День: 26 февраля 2025

Միջոցի անուղղակի խնդիրը դրվում է գործիական հոլովով (-ով, -բ վերջավորություններ) և ցույց է տալիս այն առարկան, որի միջոցով կատարվում է գործողությունը։

Օրինակ՝ Ուսուցիչը հպարտանում է լավ աշակերտով։ Ջուրն արյամբ չեն լվանա։ Տիգրանը ինչո՞վ կտրեց մատը։ Դիրեկտորը նրա միջոցով ստացավ այս սարքավորումները։

Ինչպես ցույց է տրված օրինակներում, միջոցի անուղղակի խնդիրը կարող է լրացնել և՛ ներգործական, և՛ կրավորական, և՛ չեզոք սեռի բայերին։

Ներգործող անուղղակի խնդիրը դրվում է հիմնականում բացառական (-ից վերջավորություն) և գործիական (-ով, -բ վերջավորություններ) հոլովներով և ցույց է տալիս այն առարկան, որի ներգործությամբ, ազդեցությամբ կատարվում է տվյալ գործողությունը։

Օրինակ՝ Վ. Համբարձումյանը բարձր է գնահատվում իր ժողովրդի կողմից։ Ուսուցիչը հարգվում է աշակերտներից։ Գետինը ծածկվեց ձյան հաստ շերտով։ Ներկվեցին փողոց ու գործարաններ ձեր տաք արյունով։

Վերաբերության անուղղակի խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով (-ից վերջավորություն) և ցույց է տալիս այն առարկան, որի մասին խոսվում է։

Օրինակ՝ Աշակերտները խոսում էին կինոյից։ Ծերունիները պատմում են պատերազմից։

Վերաբերության խնդիրը կարող է կազմվել նաև սեռական հոլովի և կապի միջոցով։

Օրինակ՝ Բոլորը հարգանքով են արտահայտվում Արամի մասին։ Կատարվածի վերաբերյալ հայտնեցինք տնօրենին։

Ցուցական մի քանի դերանուններ կարող են վերաբերական հարաբերություն ցույց տվող որոշ կապերի հետ դառնալ վերաբերության անուղղակի խնդիր։

Օրինակ` Այդ մասին շատ է խոսվել։ Այս առումով շատ զրուցեցինք։ Այս կապակցությամբ դեռ պիտի մտածեք։

Անջատման խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով (-ից վերջավորությամբ) և ամբողջովին հակադրվում է հանգման խնդրին։ Այս խնդիրը ցույց է տալիս այն առարկան, որից հեռանում կամ անջատվում է ինչ-որ առարկա։

Օրինակ՝ Տղաներից անջատվեցին աղջիկները։ Քեզնից հեռացա՞վ քույրդ։ Ումի՞ց ես խուսափում։
Մի շարք բայերի հետ հիմնականում գործածվում են անջատման խնդիրներ․ դրանք են՝ բաժանվել, հեռանալ, առանձնացնել, մեկուսանալ, փախչել, պոկվել, խուսափել, խուսանավել, ջոկել, քաշվել, շորթել, փախցնել, գանձել և նման շատ այլ բայեր։

Առաջադրանք․
1․ Կազմել 3 ական նախադասություն՝ միջոցի, ներգործող, վերաբերության, անջատման անուղղակի խնդիրներով։ 
2․ Շարահյուսորեն վերլուծել հետևյալ նախադասությունը։
Ու ահա Վարդուշի ուղարկած գաթաները իրենց բուրմունքով արդեն արթնացրել էին հուշերի մի աշխարհ, որոնք սկսել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ՝ գույների ու ծավալի նոր հղացումներով։

Նախ, ներկայացնում եմ 3 պարզ նախադասություն, որտեղ մեկերևում կիրառված են միջոցի, վերաբերության, ներգործող ու անջատման անուղղակի խնդիրներ.

**Գլխավոր աշխատանքը իրականացվեց մեր կրթության հիմքով նորարարական մեթոդներով։

«մեր կրթության» – վերաբերության խնդիր (հետևաբար՝ որ կրթությունը մերն է)
«նորարարական մեթոդներով» – միջոցի խնդիր (ինչով կատարվել է)
**Նրա հաջողությունը պայմանավորված էր թիմի խիստ ներգործությամբ։

«թիմի» – վերաբերության խնդիր (հիշելով, թե ով է, որի ներքո է)
«խիստ ներգործությամբ» – ներգործող խնդիր (որոշում ստանալու և դառնալին ազդող ուժը)
**Արեւը լույս է բերում ամպներից։

«ամպներից» – անջատման խնդիր (մեկը այլից, «հեռանալից», բառախաղթելով՝ լուսավորության հայտնվելու գործընթացը)
Հետևաբար, շարահյուսաբար վերլուծում եմ ստորև գրած նախադասությունը.

