1.Ինչ է ոսպնյակը: Ոսպնյակների ինչ տեսակներ գիտեք:
Դրական (հավաքող) ոսպնյակներ
Բացասական (ցրող) ոսպնյակներ
2. Որ ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:
Ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցքը ուղիղն է, որը անցնում է ոսպնյակի երկու կոր մակերևույթների կենտրոններով։
Այն հանդիսանում է սիմետրիայի առանցք ոսպնյակի համար և ցույց է տալիս լույսի ճառագայթների հիմնական ուղղությունը։ Գլխավոր օպտիկական առանցքի վրա տեղակայված են նաև ոսպնյակի կարևոր կետերը՝ օպտիկական կենտրոնը և կիզակետերը (ֆոկուսները)։
3. Որ ոսպնյակներն են կոչվում ուռուցիկ. և որ ոսպնյակները՝ գոգավոր:
Ուռուցիկ ոսպնյակներ (հավաքող) – կենտրոնում հաստ, եզրերին բարակ, հավաքում են լույսի ճառագայթները։
Տեսակներ՝
Երկկողմ ուռուցիկ (երկկոնվեքս)
Հարթ-ուռուցիկ (պլանկոնվեքս)
Գոգավոր-ուռուցիկ (կոնկավ-կոնվեքս)
Գոգավոր ոսպնյակներ (ցրող) – կենտրոնում բարակ, եզրերին հաստ, ցրում են լույսի ճառագայթները։
Տեսակներ՝
Երկկողմ գոգավոր (երկկոնկավ)
Հարթ-գոգավոր (պլանկոնկավ)
Ուռուցիկ-գոգավոր (կոնվեքս-կոնկավ)
4. Ինչ է բարկ ոսպնյակը: Որ կետն են անվանում ոսպնյակի օպտիկական կենտրոն: Ինչ հատկությամբ է այն օժտված:
Բարկ ոսպնյակ
Բարկ (բարակ) ոսպնյակն այն ոսպնյակն է, որի հաստությունը զգալիորեն փոքր է նրա շառավղի համեմատ։ Այսպիսի ոսպնյակների համար կիրառվում են պարզեցված օպտիկական օրենքներ։
Օպտիկական կենտրոն
Ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնը այն կետն է, որը գտնվում է ոսպնյակի ներսում՝ գլխավոր օպտիկական առանցքի վրա։
Հատկություն
Օպտիկական կենտրոնով անցնող լույսի ճառագայթներն չեն փոխում իրենց ուղղությունը, այսինքն՝ չեն կոտրվում։
5. Ինչով են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:
Հավաքող և ցրող ոսպնյակների տարբերությունները
- Ձևը
- Հավաքող (ուռուցիկ) – կենտրոնում հաստ, եզրերին բարակ։
- Ցրող (գոգավոր) – կենտրոնում բարակ, եզրերին հաստ։
- Լույսի ճառագայթների վարքագիծը
- Հավաքող – հավաքում է լույսի ճառագայթները և բերում կիզակետի։
- Ցրող – ցրում է լույսի ճառագայթները՝ ստեղծելով երևակայական կիզակետ։
- Կիզակետի բնույթը
- Հավաքող – ունի իրական կիզակետ։
- Ցրող – ունի երևակայական կիզակետ։
- Պատկերների առաջացումը
- Հավաքող – կարող է առաջացնել ինչպես իրական, այնպես էլ երևակայական պատկեր։
- Ցրող – միշտ առաջացնում է միայն երևակայական, փոքրացված և ուղիղ պատկեր։
- Օգտագործումը
- Հավաքող – խոշորացույցներում, տեսախցիկներում, հեռադիտակներում։
- Ցրող – ակնոցներում (կարճատեսության համար) և լազերային համակարգերում։
6. Որ կետն է կոչվում հավաքող ոսպնյակի կիզակետ: Իսկ ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ?
Հավաքող ոսպնյակի կիզակետ
Կետ, որտեղ հավաքվում են (կենտրոնանում) օպտիկական առանցքին զուգահեռ եկող լույսի ճառագայթները՝ անցնելով ոսպնյակից։ Այս կետը իրական է, քանի որ ճառագայթները ֆիզիկապես անցնում են այդտեղ։
Ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ
Կետ, որտեղից կարծես թե դուրս են գալիս օպտիկական առանցքին զուգահեռ եկող ճառագայթների երկարացումները՝ ոսպնյակից դուրս գալուց հետո։ Այս կետը երևակայական (կեղծ) է, քանի որ իրականում ճառագայթները չեն հավաքվում այնտեղ, այլ ուղղակիորեն ցրվում են։
7. Ինչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչով են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:
Ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը
Կիզակետային հեռավորությունը (նշվում է -ով) այն հեռավորությունն է ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնից մինչև նրա կիզակետը։
Տարբերությունը հավաքող և ցրող ոսպնյակների դեպքում
Հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը դրական է (f>0), քանի որ կիզակետը իրական է։
Ցրող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը բացասական է (f<0), քանի որ կիզակետը երևակայական (կեղծ) է։
8. Որ մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ինչ միավորով է այն արտահայտվում, և ինչպես է արտահայտվում այդ միավորը:
Ոսպնյակի օպտիկական ուժը (նշանակվում է D-ով) բնութագրում է ոսպնյակի լույսի ճառագայթները բեկելու ունակությունը։ Այն սահմանվում է որպես կիզակետային հեռավորության (f) հակադարձ մեծություն՝
որտեղ -ն արտահայտվում է մետրերով։
Չափման միավորը դիօպտրիան է (դպտր), որը համարժեք է ։ Այսինքն՝ 1 դիօպտրիան համապատասխանում է 1 մետր կիզակետային հեռավորությամբ ոսպնյակի օպտիկական ուժին։
Նշում՝ D=1/f
Հավաքող ոսպնյակների օպտիկական ուժը դրական է (D>0), քանի որ դրանք կենտրոնացնում են լույսի ճառագայթները։
Ցրող ոսպնյակների օպտիկական ուժը բացասական է (D<0), քանի որ դրանք ցրում են լույսի ճառագայթները։
9. Առարկայի բարձրությունը 70 սմ է, իսկ նրա պատկերի բարձրությունը 52 սմ: Որքա՞ն է ոսպնյակի գծային խոշորացումը:
Ոսպնյակի գծային խոշորացումը (K) հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝
K=h’/h
որտեղ՝
h’= 52 սմ (պատկերի բարձրությունը),
h= 72 սմ (առարկայի բարձրությունը)։
Հաշվենք՝
K = 52/70=0,74
10.Որքա՞ն է 0.8 մետր բարձրությամբ առարկայի պատկերի բարձրությունը, եթե ոսպնյակի գծային խոշորացումը 2.5 է: Պատասխանը գրել տասնորդականի ճշտությամբ:
K=h’/h
որտեղ՝
h’— պատկերի բարձրությունը,
h=0.8 մ — առարկայի բարձրությունը,
K=2.5 — գծային խոշորացումը։
h’=?
h’ = K/h
h’ = 2.5 • 0.8=2.0 մետր
Ամիրյան Գրիգոր 