փորձ 1
H2O2 MnO2 → 2H2O2 + O2
փորձ 2
KClO3 MnO2 → KCl + O2 ↑
փորձ 3
4P + 5O2 → 2P2O5
փորձ 4
Պղնձի ստացոււմը իր աղից տեղակալման ռեակցիա
CuSO4 + Fe → Cu ↓+ FeSO4
Месяц: Март 2025
English
Complete the sentences.
►If something costs €10 less than usual, it has €10 off er
1 If you don’t have enough money to buy something, then you can’t afford it.
2 If you ask to pay less than the normal price, you are asking for a disount
3 If the normal price is €60 and the shop sells it for €50, then it has been reduced
by €10.
4 The time when shops sell goods more cheaply than normal is called the sales.
5 If you buy something which is a good price for the product, you can say it’s a bargain
6. If you pay with €50 for something that costs €30, you should get €20 change
7 When you have paid, the shop assistant should give you a receipt
8 If you want your money back on a product, you can ask for a refund
Glossary
afford sth If you can afford sth you have enough money to pay for it.
scratch a mark on the surface of sth made by a sharp object (see picture).
discount a c SVN reducti
the usual price of something.
off If sth has €20 off, it costs €20 less than usual.
receipt a piece of paper that shows that sth has been paid for.
refund an amount of money paid back to you when you return sth to a shop.
the sales a time when shops sell things at a lower price.
reduce sth make sth less in size, quantity, or price. reduction N.
bargain sth that is a good price or is cheaper than usual.
change If sth costs €2 and you give the assistant €5, you get €3 change.
2 Complete the questions in the questionnaire.
when you’ve bought something? 1 When you go shopping, do you always look for a bargain 7
► Do you keep the receipt
2 If you saw a product in a shop that had a scratch 7
on it, would
you ask the shop assistant to take money o ff. 3 Do you always check your c. hange when you pay?
4 Do you often wait and buy things in the sales.
5 Do you often take things back and ask for a refund
? If so, what things?
?
ABOUT YOU
I often lose it
Cover the text. Answer the questions.
►How did Maria become wealthy?
She won the lottery
1 How much was her new house worth?
€1.000.000
2. What was her jewellery valued at?
€ 250.000
3. How long did she own her new house?
six months
4 Why was the house a waste of money She didn’t live there, and she sold it for less money
5 How much does she owe the bank?
over €5000
yes
6 Does she have any other debts?
Rewrite the sentences using the words in capitals.
►My boss has a lot of money. WEALTHY My boss is very wealthy.
1 It’s a very large house. HUGE is’t a huge house
2 The house is worth £2,000,000. VALUE The house is valued at 2,000,000
3 Rani hasn’t got any money. BROKE Rani is broke
4 The flat doesn’t belong to me. OWN I don’t own the flat
5 Her shoes were very expensive. FORTUNE 6 Gisela has debts of €5,000, OWE Gisela owes €5,000
Her shoes cost a fortune
Complete the sentences.
► The watch went wrong after two months, it was a waste of money.
1 My uncle won a huge amount of money, so he’s very well
2 1 haven’t got any money, I’m completely broke
off now.
3 It’s a nice flat, but it isn’t worth half a million euros.
4 It’s an absolutely huge school: there are about 2,500 students.
5. He’s got a day job and an evening job, so he has a good income.
Պատմություն
Աշոտ Առաջին (հայտնի նաև որպես Աշոտ Մեծ) հանդիսանում է հայկական պատմության դեմքին՝ որպես առաջին Բագրատունի թագավոր և անկախ Հայաստանի վերականգնման գլխավոր գործիչներից մեկը։ Նրա գործունեությունը և աճեցնող գործունեությունը նշանակալի ջանքեր էր ներկայացնում թե քաղաքական, թե մշակութային, թե տնտեսագիտական ոլորտներում։ Ստորև ներկայացված են նրա կյանքի և թագավորության հիմնական անկյունները՝
Կենսագրական
- Ծննդյան տարիք ու բնույթ
Աշոտ Առաջինը ծնվել է մոտավորապես 820 թ. մոտ և պատկանում է Բագրատունիների տոհմին, որը պատմական կերպով հայտնի էր իր ռազմական և քաղաքական արագությամբ։
Նա աճեցրեց խանդավաճախ պայքարող, բազմաշերտ կառավարման համակարգը, որը նպատակաուղղված էր անկախ պետականության հաստատմանը։
- Նախնական սահմանափակումներ և իրավիճակ
9-րդ դարում Հայաստանի տարածքները մտան արաբական տիրույթների ներքո՝ հետևանքով տարբեր արտաքին ակտիվ ազդեցությունների (Բյուզանդիա, Արաբական խալիֆություն) տակ էին։
885թ.-ին, նրա դեմ պայքարող տարածքային և քաղաքական առանձնահատկությունները հնարավորություն է տվել, որ իր հաստատուն զարգացմամբ ստանա նաև միջազգային ճանաչում՝ որպես անկախ թագավոր։- Դիվկագիտական միջոցներ
Աշոտ Առաջինը օգտագործեց դիվկագիտական միջոցները՝ ձեռք բերել Բյուզանդիայի և նաև արաբական կողմերի աջակցությունը, ինչը հնարավորություն էր տալիս սահմանափակել ներքոություն և բացել ուղին հայրենական ինքնությունը վերականգնելու համար։
Կառավարման քաղաքականություն և հաջողություններ
- Նախադասական կառավարման համակարգ
Նրա իշխանության ժամանակ, Հայաստանը սկսում է վերականգնվել՝ հաստատելով կենտրոնացված կառավարման սկզբունքները, որոնք նպաստում էին երկրի համագործակցային և պաշտպանության համակարգի ձևավորմանը։ - Մշակութային և տնտեսական վերականգնում
Թագավորական կառավարումը տրամադրեց դարձրնողական շարժումներ, որոնք նպաստեցին մշակութային ժառանգության վերականգնմանը, տնտեսության ամրապնդմանը և ազգի ինքնության վերականգնմանը։