Ու ահա Վարդուշի ուղարկած գաթաները իրենց բուրմունքով արդեն արթնացրել էին հուշերի մի աշխարհ, որոնք սկսել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ՝ գույների ու ծավալի նոր հղացումներով։
1. Հիմնական կառուցվածքը
Ընդունական մաս (հիմնական նախադասություն):
Ու ահա – ներածական/հոգևոր ծաղկագիրը, ընդգծում է նախընտրելի կամ փայլուն իրադարձություն:
Վարդուշի ուղարկած գաթաները – հիմնական ենթաբան, որտեղ
Վարդուշի – վերաբերության խնդիր (գործողությունը պատկանում Վարդուշին՝ ուղարկածը);
ուղարկած – անցյալ ժամանակի մասնակցական բնութագիր, որպես նշանակիչ, որ՝ գաթաները կից են ուղարկվել:
գաթաները – պարզ ենթաբան (կողմադրություն, ով է, թե ինչ է կատարում գործողությունը):
նրանց բուրմունքով – միջոցի խնդիր՝ սահմանում է գործողության իրականացման ձևը (ինչով՝ «նրանց»՝ գաթանների, «բուրմունքով» – իրենց խելացի, կլորաձև շարժմամբ);
արդեն արթնացրել էին – նախադասության նախազգացնող առանձնացած դերը՝ հանձնարարական արարող գործառնություն:
հուշերի մի աշխարհ – ուղղակի համալիր, որտեղ
հուշերի – վերաբերության խնդիր (հուշերի աշխարհ՝ հուշերի բաղադրությամբ, սեփականության առջևում):
մի աշխարհ – համառոտ բջջային բան, որն արթնացրել էին:
2. Հղնող ենթաբաժին (կից նախադասություն)
Որոնք – ներկայցնող բերդ, ենթաբաժնի ենթաբան, ներկայացնող «հուշերի մի աշխարհ»-ին (հայտարարիչ փոխարեն, որոնքն ուղղորդում են ավելորդ սահմանիչ բնույթը):
սկնել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ – պարարտք կազմված_predicate, որում միաժամանակ նկարագրվում է իրադարձության մշակման փուլերը. Այստեղ՝
հստակ – հայտարարական բացատրություն (ռեզուլտատիվ կարգավորող դղման),
բյուրեղացում – բանավոր արժեք, արտահայտում է նախնական փորատարնության գործընթացը,
և – կապող տարր, միավորում է երկուսը:
դևμορավորում ստանալ – երկուական նյութ, ինչը դարային ձևավորման կամ կազմավորման գործընթացն է:
գույների ու ծավալի նոր հղացումներով – լրացուցիչ բացատրական համակարգ, ներառում է
գույների ու ծավալի – վերաբերության խնդիրով գծված բառն, նշելով որ հղացումները հիմնված են գույնների և ծավալի էլեմենտների վրա,
նոր հղացումներով – միջոցի խնդիր, բացահայտելով նորության և տարբերության հավասարմանը:
3. Ուշագրանցումներ
Բաժինները բաժանել ենք՝ գլխավոր նախադասության և դրանց միացնող, բացատրական, կից ենթաբաժնիների:
Նախնական նախադասությունը ներառում է գլխավոր ենթաբան, գործողություն, միջոցային և ուղղակի համալիր, իսկ հղնող ենթաբաժինը ներկայացնում է բարդ գործընթացիikas կառուցվածքի դրսևորումը՝ նկարագրելով այն, թե ինչպես է «հուշերի աշխարհը» ստանում իր հստակ ձևակերպումը նոր գույներ ու ծավալների կապումներով:

Առաջադրանք․
1․ Կազմել 3 ական նախադասություն՝ միջոցի, ներգործող, վերաբերության, անջատման անուղղակի խնդիրներով։ 
2․ Շարահյուսորեն վերլուծել հետևյալ նախադասությունը։
Ու ահա Վարդուշի ուղարկած գաթաները իրենց բուրմունքով արդեն արթնացրել էին հուշերի մի աշխարհ, որոնք սկսել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ՝ գույների ու ծավալի նոր հղացումներով։

Նախ, ներկայացնում եմ 3 պարզ նախադասություն, որտեղ մեկերևում կիրառված են միջոցի, վերաբերության, ներգործող ու անջատման անուղղակի խնդիրներ.

