1. Ինչպիսի՞ն են ատոմների և միջուկների բնութագրական չափերը:
Ատոմի չափը (շառավիղը):
- Մեծություն՝ ≈ 10⁻¹⁰ մետր (100 պիկոմետր կամ 1 անգստրեմ)
- Սա որոշվում է հիմնականում էլեկտրոնային ամպի չափերով։
Ատոմի միջուկի չափը (շառավիղը):
- Մեծություն՝ ≈ 10⁻¹⁴ — 10⁻¹⁵ մետր (1-10 ֆեմտոմետր, կամ 1 ֆմ)
- Սա շատ ավելի փոքր է, քան ամբողջ ատոմը՝ մոտավորապես 10,000 անգամ փոքր։
2. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը:
Ատոմի միջուկը գտնվում է ատոմի կենտրոնում և բաղկացած է պրոտոններից և նեյտրոններից, որոնք միասին կոչվում են նուկլոններ։
3. Նշեք պրոտոնի և նեյտրոնի բնութագրերը:
Պրոտոն (p⁺)
- Լիցք՝ +1
- Զանգված՝ ≈ 1.6726 × 10⁻²⁷ կգ
- Գտնվում է միջուկում
- Նշանակում է տարրը (ատոմային համար)
Նեյտրոն (n⁰)
- Լիցք՝ 0 (չեզոք)
- Զանգված՝ ≈ 1.6749 × 10⁻²⁷ կգ
- Գտնվում է միջուկում
- Կայունացնում է միջուկը, որոշում է իզոտոպը
4. Որքա՞ն է միջուկում պրոտոնների թիվը:
Միջուկում պրոտոնների թիվը հավասար է ատոմի կարգահամարին (Z)։
Օրինակ՝ ածխածնի դեպքում Z = 6, հետևաբար միջուկում կա 6 պրոտոն։
5. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ:
A = Z + N
- Z – պրոտոնների թիվ
- N – նեյտրոնների թիվ
6. Որքա՞ն է միջուկում նեյտրոնների թիվը:
N = A − Z
- A — զանգվածային թիվ (պրոտոններ + նեյտրոններ)
- Z — պրոտոնների թիվ (ատոմի կարգահամար)
- N — նեյտրոնների թիվ
7. Ի՞նչ է 1 զա մ-ը:
1 զա մ նշանակում է 1 ատոմային զանգվածի միավոր։
8. Օգտվելով Մենդելեևի քիմիական տարրերի աղյուսակից՝ որոշեք ոսկու ատոմի զանգ վածը՝ կիլոգրամով:
Ատոմային կարգահամար (Z) = 79
Միջին ատոմային զանգվածը ≈ 197 զա մ
1 զա մ ≈ 1.6605 × 10⁻²⁷ կգ
Հետևաբար՝
197 զա մ × 1.6605 × 10⁻²⁷ կգ = 3.2712 × 10⁻²⁵ կգ
9. Ի՞նչ է իզոտոպը: Ջրածնի ի՞նչ իզոտոպներ գիտեր:
Իզոտոպը նույն քիմիական տարրի ատոմ է, որը ունի նույն պրոտոնների թիվը (Z), բայց տարբեր նեյտրոնների թիվ (N), ուստի՝ տարբեր զանգվածային թիվ (A)։
Ջրածնի իզոտոպները
- Պրոտիում (¹H): 1 պրոտոն, 0 նեյտրոն
- Դեյտերիում (²H): 1 պրոտոն, 1 նեյտրոն
- Տրիտիում (³H): 1 պրոտոն, 2 նեյտրոն
10. Ինչու՞ պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը:
ChatGPT сказал:
Պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը, որովհետև ուժեղ միջուկային ուժը պահում է նուկլոնները (պրոտոններն ու նեյտրոնները) միասին։ Այս ուժը շատ ավելի մեծ է, քան պրոտոնների միջև գործող վանող ուժը, բայց այն գործում միայն շատ փոքր հեռավորությունների վրա (10⁻¹⁴ մ)։
11. Ինչպե՞ս են հարաբերակցում նույն հեռավորությամբ երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան և միջուկային ուժերը:
Երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան ուժը (էլեկտրոստատիկ) վանում է դրանք, իսկ ուժեղ միջուկային ուժը պահպանող ուժ է, որը հաղթահարում է կուլոնյան ուժը, երբ պրոտոնները շատ մոտ են (մոտ 10⁻¹⁴ մ)։ Այս մոտության վրա ուժեղ միջուկային ուժը սկսում է գերազանցել կուլոնյան վանող ուժը, պահելով պրոտոնները միասին։
12 Ինչպե՞ս են հարաբերակցում երկու պրոտոնի և երկու նեյտրոնի միջուկային փոխազդեցության ուժերը: Իսկ նեյտրոնի և պրոտոնի միջև գործող ուժե՞րը:
Երկու պրոտոնի, երկու նեյտրոնի և պրոտոնի ու նեյտրոնի միջև գործող ուժերը նույն ուժեղ միջուկային ուժն է՝ կապելով նուկլոնները (պրոտոններ և նեյտրոններ)։ Սա ուժեղ է, երբ նուկլոնները մոտ են, և միևնույն չափով գործում է բոլոր նուկլոնների միջև՝ անկախ նրանից՝ դրանք պրոտոններ են, նեյտրոններ կամ մեկից մեկը։
Ամիրյան Գրիգոր 