Նրա ռազմավարական որոշումները, ներառյալ բանակցությունները միջազգային դերասանական պետությունների հետ, հիմք հաստատեցին անկախ Հայաստանի մշտական կառավարման և տարածաշրջանային աջակցության մեջ։
- Ազգային ինքնության վերականգնում
Աշոտ Մեծի աշխատանքը հիմք է հանդիսացել՝ համարելով առաջին քայլը անկախ, ինքնուրույն հայ պետության համար, որի վրա ապագայում շարունակվեց Bagratունի թագավորության շղթան։
Իր առաջնորդության ժամանակ, հայ ժողովրդի համար ստեղծվեց այն տրամադրվածություն, որով կարողանում էր ամրապնդվել ազգային սեփականությունը, մշակույթը և պատմական ժառանգությունը, ինչը այդ ժամանակաշրջանում շատ կարևոր էր սահմանի և ինքնության հարցում։
Աշոտ Առաջին (Մեծ)՝ Հայաստանի պատմության կարևոր կերպարներից մեկը, իր դեմքերը, ռազմավարական մտքերով և դիվկակցության միջոցով, մեծ դեր է ունեցել անկախ հայկական պետականության վերականգնման և ամրապնդման գործում։ Նրա ժամանակաշրջանը երևում է որպես նոր կայծի ստեղծում, որի հիմքերի վրա ձևավորվել են հաջորդBagratունի թագավորության ղեկավարական համակարգերը և ազգային ինքնության վերականգնման արժեքները։
<<6-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի՝ թթվածնի ենթախմբի տարրերը <<քալկոգեններ>>
Թեման՝ <<6-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի՝ թթվածնի ենթախմբի տարրերը <<քալկոգեններ>>
*1- Ինչո՞ւ են 6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում «քալկոգեններ»,
թվարկեք այդ տարրերը, բնութագրեք այդ տարրերի ատոմների
բաղադրությունը և էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը:
*2- «Քալկոգենների ատոմները ինչպիսի՞ վալենտականություն
և օքսիդացման աստիճան են ցուցաբերում միացություններում, գրեք օրինակներ…
*3 – «Քալկոգեններ ինչպիսի՞ միացությունների ձևով են տարածված բնության մեջ:
Թթվածնի տարածվածությունը երկրագնդի վրա
Թթվածնի դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում
Թթվածնի ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական հատկությունները
Օդի բաղադրությունը: Ինչպիսի՞ թունավոր նյութեր կարող են պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)
Օզոն, Օզոնային ճեղքերի առաջացման պատճառները որո՞նք են
Որտե՞ղ է կիրառվում թթվածնը:
Լաբորատոր փորձեր՝ Այրման ռեակցիաներ: Օդի բաղադրությունը:
Անհատական աշխատանքների թեմաները՝
Թթվածնի ամենակարևոր հատկությունների մասին (շնչառություն, այրում):
Ի՞նչ է մթնոլորտը, մթնոլորտի շերտերը որո՞նք են:
Օզոն, օզոնային շերտ, օզոնային ճեղքերի վտանգավորությունը և առաջացման պատճառները:
Թթվածնի ամենակարևոր հատկությունները
Թթվածինը (O₂) անգույն, անհոտ գազ է, որը կազմում է Երկրի մթնոլորտի մոտ 21%-ը։ Այն ունի երկու հիմնական կենսական հատկություն՝ շնչառություն և այրում։
1. Շնչառություն – Բոլոր կենդանի օրգանիզմները թթվածին են օգտագործում բջջային շնչառության համար, որի արդյունքում ստանում են էներգիա սննդանյութերից։ Բջիջներում տեղի է ունենում քիմիական ռեակցիա, որտեղ գլյուկոզան (C₆H₁₂O₆) և թթվածինը փոխազդում են՝ առաջացնելով ածխաթթու գազ (CO₂), ջուր (H₂O) և էներգիա (ATP)։
2. Այրում – Թթվածինը այրման անհրաժեշտ բաղադրիչն է։ Առանց դրա, վառելիքները (օրինակ՝ փայտ, գազ, նավթ) չեն կարող լիարժեք այրվել։ Այրման գործընթացում վառելիքը միանում է թթվածնի հետ և առաջացնում ջերմություն, լույս, ինչպես նաև ածխաթթու գազ և ջրային գոլորշի։
—
Մթնոլորտ և նրա շերտերը
Մթնոլորտը Երկրի շուրջ գտնվող գազային շերտն է, որը պաշտպանում է մեզ արեգակնային ճառագայթումից, պահպանում է ջերմաստիճանը և ապահովում է շնչառության համար անհրաժեշտ գազերը։
Մթնոլորտը բաժանվում է 5 հիմնական շերտերի՝
1. Տրոպոսֆերա (0-12 կմ) – Ամենաստորին շերտն է, որտեղ գտնվում են ամպերը և տեղի են ունենում եղանակային փոփոխությունները։
2. Ստրատոսֆերա (12-50 կմ) – Այս շերտում է գտնվում օզոնային շերտը, որը պաշտպանում է Երկիրը ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից։
3. Մեզոսֆերա (50-85 կմ) – Այստեղ այրվում են մեծ մասամբ մետեորները։
4. Թերմոսֆերա (85-600 կմ) – Բարձր ջերմաստիճան ունեցող շերտ է, որտեղ գտնվում են արբանյակները։
5. Էկզոսֆերա (600 կմ-ից բարձր) – Անցումային շերտն է դեպի տիեզերք։
—
Օզոն, օզոնային շերտ, օզոնային ճեղքերի վտանգավորությունը
Օզոնը (O₃) թթվածնի մոլեկուլային տեսակներից մեկն է, որը հիմնականում գոյություն ունի ստրատոսֆերայում՝ ձևավորելով օզոնային շերտը։ Այս շերտը կլանում է Արեգակի ուլտրամանուշակագույն (UV) ճառագայթների մեծ մասը, կանխելով դրանց վնասակար ազդեցությունը մարդու առողջության և շրջակա միջավայրի վրա։
Օզոնային ճեղքերը (խոռոչները) առաջանում են մարդու գործունեության հետևանքով արտանետվող քիմիական նյութերի՝ քլորֆտորածխածինների (CFCs) ազդեցությամբ, որոնք քայքայում են օզոնային շերտը։
Վտանգավորությունը՝
Օզոնային շերտի նոսրացումը կարող է ավելացնել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման մակարդակը, ինչը կարող է հանգեցնել մաշկի քաղցկեղի, աչքերի կատարակտի և թուլացնել իմունային համակարգը։
UV ճառագայթումը վնասակար է նաև բույսերի, կենդանիների և ծովային էկոհամակարգերի համար։
Պատճառները՝
Ֆրեոնների (CFCs) օգտագործումը սառնարաններում, օդորակիչներում և աէրոզոլային սփրեյներում։
Քիմիական գործարանների արտանետումները։
Լուծումները՝
Օգտագործել էկոլոգիապես մաքուր տեխնոլոգիաներ։
Կրճատել քլորֆտորածխածինների օգտագործումը։
Կատարել միջազգային համաձայնագրեր, ինչպիսին է Մոնրեալի արձանագրությունը (1987 թ.), որն ուղղված է օզոնային շերտի պաշտպանությանն։
Գրականություն
Կարդալ բնագիրը և կատարել առաջադրանքները.