**Գլխավոր աշխատանքը իրականացվեց մեր կրթության հիմքով նորարարական մեթոդներով։

«մեր կրթության» – վերաբերության խնդիր (հետևաբար՝ որ կրթությունը մերն է)
«նորարարական մեթոդներով» – միջոցի խնդիր (ինչով կատարվել է)
**Նրա հաջողությունը պայմանավորված էր թիմի խիստ ներգործությամբ։

«թիմի» – վերաբերության խնդիր (հիշելով, թե ով է, որի ներքո է)
«խիստ ներգործությամբ» – ներգործող խնդիր (որոշում ստանալու և դառնալին ազդող ուժը)
**Արեւը լույս է բերում ամպներից։

«ամպներից» – անջատման խնդիր (մեկը այլից, «հեռանալից», բառախաղթելով՝ լուսավորության հայտնվելու գործընթացը)
Հետևաբար, շարահյուսաբար վերլուծում եմ ստորև գրած նախադասությունը.

Ու ահա Վարդուշի ուղարկած գաթաները իրենց բուրմունքով արդեն արթնացրել էին հուշերի մի աշխարհ, որոնք սկսել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ՝ գույների ու ծավալի նոր հղացումներով։
1. Հիմնական կառուցվածքը
Ընդունական մաս (հիմնական նախադասություն):
Ու ահա – ներածական/հոգևոր ծաղկագիրը, ընդգծում է նախընտրելի կամ փայլուն իրադարձություն:
Վարդուշի ուղարկած գաթաները – հիմնական ենթաբան, որտեղ
Վարդուշի – վերաբերության խնդիր (գործողությունը պատկանում Վարդուշին՝ ուղարկածը);
ուղարկած – անցյալ ժամանակի մասնակցական բնութագիր, որպես նշանակիչ, որ՝ գաթաները կից են ուղարկվել:
գաթաները – պարզ ենթաբան (կողմադրություն, ով է, թե ինչ է կատարում գործողությունը):
նրանց բուրմունքով – միջոցի խնդիր՝ սահմանում է գործողության իրականացման ձևը (ինչով՝ «նրանց»՝ գաթանների, «բուրմունքով» – իրենց խելացի, կլորաձև շարժմամբ);
արդեն արթնացրել էին – նախադասության նախազգացնող առանձնացած դերը՝ հանձնարարական արարող գործառնություն:
հուշերի մի աշխարհ – ուղղակի համալիր, որտեղ
հուշերի – վերաբերության խնդիր (հուշերի աշխարհ՝ հուշերի բաղադրությամբ, սեփականության առջևում):
մի աշխարհ – համառոտ բջջային բան, որն արթնացրել էին:
2. Հղնող ենթաբաժին (կից նախադասություն)
Որոնք – ներկայցնող բերդ, ենթաբաժնի ենթաբան, ներկայացնող «հուշերի մի աշխարհ»-ին (հայտարարիչ փոխարեն, որոնքն ուղղորդում են ավելորդ սահմանիչ բնույթը):
սկնել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ – պարարտք կազմված_predicate, որում միաժամանակ նկարագրվում է իրադարձության մշակման փուլերը. Այստեղ՝
հստակ – հայտարարական բացատրություն (ռեզուլտատիվ կարգավորող դղման),
բյուրեղացում – բանավոր արժեք, արտահայտում է նախնական փորատարնության գործընթացը,
և – կապող տարր, միավորում է երկուսը:
դևμορավորում ստանալ – երկուական նյութ, ինչը դարային ձևավորման կամ կազմավորման գործընթացն է:
գույների ու ծավալի նոր հղացումներով – լրացուցիչ բացատրական համակարգ, ներառում է
գույների ու ծավալի – վերաբերության խնդիրով գծված բառն, նշելով որ հղացումները հիմնված են գույնների և ծավալի էլեմենտների վրա,
նոր հղացումներով – միջոցի խնդիր, բացահայտելով նորության և տարբերության հավասարմանը:
3. Ուշագրանցումներ
Բաժինները բաժանել ենք՝ գլխավոր նախադասության և դրանց միացնող, բացատրական, կից ենթաբաժնիների:
Նախնական նախադասությունը ներառում է գլխավոր ենթաբան, գործողություն, միջոցային և ուղղակի համալիր, իսկ հղնող ենթաբաժինը ներկայացնում է բարդ գործընթացիikas կառուցվածքի դրսևորումը՝ նկարագրելով այն, թե ինչպես է «հուշերի աշխարհը» ստանում իր հստակ ձևակերպումը նոր գույներ ու ծավալների կապումներով:

1. Белая ворона — в армянском языке аналогом является выражение «սև ոչխար» (сев охчар), что переводится как «черная овца» и означает человека, отличающегося от остальных.


