Рубрика: Հայոց լեզու 9

Հայոց լեզու 9

1.Դուրս գրել ենթականները, որոշել՝ որ խոսքի մասով են արտահայտված: Վերականգնել զեղչված ենթակաները։

Լուսաբացի շողքը երդիկից ներս էր ընկել, կարպետի վրա կաթնագույն շրջան գծել, երբ Սաքանը զարթնեց, տրեխները հագավ:

Ասյայի մոտով անցնելիս նա տեսավ սպիտակ շորը, վիզը, ուսի մի մասը, ուսի վրա սպիտակ շորի բարակ մի կտոր: Արագ մոտեցավ դռանը, մանգաղն առավ, դուրս եկավ:

Տան առաջ, առվի մոտ երեսը լվաց, սրբեց չուխի ծայրով, իջավ ձորը, այգում խոտ քաղելու: Ճանապարհին Սաքանը մի միտք էր անում՝ մե՞րկ էր քնել Ասյան, թե շապիկ կար հագին. եթե շապիկ կար, ինչո՞ւ ուսը բաց էր, գուցե կողքի սպիտակ շորը նրա շապի՞կն էր:

Կովը շուտ-շուտ գոմի դռանն էր նայում, հորթուկին լիզում, վիզը ախոռի փայտերին քսում, քերում: Տանն արդեն զարթնել էին, տեղաշորը հավաքել, կինը օջախն էր վառել, թեյի պատրաստություն էր տեսնում, երբ Սաքանը թարմ խոտի երկու խուրձ շալակին եկավ տուն:

Խոտի խուրձը կովի առաջ շաղ տալիս Ասյան էլ էր կանգնած Սաքանի կողքին: Նա ծիծաղում էր, երբ հորթը դունչը մեկնում էր կանաչ խոտին, հոտոտում և ոտքերը երերալով փախչում, գլուխը թաղում մոր կուրծի մեջ:

  1. Լուսաբացի շողքը – գոյական
  2. Սաքանը – գոյական
  3. Նա – դերանուն
  4. Մանգաղն – գոյական
  5. Տան առաջ, առվի մոտ – ենթական չկա (նախադասությունը բաց է թողնված ենթակա)
  6. Սաքանը – գոյական
  7. Կովը – գոյական
  8. Տանն արդեն (մարդիկ, ընտանիքը կամ նրանք՝ ենթական բաց է թողնված)
  9. Կինը – գոյական
  10. Սաքանը – գոյական
  11. Ասյան – գոյական
  12. Նա – դերանուն
  13. Հորթը – գոյական

Վերականգնված զեղչված ենթակաները.

  1. Տան առաջ, առվի մոտ (Սաքանը) երեսը լվաց, սրբեց չուխի ծայրով, իջավ ձորը, այգում խոտ քաղելու:
  2. Տանն արդեն (նրանք) զարթնել էին, տեղաշորը հավաքել:

2.Կազմել նախադասություններ, որոնցում ենթակաները արտահայտված լինեն գոյականով, ածականով, թվականով, դերանունով, դերբայովներով։

ԳոյականովԱրևը langzaam մայր էր մտնում հեռավոր սարերի հետևում։

ԱծականովԲարիները միշտ օգնում են կարիքավորներին։

ԹվականովԵրկուսը շտապ դուրս եկան դասասենյակից։

ԴերանունովՆա երկար սպասեց պատասխանի։

ԴերբայովՎեր բարձրանալը նրան շատ դժվար թվաց։

Рубрика: Քիմիա 9

Կենդանի օրգանիզմի քիմիան

Որո՞նք են  կյանքի տարրերը` կենդանի  օրգանիզմի  հիմնական  տարրերը (մակրո-, միկրո-, ուլտրատարրերը
Կենդանի  աշխարհը  քանի՞ <<թագավորության>>  է  բաժանվում
Ո՞րն է  կենդանի  օրգանիզմի  կառուցվածքային  միավորը,  ինչպիսի՞ կենսաբանորեն  ակտիվ  նյութեր  կան  նրա  բաղադրության  մեջ
Ինչպիսի՞  օրգանական  և  անօրգանական  նյութեր  կան  կենդանի  օրգանիզմում
Ինչու՞  են  գիտնականներն  ասում. «Կյանքը սպիտակուցների  գոյության  ձևն  է…»
Որո՞նք  են  սպիտակուցների, ածխաջրերի, ճարպերի, նուկլեինաթթուների, վիտամինների  գործառույթները  կենդանի  օրգանիզմում
Որո՞նք են  առղջ  ապրելակերպի սկզբունքները։

1. Կյանքի տարրերը

Կենդանի օրգանիզմները կազմված են տարբեր քիմիական տարրերից, որոնք բաժանվում են երեք խմբի՝ մակրոտարրեր, միկրոտարրեր և ուլտրատարրեր։

Մակրոտարրեր (98-99%) – հիմնական տարրերն են, որոնք կազմում են օրգանիզմի մեծ մասը.

Օքսիգեն (O)

Կարբոն (C)

Հիդրոգեն (H)

Նիտրոգեն (N)

Կալցիում (Ca)

Ֆոսֆոր (P)

Կալիում (K), Ծծումբ (S), Նատրիում (Na), Քլոր (Cl), Մագնեզիում (Mg)


Միկրոտարրեր (<1%) – անհրաժեշտ են փոքր քանակությամբ, բայց կենսական նշանակություն ունեն.