(1) Աշխարհահռչակ կոմպոզիտորը՝ Արամ Խաչատրյանը, այն հազվագյուտ արվեստագետներից է, որոնք կենդանության օրոք արժանացան համաշխարհային փառքի և ճանաչման: (2) Մի հանգամանք, սակայն, զայրացնում էր Խաչատրյանին. որ երկիրն էլ այցելեր, նախ և առաջ հատուկ հիացմունքով կատարում էին «Սուսերով պարը»՝ գրված «Գայանե» բալետի համար: (3)-Թողած «Սպարտակը», իմ մյուս ստեղծագործությունները՝ միշտ պատահականորեն ստեղծված այդ պարի մասին են խոսում,- հաճախ էր ասում նա՝ չափազանց վրդովված: (4) Երբ Խաչատրյանը գրեց «Գայանեն», նախնական տարբերակում «Սուսերով պարը» չկար. ահա զավեշտալի մի պատմություն՝ կապված «Սուսերով պարի» ստեղծման հետ: (5) Բալետը Մոսկվայում պատրաստվում էր բեմադրության, իսկ ինքը՝ հեղինակը, այդ օրերին Կույբիշևում էր: (6) Մի օր անսպասելիորեն կոմպոզիտորի տանը հայտնվեցին Մեծ թատրոնի մի խումբ աշխատակիցներ տնօրենի ուղեկցությամբ. պարզվեց՝ «Գայանեի» մեջ ընդգրկված մի անվանի մենապարուհի դժգոհ է, որ չունի անձամբ իր համար գրված պար: (7) -Արա՛մ Իլյիչ, Ձեզ համար ի՞նչ դժվար բան է մի պար հորինելը,- աղերսական ձայնով խնդրում էին եկվորները.- խնդրում ենք մտնել մեր անելանելի վիճակի մեջ: (8) Խաչատրյանը զայրացավ. հանպատրաստից ինչպե՞ս կարելի է ստեղծագործել. դա արդեն քմահաճույք է: (9) Բայց ինչ կարող էր անել. մարդիկ երկար ճանապարհ էին կտրել-անցել: (10) Բարկացած նստեց դաշնամուրի մոտ և մատներով հենց այնպես հարվածեց ստեղներին՝ խռովված հոգին հանգստացնելու համար: (11) Զգաց՝ բարկության պահին իջեցրած հարվածները յուրահատուկ չափով հնչեցին: (12) Մի քանի օր անց թատրոնի աշխատակիցները հրաժեշտ տվեցին կոմպոզիտորին խանդաղատանքով՝ Մոսկվա տանելով «Սուսերով պարի» նոտաները. այդ մոլեգնող մեղեդին համընդհանուր ընդունելություն գտավ: (13) Անգլիայում մեծանուն կոմպոզիտորը հրավեր ստացավ առաջին նախարարից: (14) Երբ ուղեկցող անձանց հետ մտավ լուսավոր առանձնարանի ընդարձակ հյուրասենյակը՝ ձեղունից կախված հսկայական ջահով, ոչ ոք չդիմավորեց նրան: (15) Շքեղաշուք դահլիճը դատարկ էր ու լուռ: (16) Սովոր լինելով լեփ-լեցուն դահլիճների և հոտնկայս ծափահարությունների՝ Խաչատրյանն ապշեց: (17) Բայց կատարվեց անսպասելին. դիմացի պատին տեսավ իր մեծադիր նկարը՝ դիրիժորական փայտիկը ձեռքին, և երփներանգ ծաղիկների մեծ փնջեր՝ բյուրեղապակյա ծաղկամաններով դրված նկարի տակ: (18 )Նա մերթ ակնապիշ նայում էր նկարին, մերթ շուրջբոլորը, երբ նկարի հետևից որոտընդոստ ձայնով հնչեց «Սուսերով պարը»: Ըստ Ռ. Զարյանի
Առաջադրանքներ
- 13-րդ և 14-րդ նախադասություններից դուրս գրել 4 ածական։
- 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել 2 դերանուն և որոշել տեսակը։
- 15-րդ նախադասության դատարկ և լուռ բառերի համար գրել երկուական հոմանիշ։
- 10-րդ և 12-րդ նախադասություններից դուրս գրել անկախ դերբայների օրինակներ։
- Որոշել 10-րդ նախադասության դիմավոր բայերի եղանակը, ժամանակաձևը, դեմքը, թիվը։
- 18-րդ նախադասությունից դուրս գրել անհոդակապ 2 բարդ բառ։
- 6-րդ նախադասությունից դուրս գրել Ա ներքին հոլովման պատկանող 2 գոյական։
- 3-րդ նախադասությունից դուրս գրել ածանցավոր 2 բառ։
- 17-րդ նախադասությունից դուրս գրել ուղիղ խնդրի 2 օրինակ։
- 5-րդ նախադասությունից դուրս գրել բացահայտիչը և բացահայտյալը և նշել բացահայտչի տեսակը։
- 13-րդ նախադասությունից դուրս գրել տեղի պարագայի 1 օրինակ։
- 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել հետադաս դերբայական դարձվածը։
- 10-րդ և 11-րդ նախադասություններից ո՞րն է համադասական, գրել նախադասությունը։
- 3-րդ նախադասության ուղղակի խոսքը փոխակերպել անուղղակի խոսքի
Ահա առաջադրանքների պատասխանները՝ ըստ տրված բնագրի.
