Месяц: Май 2025

«Մետաղներ» թեման քիմիայում ընդգրկում է տարրերի այն խումբը, որոնք ունեն որոշակի ընդհանուր ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ։ Ահա մետաղների մասին հիմնական տեղեկությունները՝

1. Ֆիզիկական հատկություններ

Փայլուն են (մետաղական փայլ)

Լավ են հաղորդում էլեկտրականություն և ջերմություն

Ճկուն են և ձգվող (կարելի է ձգել մետաղալարերի, թիթեղների տեսքով)

Սովորաբար ունեն բարձր հալման և եռման ջերմաստիճան


2. Քիմիական հատկություններ

Քիմիական ռեակցիաներում սովորաբար կորցնում են էլեկտրոններ և դառնում դրական իոններ (կատիոններ)

Շատ մետաղներ արձագանքում են թթուների հետ՝ առաջացնելով աղեր և ջրածին գազ

Օրինակ՝



Որոշ մետաղներ արձագանքում են ջրի կամ թթվածնի հետ


3. Մետաղների դասակարգում

Ակտիվ մետաղներ (օր.՝ նատրիում, կալցիում)՝ արագ են արձագանքում ջրի և թթուների հետ

Միջին ակտիվությամբ մետաղներ (օր.՝ երկաթ, ցինկ)

Պասիվ մետաղներ (օր.՝ պղինձ, արծաթ, ոսկի)՝ դանդաղ կամ ընդհանրապես չեն արձագանքում որոշ նյութերի հետ


4. Օգտագործում

Մետաղներն օգտագործվում են ամենուր՝ շինարարության, տեխնիկայի, բժշկության, զարդերի և այլ ոլորտներում։

Հայաստանում մեքենաշինության հատվածը փոքր քան հարևանների, սակայն ունի մի շարք մասնագիտացված ուղղություններ, որոնք նպաստում են երկրում ներկա արդյունաբերական արտադրություն-արտահանմանը և զբաղվածությանը։ 2022 թ․ մեքենայի և սարքավորումների արտահանումը կազմել է 718.8 մլն դոլար, որը վկայում է այս ոլորտի միջազգային հետաքրքրության մասին։ Տեղական արտադրության շարքային արդյունաբերության մեջ էլեկտրական սարքերի արտադրությունը, մոդուլների և հավաքման ծառայությունները, ավտոպահեստամասերի արտադրությունը և փաթեթավորման փոքրածավալ մեքենաշինությունն են ամենաակտիվները։

Համառոտ տվյալներ

• 2024 թ․ հանրապետության ընդհանուր թեթև արդյունաբերական արտադրանքն է 5.13 մլրդ դոլար, որի զգալի մասն մշակող արդյունաբերությանը։
  
• 2022 թ․ մեքենաշինության ոլորտի՝ «Մեքենաներ և սարքավորումներ» արտահանման ծավալը կազմել է 718 755.992 հազար ԱՄՆ դոլար։
  
• 2025 թ․ հունվարին էլեկտրոնային և էլեկտրական սարքավորումների արտադրությունը աճել է 54.2%՝ կազմելով 2 297.9 մլն դրամ։

Մասնագիտացված ճյուղեր

Էլեկտրական սարքավորումների արտադրություն

• Փոքր և միջին հզորության էլեկտրակայանների սարքեր (էլեկտրամատակարարման պանակներ, փոխարկիչներ) և տան էլեկտրոնիկա։
  
• Այս ենթաճյուղի աճը 2025 թ․ հունվարին կազմել է 54.2%՝ ցուցաբերելով ոլորտի ձևալուծման դինամիկա։

Ավտոպահեստամասեր և հավաքման ծառայություններ

• BAZA MATS ընկերությունը արտադրում է մեքենաների ներքին գորգեր և գորգային պատյաններ։
  
• Sepuh 1 ընկերությունն ավանդաբար հավաքում է ուղևորատար ավտոմեքենաներ հարակից Spare Parts-ներից։
  
• Spyur տվյալների հիմքով գործում են մի քանի փոքր աուտոմասնամասերի վերանորոգման և հավաքման կենտրոններ։