Երկաթ (Fe), Պղինձ (Cu), Ցինկ (Zn), Մանգան (Mn), Կոբալտ (Co), Մոլիբդեն (Mo), Յոդ (I), Ֆտոր (F)


Ուլտրատարրեր (հետևանքային քանակներ)

Ոսկի (Au), Արծաթ (Ag), Սելեն (Se), Ուրան (U)






2. Կենդանի աշխարհը քանի՞ «թագավորության» է բաժանվում

Ժամանակակից կենսաբանությունում ընդունված է, որ կենդանի աշխարհը բաժանվում է 5 թագավորությունների՝

1. Մոներաներ (Monera) – բակտերիաներ, արքեբակտերիաներ


2. Պրոտիստներ (Protista) – միաբջիջ էուկարիոտներ (ամեոբա, էվգլենա)


3. Սնկեր (Fungi) – խմորասնկեր, բորբոսներ, սունկ


4. Բույսեր (Plantae) – բոլոր ֆոտոսինթեզող օրգանիզմները


5. Կենդանիներ (Animalia) – բազմաբջիջ կենդանիներ






3. Կենդանի օրգանիզմի կառուցվածքային միավորը

Կենդանի օրգանիզմի հիմնական կառուցվածքային միավորը բջիջն է։

Կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը, որ կան բջջում.

Նուկլեինաթթուներ (ԴՆԹ, ՌՆԹ) – ժառանգական տեղեկատվության պահպանում

Սպիտակուցներ – կատալիզատորային (ֆերմենտներ), կառուցվածքային, տրանսպորտային ֆունկցիաներ

Լիպիդներ (ճարպեր) – բջջաթաղանթի բաղադրիչներ, էներգիայի պաշար

Ածխաջրեր – հիմնական էներգիայի աղբյուր

Վիտամիններ, հորմոններ, ֆերմենտներ – կարգավորում են նյութափոխանակությունը





4. Օրգանական և անօրգանական նյութերը կենդանի օրգանիզմում

Օրգանական նյութեր – սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ճարպեր, նուկլեինաթթուներ

Անօրգանական նյութեր – ջուր, հանքային աղեր, թթուներ և հիմքեր





5. Ինչու՞ են ասում. «Կյանքը սպիտակուցների գոյության ձևն է…»

Սպիտակուցներն ունեն առանցքային դեր բոլոր կենսաբանական գործընթացներում.

Ֆերմենտներն ու հորմոնները սպիտակուցային բնույթ ունեն

Սպիտակուցներն ապահովում են բջջի կառուցվածքը

Նրանք մասնակցում են նյութափոխանակությանը և պաշտպանական գործառույթներին (հակամարմիններ)


Սպիտակուցների բացակայության դեպքում կյանքի գոյությունը հնարավոր չէր լինի։




6. Օրգանական նյութերի գործառույթները

Սպիտակուցներ – ֆերմենտային, կառուցվածքային, տրանսպորտային, պաշտպանական

Ածխաջրեր – էներգիայի հիմնական աղբյուր

Ճարպեր – պահեստային էներգիայի աղբյուր, բջջաթաղանթի բաղադրիչ

Նուկլեինաթթուներ (ԴՆԹ, ՌՆԹ) – ժառանգական տեղեկատվության պահպանում

Վիտամիններ – կենսաքիմիական ռեակցիաների կարգավորում





7. Առողջ ապրելակերպի սկզբունքները

Հավասարակշռված սնունդ – սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ

Ֆիզիկական ակտիվություն – մարզում, քայլք

Հիգիենա և մաքրություն

Հոգեբանական բարեկեցություն – սթրեսի նվազեցում

Վնասակար սովորույթներից խուսափում – ալկոհոլ, ծխախոտ, թմրանյութեր

Լավ քուն և ռեժիմ – օրվա հաստատուն գրաֆիկ


Рубрика: Քիմիա 9

ԾՐԱԳԻՐ, ՈԻՍՈՒՄՆԱԿԱՆ  ՆԱԽԱԳԾԵՐ, ՄՈԴՈՒԼՆԵՐ

Քիմիայում մոդուլները կարող են նշանակել տարբեր թեմատիկ բաժիններ կամ ենթաբաժիններ, որոնք ընդգրկում են որոշակի ոլորտներ։ Ահա մի քանի հիմնական մոդուլներ, որոնք սովորաբար ներառվում են քիմիայի ուսուցման ընթացքում.

1. Օրգանական քիմիա

Ալկաններ, ալկեններ, ալկիններ

Արոմատիկ միացություններ

Ալկոհոլներ, ֆենոլներ, կարբոնիլային միացություններ

Ամիններ և ամինաթթուներ

Պոլիմերներ և կենսամոլեկուլներ


2. Անօրգանական քիմիա

Մետաղներ և ոչ մետաղներ

Աքսիդներ, թթուներ, հիմքեր և աղեր

Համալիր միացություններ

Քիմիական ռեակցիաների տեսակներ


3. Ֆիզիկական քիմիա

Թերմոդինամիկա

Քինետիկա և կատալիզ

Էլեկտրաքիմիա

Գազային օրենքներ


4. Վերլուծական քիմիա

Քանակական և որակական անալիզ

Տիտրման մեթոդներ

Սպեկտրոսկոպիա և քրոմատոգրաֆիա


5. Կենսաքիմիա

Նուկլեինաթթուներ (ԴՆԹ, ՌՆԹ)

Սպիտակուցներ և ֆերմենտներ

Ածխաջրեր և լիպիդներ