1. 13-րդ և 14-րդ նախադասություններից դուրս գրել 4 ածական.
մեծանուն, առաջին, լուսավոր, ընդարձակ
2. 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել 2 դերանուն և որոշել տեսակը.
նրանք (անհատական), այդ (ցուցական)
3. 15-րդ նախադասության դատարկ և լուռ բառերի համար գրել երկուական հոմանիշ.
դատարկ → անբովանդակ, անշուք
լուռ → անխոս, հանգիստ
4. 10-րդ և 12-րդ նախադասություններից դուրս գրել անկախ դերբայների օրինակներ.
հարվածեց (10-րդ նախադասություն)
հրաժեշտ տվեցին (12-րդ նախադասություն)
5. 10-րդ նախադասության «դիմավոր» բայերի եղանակը, ժամանակաձևը, դեմքը, թիվը.
Եղանակ → սոսկական
Ժամանակաձև → անցյալ
Դեմք → 3-րդ
Թիվ → եզակի
6. 18-րդ նախադասությունից դուրս գրել անհոդակապ 2 բարդ բառ.
դիրիժորական փայտիկ
բյուրեղապակյա ծաղկաման
7. 6-րդ նախադասությունից դուրս գրել «Ա» ներքին հոլովման պատկանող 2 գոյական.
բալետ
թատրոն
8. 3-րդ նախադասությունից դուրս գրել ածանցավոր 2 բառ.
ստեղծագործություններ
պատահականորեն
9. 17-րդ նախադասությունից դուրս գրել ուղիղ խնդրի 2 օրինակ.
իր մեծադիր նկարը
դիրիժորական փայտիկը ձեռքին
10. 5-րդ նախադասությունից դուրս գրել բացահայտիչը և բացահայտյալը և նշել բացահայտչի տեսակը.
Բացահայտյալ → հեղինակը
Բացահայտիչ → այդ օրերին Կույբիշևում էր
Բացահայտչի տեսակը → հանգամանքային
11. 13-րդ նախադասությունից դուրս գրել տեղի պարագայի 1 օրինակ.
Անգլիայում
12. 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել հետադաս դերբայական դարձվածքը.
խանդաղատանքով
13. 10-րդ և 11-րդ նախադասություններից ո՞րն է համադասական, գրել նախադասությունը.
11-րդ նախադասությունը համադասական է.
«Զգաց՝ բարկության պահին իջեցրած հարվածները յուրահատուկ չափով հնչեցին»
14. 3-րդ նախադասության ուղղակի խոսքը փոխակերպել անուղղակի խոսքի.
Խաչատրյանն ասում էր, որ թողած «Սպարտակը» և իր մյուս ստեղծագործությունները՝ միշտ պատահականորեն ստեղծված «Սուսերով պարի» մասին են խոսում:
English
Complete the sentences.
►If something costs €10 less than usual, it has €10 off er.
1 If you don’t have enough money to buy something, then you can’t afford it
2. If you ask to pay less than the normal price, you are asking for a disount
3 If the normal price is 660 and the shop sells it for €50, then it has been reduced by €10.
4 The time when shops sell goods more cheaply than normal is called the sales.
5 If you buy something which is a good price for the product, you can say it’s a bargain..
6 If you pay with €50 for something that costs €30, you should get €20 change.
7 When you have paid, the shop assistant should give you a receipt
8 If you want your money back on a product, you can ask for a refund
Complete the questions in the questionnaire.
Do you keep the receipt when you’ve bought something?
1 When you go shopping, do you always look for a bargain ?
2 If you saw a product in a shop that had a scratch on it, would
you ask the shop assistant to take money off
3 Do you always check your c hange. when you pay?
4 Do you often wait and buy things in the sales.
5. Do you often take things back and ask for a refund.
Glossary
afford sth If you can afford sth you have enough money to pay for it.
scratch a mark on the surface of sth made by a sharp object (see picture).
discount a cut in the usual price of something. SYN reduction.
off If sth has 620 off. it costs €20 less than usual.
receipt a piece of paper that shows that sth has been paid for.
refund an amount of money paid back to you when you return sth to a shop.
the sales a time when shops sell things at a lower price.
reduce sth make sth less in siae, quantity, or price. reduction .
bargain sth that is a good price or is cheaper than usual.
change If sth costs €2 and you give the assistant €5, you get €3 change.
ABOUT YOU
I often lose it
7 If so, what things?
Cover the text. Answer the questions.
►How did Maria become wealthy?
1 How much was her new house worth?
€1.000.000
2 What was her jewellery valued at?
7
0
She won the lottery.
250.000
months
3 How long did she own her new house? 4. Why was the house a waste of money she didn’t live there, and she sold it for less money
5 How much does she owe the bank?
over €5000
yes
6 Does she have any other debts?
Rewrite the sentences using the words in capitals.
►My boss has a lot of money. WEALTHY My bous is very wealthy
1 It’s a very large house. HUGE is’t a huge house
2 The house is worth £2,000,000 VALUE The house is valued at 2,000,000
3 Rani hasn’t got any money BROKE Rani is broke
4 The flat doesn’t belong to me. OWN I don’t own the flat
5. Her shoes were very expensive. FORTUNE
Her shoes cost a fortune
6 Gisela has debts of €5,000. OWE Gisela owes €5,000
Complete the sentences.
