և հատկացուցիչները, գրել՝ ինչ խոսի մասով են արտահայտված։

Կաքավաբերդի գլխին տարին բոլոր ամպ է նստում, բերդի ատամնաձև պարիսպները կորչում են սպիտակ ամպերի մեջ, միայն սևին են անում բարձր բուրգերը։ Հեռվից ավերակներ չեն երևում և այնպես է թվում, թե բուրգերի գլխին հսկում կա, գոց են ապարանքի երկաթե դռները, աշտարակի գլխից մեկը ահա ձայն է տալու քարափը բարձրացողին։

Իսկ երբ քամին ցրում է ամպերը, ձորերում հալվում են ամպի ծվենները, պարսպի վրա երևում են մացառներ, աշտարակի խոնարհված գլուխը և կիսով չափ հողի մեջ խրված պարիսպները։ Ո՛չ մի երկաթյա դուռ և ո՛չ մի պահակ աշտարակի գլխին։

Լռություն կա Կաքավաբերդի ավերակներում։ Միայն ձորի մեջ աղմկում է Բասուտա գետը, քերում է ափերը և հղկում հունի կապույտ որձաքարը։ Իր նեղ հունի մեջ գալարվում է Բասուտա գետը, ասես նրա սպիտակ փրփուրի տակ ոռնում են հազար գամփռներ և կրծում քարե շղթաները։

Պարիսպների գլխին բույն են դրել ցինը և անգղը։ Հենց որ բերդի պարիսպների տակ ոտնաձայն է լսվում, նրանք կռնչյունով աղմկում են, թռչում են բներից և ահարկու պտույտներ անում բերդի կատարին։ Ապա բարձրանում է քարե արծիվը, կտուցը կեռ թուր, մագիլները՝ սրածայր նիզակներ, փետուրները որպես պողպատե զրահ։

Կաքավաբերդի բարձունքի միակ ծաղիկը ալպիական մանուշակն է, ցողունը կաքավի ոտքի պես կարմիր, ծաղիկը ծիրանի գույն։ Քարի մոտ է բսնում ալպիական մանուշակը, պարիսպների տակ։ Արևից քարերը տաքանում են, և երբ ամպերը ծածկում են քար ու պարիսպ, մանուշակը թեքվում է, գլուխը հենում քարին։ Ծաղկափոշու մեջ թաթախված գունավոր բզեզին մանուշակը ճոճք է թվում, աշխարհը՝ ծիրանագույն բուրաստան։

Որոշիչներ և հատկացուցիչներ

Որոշիչները

Որոշիչները գոյականին առնչվող քերականական երկրորդական անդամներն են, որոնք ցույց են տալիս առարկայի պատկանելությունը, քանակը կամ կարգը։ Դրանք արտահայտված են կարող են լինել դերանուններով, թվականներով, եղանակավորիչներով։

1. տարին բոլոր (թվականական-դերանվանական, որոշում է «ամպ» գոյականը)


2. միակ (թվականական, որոշում է «ծաղիկ» գոյականը)


3. հազար (թվականական, որոշում է «գամփռներ» գոյականը)



Հատկացուցիչները

Հատկացուցիչները բնութագրում են գոյականը՝ նշելով դրա հատկանիշները (որակական, պատկանելիության, պարագայական հատկացուցիչներ են լինում)։

1. Կաքավաբերդի (պատկանելիության հատկացուցիչ, որոշում է «գլխին» գոյականը)


2. ատամնաձև (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «պարիսպները» գոյականը)


3. սպիտակ (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «ամպերի» գոյականը)


4. բարձր (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «բուրգերը» գոյականը)


5. երկաթե (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «դռները» գոյականը)


6. խոնարհված (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «գլուխը» գոյականը)


7. կիսով չափ հողի մեջ խրված (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «պարիսպները» գոյականը)


8. քարե (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «արծիվը» գոյականը)


9. կեռ (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «կտուցը» գոյականը)


10. սրածայր (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «մագիլները» գոյականը)


11. պողպատե (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «զրահ» գոյականը)


12. ալպիական (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «մանուշակն» գոյականը)


13. կաքավի ոտքի պես կարմիր (համեմատական հատկացուցիչ, որոշում է «ցողունը» գոյականը)


14. ծիրանի գույն (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «ծաղիկը» գոյականը)


15. գունավոր (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «բզեզին» գոյականը)


16. ծիրանագույն (որակական հատկացուցիչ, որոշում է «բուրաստանը» գոյականը)