2. Ворон ворону глаз не выклюет — похожее армянское выражение: «գայլը գայլին չի ուտի» (гайлы гайлин чи ути), что переводится как «волк волка не съест».


3. За двумя зайцами погонишься, ни одного не поймаешь — в армянском языке есть схожее выражение: «երկու նապաստակի հետևից վազես, ոչ մեկին չես բռնի» (ерку напастаки хетевиц вазес, воч мекин чес брни).


4. И волки сыты, и овцы целы — аналог в армянском: «գայլերն ամբողջ են, ոչխարները՝ տեղում» (гайлерн амбочен, охчарнеры тегум).


5. Как рыба в воде — в армянском: «ինչպես ձուկը ջրում» (инчпес дзукы джрум).


6. Курам на смех — аналогичное выражение: «հավերի ծիծաղին» (hавери цицагин).


7. Лебединая песня — в армянском: «կարապի երգ» (карапи ерг).


8. Лить крокодиловы слезы — аналог: «կոկորդիլոսի արցունքներ թափել» (кокордилоси арцункнер тапел).


9. Ловить мух — в армянском: «մեղուներ բռնել» (мехунер брнел), что дословно переводится как «ловить пчел».


10. Ловить рыбу в мутной воде — аналог: «մթին ջրում ձուկ որսալ» (мтын джрум дзук ворсал).


11. Львиная доля — в армянском: «առյուծի բաժին» (арюци бажин).


12. Медвежья услуга — аналог: «արջի ծառայություն» (арджи царяутюн).


13. Нем как рыба — в армянском: «համր ինչպես ձուկը» (хамр инчпес дзукы).


14. Ни рыба ни мясо — аналог: «ոչ ձուկ, ոչ միս» (воч дзук, воч мис).


15. Одним ударом двух зайцев убить — в армянском: «մեկ կրակոցով երկու նապաստակ խփել» (мек кракоцов ерку напастак хпел).


16. Отогреть змею на груди — аналог: «կրծքիդ վրա օձ տաքացնել» (крцкид вра оц такацнел).


17. Паршивая овца всё стадо портит — в армянском: «մի վատ ոչխարը ամբողջ հոտը փչացնում է» (ми ват охчары амбоч хоты пчацнум э).


18. Первая ласточка — аналог: «առաջին ծիծեռնակ» (араджин цицернак).


19. Хитрый лис — в армянском: «խորամանկ աղվես» (хораманк агвес).


20. Пуганая ворона куста боится — аналог: «վախեցած ագռավը թփից է վախենում» (вахецац

Русские эквиваленты армянских фразеологизмов:



Գայլի ախորժակ — Волчий аппетит.

Գայլը գառան մորթիով — Волк в овечьей шкуре.

Գայլի բերան թողնել — Отдать на съедение волкам.

Միայնակ գայլ — Одинокий волк.

Գայլի դունչը բմլոտ է — Волку хоть кость в глотке.

Ծեր փորձված գայլ — Старый волк (тертый калач).




Արանքով սև կատու անցնել — Между ними пробежала черная кошка.

Կատվի հոգի ունի — Живучий, как кошка.

Մուկն ու կատու խաղալ — Играть в кошки-мышки.


Собака в армянских выражениях

Շան հետ ընկերացիր, փայտը ձեռքիցդ մի գցիր — Дружи с собакой, но держи палку наготове. (Доверяй, но проверяй.)

Շնից մազ պոկելն էլ է խեր (օգուտ) — С паршивой овцы хоть шерсти клок.

Շան կյանք քաշել (Շան օրի լինել) — Жить, как собака. (Тянуть собачью жизнь.)

Շան պես սատկել — Сдохнуть, как собака.

Ահա թե որտեղ է թաղված շան գլուխը — Вот где собака зарыта.

Շան ու կատվի պես — Как кошка с собакой.

Հազար շուն ու գել — Всякая всячина (или «и волки, и собаки» в зависимости от контекста).

Հավատարիմ շան պես — Верный, как собака.

Քոսոտ շուն/ դռնի շուն — Паршивая собака / Дворняжка.