►The watch went wrong after two months; it was a waste of money.
1 My uncle won a huge amount of money, so he’s very well off now.
2 I haven’t got any money, I’m completely broke
3 It’s a nice flat, but it isn’t worth half a million euros.
4 It’s an absolutely huge school: there are about 2,500 students.
5 He’s got a day job and an evening job, so he has a good income
Կենսաբանություն
Դաս 1 (09.09-13.09)
Կենդանի օրգանիզմի բաղադրություն, օրգանական, անօրգանական նյութեր, հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութր:
Լրացուցիչ աշխատանք`
1. Ո՞րն է օրգանւզմի ամենափոքր միավորը։
2.Ի՞նչ օրգանական և անօրգանական նյութեր գիտեք, բերեք օրինակներր։
3. Բնութագրեք հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութերը, բերեք օրինակներ։
Օրգանիզմի ամենափոքր միավորը
Օրգանիզմի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ ամենափոքր միավորը բջիջն է։ Բոլոր կենդանի օրգանիզմները կազմված են բջիջներից, որոնք կարող են լինել միաբջիջ կամ բազմաբջիջ օրգանիզմների մաս։
Օրգանական և անօրգանական նյութեր
- Օրգանական նյութեր՝ այս նյութերը պարունակում են ածխածնի (C) և հանդիսանում են կենդանի օրգանիզմների հիմնական բաղադրիչները։ Օրինակներ՝
- Սպիտակուցներ (օր․՝ կոլագեն, հեմոգլոբին)
- Ածխաջրեր (օր․՝ գլյուկոզ, օսլա)
- Ճարպեր (օր․՝ օմեգա-3, խոլեստերին)
- Նուկլեինաթթուներ (օր․՝ ԴՆԹ, ՌՆԹ)
- Անօրգանական նյութեր՝ դրանք կարող են լինել ինչպես օրգանիզմի ներսում, այնպես էլ բնության մեջ, սակայն չեն պարունակում ածխաջրածնային կմախք։ Օրինակներ՝
- Ջուր (H₂O)
- Թթվածին (O₂)
- Աղեր (օր․՝ NaCl — սննդի աղ, CaCO₃ — կալցիումի կարբոնատ)
- Հանքանյութեր (օր․՝ երկաթ, մագնեզիում)
Հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութեր
- Հիդրոֆիլ նյութեր՝ (ջրասեր նյութեր) հեշտությամբ լուծվում են ջրում, քանի որ ունեն բևեռային կառուցվածք և ջրածնային կապեր կարող են առաջացնել ջրի մոլեկուլների հետ։ Օրինակներ՝
- Աղեր (օր․՝ NaCl — նատրիումի քլորիդ)
- Շաքար (օր․՝ գլյուկոզ)
- Ալկոհոլներ (օր․՝ էթանոլ)
- Հիդրոֆոբ նյութեր՝ (ջրատյաց նյութեր) չեն լուծվում ջրում, քանի որ ունեն ոչ բևեռային կառուցվածք և նախընտրում են այլ ոչ բևեռային լուծիչներ։ Օրինակներ՝
- Ճարպեր և յուղեր (օր․՝ բուսական յուղ, խոլեստերին)
- Մոմեր (օր․՝ մեղրամոմ)
- Բենզին, բենզոլ
English
Replace the underlined word or phrase with words or phrases with the same meaning.
I felt tired, so I went to bed quite carly last night. 1
went to sleep without a problem and very soon I was in a deep sleep. Unfortunately, in the mi of the night, I had a bad dream which woke m.. After that.
I was awake for ages and didn’t fall asleep again until about half past four, so when the alarm rang just after seven, I didn’t hear it and I carried on sleeping. When I finally woke up. I felt terrible.
►sleepy
1 fell asleep
> fast asleep
3 nightmare
4 go to sleep
5 went off
6 overslept
Complete the sentences.
1 Barry’s still in bed and he’s fast asleep Do you want me to wake him up?
2 I felt really sleepy so I went to bed.
3 I forgot to set my alarm last night, and I’m afraid I overslapt this morning.
4 I don’t have to get up early tomorrow, so I think I’ll have a
lie-in
5 It was after midnight but I still felt wide awake
6 I felt really tired — I couldn’t stop yawning
7 My husband wears red pyjamas in bed and snores so loudly that he keeps me awake.
Find six more phrases in the box.
concentrate have like a log ins
a have a restless
sleep a nap
a heavy on something on nigh
affer from sleeper
my mind
concentrate on something
suffer from insomnia
have a nap
have a restless night
a heavy sleeper
sleep like a log
on my mind
Complete the sentences with suitable words or phrases.
I get very irritable if I don’t sleep well.
1 These days I often have a nap after lunch, it’s almost become a habit
2 After a relaxing bath and a hot drink, I always sleep like a log
3 I never sleep more than three houts a night-1 suffer form.
insomnia.
4 I had too much to eat and drink last night, and I had a very 5 I didn’t sleep well last night because I’ve got a lot of things on my mind
night.
6 Nothing disturbs me at night-I’m a very heavy sleeper.
7 I was absolutely exhausted last night and I slept for ten hours.
8 I’m afraid I’m a bit irritable at the moment. I’m suffering from a
lack of sleep.
Գրականություն
Քեյթ Շոպեն․ Մի ժամի պատմությունը
1․ Առանձնացրու միսիս Մալլարդի ապրումները ամուսնու մահվան լուրն ստանալու առիթով՝
մարդկանց ներկայությամբ, մենակության մեջ։
Միսիս Մալլարդը, երբ ստանում է ամուսնու մահվան լուրը, տարբեր ապրումների միջով է անցնում, որոնք հստակ արտահայտում են նրա ներքին հակասությունները և զգացվելի փոփոխություններն այդ դժվար պահերին:
Մարդկանց ներկայությամբ
Առաջինը, երբ նա լսում է ամուսնու մահվան մասին, անմիջապես զգում է ուժեղ ցավ և ցնցում: Շուրջը եղողները են նրա գենետիկական կերպն ու սոցիալական նորմերը, որոնք պահանջում են, որ նա արտահայտի ցավ, նրա վրա ազդում են այն, ինչ ասել-խոսել են այլ մարդիկ: Վերջնականում, նա սկսում է արտահայտել իր խորը վիշտը, թվում է, որ նա չի կարողանում ադեկվատ կերպով մեկուսանալ իր ապրումների մեջ:
Մենակության մեջ
Հավանաբար, երկրորդ փուլում, երբ նա մենակ է մնում, Միսիս Մալլարդը զգում է, որ մարմինը ազատություն է գտնում: Նա սկսում է հասկանալ, որ իր ամուսնու մահը նրան հնարավորություն է տալիս մի նոր կյանք ունենալ: Այս պահերին, նա զգում է ուրախություն և ազատություն՝ առանց ամ husband’s պատասխանատվության:
Ահա, թե ինչպես են տարբեր առիթներն արտահայտում նրա ապրումների դուրիները. վիշտը նախ, հետո՝ սպասում և վերջապես՝ անկախության զգացում:
2․ Բնութագրիր տիկնոջը ըստ իր մտքերի։
Կանխատեսելի վիշտ ու սուգ – Սկզբում, լսելով ամուսնու մահվան լուրը, Լուիզը արձագանքում է այնպես, ինչպես սպասելի է. նա անմիջապես ողբում է, լաց լինում և հեռանում է իր սենյակը՝ միայնակ մնալու համար։ Սրանով նա կարծես համապատասխանում է հասարակության կողմից սահմանված դերերին՝ որպես սգացող կին։
Անսպասելի ազատության զգացում – Սակայն, հենց որ նա մենակ է մնում, իր մտքերի մեջ սկսում է զգալ մի բան, որ սկզբում վախեցնում է իրեն. ազատություն։ Նրա մտքերը կամաց-կամաց շարժվում են ամուսնության ծանրության և դրա հետ կապված սահմանափակումների գիտակցման ուղղությամբ։
Անձնական ինքնաճանաչում – Լուիզը հասկանում է, որ իր կյանքը կարող է իրեն պատկանել, որ առաջիկա տարիները կդառնան նրա սեփականությունը, առանց մեկի, ով կղեկավարի կամ կսահմանափակի իրեն։ Այս գիտակցումը նրան պարգևում է մի ուրախություն, որը նախորդ պահին անհնար էր թվում։
3․ Փորձիր բնութագրել միստր Մալլարդին։
Բարի և հոգատար ամուսին – Լուիզը նշում է, որ ամուսնու դեմքը «երբեք սիրուց բացի այլ կերպ չի նայել իրեն», ինչը ցույց է տալիս, որ նա, ամենայն հավանականությամբ, բարի, մեղմ և սիրող ամուսին էր։ Նրա մահը իսկապես մեծ կորուստ էր շրջապատի համար, ինչը երևում է, երբ Ռիչարդը փորձում է զգուշորեն հայտնել Լուիզին այդ լուրը։
Ավանդական ընտանեկան դերի կրող – Չնայած որ նա բարի էր, Լուիզի արձագանքը նրա «մահվանը» բացահայտում է, որ Մալլարդի ամուսնական դերը ենթադրում էր կնոջ նկատմամբ որոշակի իշխանություն կամ վերահսկողություն։ Լուիզը զգում էր, որ ամուսնու ներկայությունը, անկախ նրանից՝ սիրով էր արտահայտվում, թե խիստ, իրեն ստիպում էր ենթարկվել։ Այսպիսով, Մալլարդը խորհրդանշում է տղամարդկանց՝ հասարակության կողմից ընդունված իրավունքները կանանց նկատմամբ։
Սովորական մարդ, որը չէր գիտակցում իր ազդեցությունը – Կա հստակ նշան, որ Մալլարդը չի եղել դաժան կամ բռնակալ ամուսին։ Սակայն նրա պարզապես գոյությունը որպես ամուսին, ըստ Լուիզի, խլել էր նրա անկախությունը։ Հնարավոր է՝ նա ինքը երբեք չէր էլ գիտակցել, թե իր դիրքն ինչ ազդեցություն ունի կնոջ վրա։
Պատմվածքի շրջադարձային կետը – Նրա անսպասելի վերադարձը ոչ միայն կոտրում է Լուիզի նորահայտ ազատության զգացումը, այլև հանգեցնում է նրա մահվանը։ Նա պատմվածքի վերջում դառնում է հակադիր ուժ, որը (անգամ ակամա) վերականգնում է կնոջ նախկին «գերի» կարգավիճակը։
4․ Կարդա Ֆեմինիզմի մասին։ Կարդացածդ պատմվածքում գտիր ֆեմինիզմի արտահայտությունը։
Ֆեմինիզմի արտահայտությունը «Մի ժամ կյանքի պատմությունը» պատմվածքում
Քեյթ Շոպենի այս պատմվածքը հստակ արտահայտում է ֆեմինիստական գաղափարներ՝ հատկապես կանանց ազատության և ամուսնության սահմանափակող բնույթի վերաբերյալ։
- Ամուսնության հանդեպ քննադատություն – Պատմվածքում ամուսնությունը ներկայացվում է որպես մի ինստիտուտ, որը, նույնիսկ երբ սիրառատ է, կանանց վրա ճնշող ազդեցություն է թողնում։ Լուիզ Մալլարդը չի ժխտում, որ երբեմն սիրել է ամուսնուն, բայց դա որևէ նշանակություն չունի նրա ազատության համեմատ։ Այսպիսով, Շոպենը ցույց է տալիս, որ 19-րդ դարի կանայք հաճախ ապրում էին հասարակական պարտավորությունների մեջ, որտեղ իրենց անհատականությունը վերանում էր։
- Կնոջ ինքնաճանաչումը – Լուիզի զգացմունքային վերափոխումը՝ ամուսնու մահվան լուրից հետո, ընդգծում է, թե որքան է նա ճնշված զգացել և որքան մեծ է նրա անկախության կարիքը։ «Ազատ, ազատ, ազա՜տ» բացականչությունները վկայում են, որ նա տեսնում է կյանքի նոր հնարավորություններ՝ առանց ամուսնու ազդեցության։
- Հասարակության կույր ընկալումը – Պատմվածքի վերջում բժիշկները պնդում են, որ Լուիզը մահացել է «ուրախությունից», մինչդեռ իրականում նա մահանում է այն կորստյան պատճառով, որը բերում է իր ազատության փլուզումը։ Սա ակնարկում է, որ հասարակությունը չի հասկանում կնոջ ներքին ապրումները և շարունակում է ընդունել ամուսնությունը որպես միակ բնական և ցանկալի ճանապարհ։
5․ Տեղեկություններ գտիր Քեյթ Շոպենի մասին։
Քեյթ Շոպենը (1850–1904) ամերիկացի գրող է, որը հայտնի է իր ժամանակի կանանց ազատության, ինքնուրույնության ու սոցիալական սահմանափակումների մասին գրելու համար: Նրա գիտակցող՝ նուրբ հոգեբանական և սոցիալական առնչությունների թեմաները, որում հաճախ հայտնվում են լուռ, ցավակցական, ինչպես նաև վեհատես, դրսևորումներով լի պատմվածքներ և վեպեր (օրինակ՝ «Մի ժամվա պատմությունը», «Դեզիրեի փոքրիկը», «Մեղավոր» և «Զարթոնք»), ներկայացնում են Լուիզիանայի կրեոլ մշակույթը և 19-րդ դարի ամերիկյան հասարակության գերհավանական բնույթը: Շոպենը վաղ ֆեմինիստական գրողներից մեկը է, ով ժամանակի սահմանափակումներին դեմ պայքարում էր, և իր գործերով խթանում էր կանանց ինքնուրույնության ու ազատության համար պայքարելու գաղափարները:
Ծննդյան իրադարձություններն ուղղակիորեն համեմատվում են իր ժամանակի սոցիալական սահմանափակումներին, որտեղ չնայած նա դեռևս չհայտնվում էր որպես լայնորեն ճանաչված հեղինակ, սակայն ժամանակի ընթացքում իր նորարարական և զգայական գրելու միջոցով կարևոր երանգ է թողնում գրականության պատմությունում:
Русский Язык
Упражнение 1: Выберите правильный вариант
- Мы поехали (из/с) Москвы в Питер.
- Вчера мы шли (из-за/из-под) дождя.
- Он ушел (из-за/из-под) стола и сел за кресло.
- Мы будем ждать тебя (до/из) девяти часов.
- Она принесла подарок (с/из) рынка.
- В этом доме давно никто не живет, хотя раньше тут жили люди (из-под/с) других районов.
- Я не знаю, кто принесет вам этот пакет, (нибудь/либо) это сделает.
Мы поехали из Москвы в Питер.
Вчера мы шли из-за дождя.
Он ушел из-под стола и сел за кресло.
Мы будем ждать тебя до девяти часов.
Она принесла подарок с рынка.
В этом доме давно никто не живет, хотя раньше тут жили люди из других районов.
Я не знаю, кто принесет вам этот пакет, либо это сделает.
Упражнение 2: Заполните пропуски нужными словами и исправьте на правильный вариант окончания слов - Мальчик спрятался ____ стола.
- Мы поедем ____ Питера в Москву.
- Она шла ____ дождя и не заметила, как сильно промокла.
- Мы обязательно встретимся ____ конца недели.
- Кто ____ может помочь мне с домашним заданием, я буду очень благодарен.
- ____ мы доедем до озера, я расскажу вам все.
Мальчик спрятался под стол.
Мы поедем из Питера в Москву.
Она шла под дождем и не заметила, как сильно промокла.
Мы обязательно встретимся до конца недели.
Кто-нибудь может помочь мне с домашним заданием, я буду очень благодарен. Когда мы доедем до озера, я расскажу вам все.
Упражнение 3. Раскройте скобки. Там, где нужно, поставьте дефис.
Выйти (из) комнаты, из(за) болезни, узнать (от)друга, присесть (к)столу, по(над) лесом, (по)реке, взяться(за) дело, инспектор (из)министерства, невнимательный (к) людям, скупой (на)слова, из(под) стола, путь(к) заводу, лекарства(от)гриппа, добрый (по)натуре, рассеянный (до)крайности, полезный (для)практики, мечтать (о)счастье, поставьте (на)шкаф, бродить (по) городу; подумать (перед)тем, как отвечать; смахнуть пыль (с)плеча, ждать (до) утра, признаться (при)всех, думать (об, обо)мне, (под, подо)льдом, (с)нами, (через) реку, (по)лугу, (за)Днепром, (у)калитки, по(за)тыном огород, (со)стола, (без, безо)всяких усилий.
Выйти из комнаты Из-за болезни Узнать от друга Присесть к столу Понад лесом По реке Взяться за дело Инспектор из министерства Невнимательный к людям Скупой на слова Из-под стола Путь к заводу Лекарства от гриппа Добрый по натуре Рассеянный до крайности Полезный для практики Мечтать о счастье Поставьте на шкаф Бродить по городу Подумать перед тем, как отвечать Смахнуть пыль с плеча Ждать до утра Признаться при всех Думать обо мне Под льдом / Подо льдом (оба варианта возможны) С нами Через реку По лугу За Днепром У калитки Поза тыном огород Со стола Безо всяких усилий
Упражнение 4.
Раскройте скобки, поставив заключенные в них слова в нужном падеже.
Поступить наперекор (желание) друзей, идти навстречу (ветер), действовать согласно (закон), вопреки (предсказание), благодаря (прочные знания), добиться успеха благодаря (серьезное отношение) к делу, по (сколько) книг вы получили, нам дали (несколько) тетрадей, выдали по (десять) рублей, по (приезд) в город устроился в гостинице, тосковал по (родное село), грустил по (вы), сделать доклад по (возвращение), приехать на стройку по (окончание) вуза, вопреки (совет) друзей, тужить по (он), действовать согласно (предписание), скучать по (сын).
Поступить наперекор желанию друзей Идти навстречу ветру Действовать согласно закону Вопреки предсказанию Благодаря прочным знаниям Добиться успеха благодаря серьезному отношению к делу По скольку книг вы получили? Нам дали несколько тетрадей Выдали по десяти рублей По приезде в город устроился в гостинице Тосковал по родному селу Грустил по вам Сделать доклад по возвращении Приехать на стройку по окончании вуза Вопреки совету друзей Тужить по нем Действовать согласно предписанию Скучать по сыну
Упражнение 5. Спишите, раскрывая скобки, вставляя пропущенные буквы.
1) (В) течени… дня, (в) продолжени… речи, (на) счет меня не беспокойся, (в) продолжени… романа, (в) следстви… болезни, (в) завершени… работы состоялось собрание; (в) следстви…, которое вел опытный работник…; (в) течени… болезни наметились улучшения; (в) отличи… от Онегина…, (в) заключени… врача, (в) заключени… юриста; недостатки выявились (в) завершени… отчета; он пробыл (в) заключени… три года, (во)избежан… пожара, (в)отношен… доклада; все дело (в)отлич… между героями, (в)роде птицы, (в)место веселья, (на)встречу волнам.
2) (В)виду длительной засухи мы часто поливали огород водой из соседнего озерка. (В)следстви… по этому делу было много погрешностей. (В)заключени… доклада были приведены убедительные цифры. (Не)смотря на поздний час, спать никто не ложился. В те страшные времена (в)заключени… находилось много прекрасных и умных людей из русской интеллигенции. Парашютист прыгнул, (не)смотря вниз. Охотники стали на поляне (на)против густых зарослей леса. (В)заключени… акта ревизии давалась оценка работы казначея. Имей (в)виду: я могу обидеться. (В)следстви… ремонта клуб был закрыт.
- В течение дня В продолжение речи На счет меня не беспокойся В продолжение романа Вследствие болезни В завершение работы состоялось собрание В следствии, которое вел опытный работник В течение болезни наметились улучшения В отличие от Онегина В заключение врача В заключении юриста Недостатки выявились в завершении отчета Он пробыл в заключении три года Во избежание пожара В отношении доклада Все дело в отличие между героями Вроде птицы Вместо веселья Навстречу волнам.
2) Ввиду длительной засухи мы часто поливали огород водой из соседнего озерка. В следствии по этому делу было много погрешностей. В заключение доклада были приведены убедительные цифры. Несмотря на поздний час, спать никто не ложился. В те страшные времена в заключении находилось много прекрасных и умных людей из русской интеллигенции. Парашютист прыгнул, не смотря вниз. Охотники стали на поляне напротив густых зарослей леса. В заключение акта ревизии давалась оценка работы казначея. Имей ввиду: я могу обидеться. Вследствие ремонта клуб был закрыт.
Упражнение 6.
Перепишите, раскрывая скобки и вставляя пропущенные буквы. Объясните правописание предлогов.
(В)следстви… сильного снегопада, делать (на)перекор желанию, (по)прибыти… на место, узнать (на)счет подписки, перевести деньги (на)счет фирмы, (в)следстви… по делу, (в)виду приближения осени, иметь (в)виду, (в)связи с собранием, (в)силу аттестации, иметь (в)виду ряд обстоятельств, (в)продолжени… романа известного автора, (в)продолжени… утра, идти, (не)смотря по сторонам, (не)смотря на обстоятельства, (в)место благодарности, (в)течени… пяти лет, (в)течени… бурной реки, (в)виду недостатка времени, узнать (в)последстви…, (не)что (в)роде шара, отсутствовать на занятиях (в)течени… недели, наблюдать изменения (в)течени… реки, отсутствовать (в)продолжени… месяца, читать о судьбе героя (в)продолжени… романа, отменить экскурсию (в)следстви… дождя, (в)последстви… вернется в город, договориться (на)счет транспорта, (в)виду нелетной погоды, непредвиденные обстоятельства нужно иметь (в)виду, (в)связи с изменением расписания, письма (в)роде дневника, (в)соответстви… с государственным образцовым стандартом, (не)взирая на преграды.
Вследствие сильного снегопада Делать наперекор желанию По прибытии на место Узнать насчет подписки Перевести деньги на счет фирмы В следствии по делу Ввиду приближения осени Иметь в видуВ связи с собранием В силу аттестации Иметь в виду ряд обстоятельств В продолжение романа известного автора В продолжение утра Идти, не смотря по сторонам Несмотря на обстоятельства Вместо благодарности В течение пяти лет В течение бурной реки Ввиду недостатка времени Узнать впоследствииНечто вроде шара Отсутствовать на занятиях в течение недели Наблюдать изменения в течение реки Отсутствовать в продолжение месяца Читать о судьбе героя в продолжение романа Отменить экскурсию вследствие дождя Впоследствии вернется в город Договориться насчет транспорта Ввиду нелетной погоды Непредвиденные обстоятельства нужно иметь в видуВ связи с изменением расписания Письма вроде дневника В соответствии с государственным образцовым стандартом Невзирая на преграды
Объяснение правописания предлогов:
- Слитное написание предлогов:
- Вследствие, ввиду, впоследствии, насчет, вместо, в силу, в связи, в соответствии, невзирая – это производные предлоги, которые пишутся слитно, так как их нельзя заменить сочетанием существительного с предлогом.
- Раздельное написание словосочетаний:
- В течение, в продолжение, в заключение, в отличие – существительное с предлогом, употребляемое в форме предложного падежа.
- Различие в значении:
- Несмотря = «вопреки чему-то» (можно заменить на «хотя»).
- Не смотря = деепричастие, обозначающее отсутствие действия взгляда.
- В виду = если означает «иметь в виду».
- Вроде = «похоже на что-то».
Ամիրյան Գրիգոր 