Պլաստմաս-գումային և ռետինե արտադրանքի սարքավորումներ

• Հայաստանի փոքր ձեռնարկություններն արտադրում են պլաստմասե մասեր և գումային տարրեր կառուցվածքային օբյեկտների և տնտեսական մեքենաների համար, որոնք տեղադրվում են նաև արտահանումում։

Մասնագիտական հավաքման գործարանների պոտենցիալ

• Ներդրումային հնարավորություններ տրվում են փոքր և միջին ավտոձևարկման գծերի ստեղծմանը՝ տեղի օժանդակ հաստատությունների ուժերով։

Արտահանման և միջազգային վարկային աջակցություններ

• Մեքենա և սարքավորումների արտահանումը 2022 թ․ ամենաբարձրը դարձավ վերջին հիսուն տարիների ընթացքում՝ 718.8 մլն դոլար։
  
• Համաշխարհային բանկի և ADB-ի ֆինանսավորումները նպաստում են ներդրումային ծրագրերի զարգացմանը գծային և ավտո-մասնագրվող արտադրությունում։

Խնդիրներ և հեռանկարներ

• Տրանսպորտի և լոգիստիկայի բարձր արժեքները սահմանափակում են տեղական արտադրության մրցունակությունը։
  
• Բարձր R&D–ին և միջպետական համագործակցություններին հնարավորություն է տալիս զարգացնել փոքր չափի ճշգրիտ սարքավորումների արտադրությունը։
  
• Ուսման հաստատությունների միջամտությամբ և տեխնիկական հմտությունների զարգացման ծրագրերով հնարավոր է բարձրացնել աշխատուժի որակը և նվազեցնել տուրիզմին արտահանվող միտումները։

Այսպիսով, հայաստանյան մեքենաշինությունը փոքրածավալ է, սակայն ունի հստակ մասնագիտացված ուղղություններ, որոնց աճը սպասվում է միջազգային ֆինանսական աջակցությունների և հմտությունների զարգացման շնորհիվ։

Էկոլոգիայի հիմունքներ էջ`139-141:

Էկոլոգիական գործոններ, դրանց դասակարումը:

• Թվարկել էկոլոգիական գործոնները, բերել օրինակներ։

Էկոլոգիական գործոններ – միջավայրի ազդեցությունները, որոնք ազդում են օրգանիզմների վրա։

Դասակարգումը՝

1. Աբիոտիկ (անկենդան) – ջերմաստիճան, լույս, ջուր, հող։
2. Բիոտիկ (կենդանի) – օրգանիզմների փոխազդեցություն (որսի-որսվող, մրցակցություն)։
3. Անտրոպոգեն (մարդածին) – մարդու գործունեություն՝ աղտոտում, շինարարություն, անտառահատում։

Օրինակներ․

• Աբիոտիկ՝ արևի լույսը բույսերի աճի համար։
• Բիոտիկ՝ գայլը որսում է եղջերուն։

1.Տեղեկություններ գտնել Դանիել Վարուժանի «Հացին երգը» ժողովածուի մասին։

2.Ընտրել մեկ բանաստեղծություն, փոխադրել արևելահայերեն, վերլուծել։

1. Տեղեկություններ Դանիել Վարուժանի «Հացին երգը» ժողովածուի մասին
2. Դանիել Վարուժան (1884–1915)՝ արևմտահայ մեծանուն բանաստեղծ, իր ստեղծագործություններով մեծ ազդեցություն է թողել հայ գրականության վրա։ Նրա գեղարվեստական լեզուն, պատկերային մտածողությունը և խորհրդավոր խորհրդանիշները կազմում են նրա ոճի հիմքը։
3. «Հացին երգը» ժողովածուն լույս է տեսել 1915 թվականին՝ Դանիել Վարուժանի մահվան տարում։ Այն մի տեսակ տրագիկ ժառանգություն է, քանի որ բանաստեղծը սպանվել է հայոց մեծ եղեռնի ժամանակ՝ օսմանյան թուրքերի կողմից։
4. Ժողովածուի հիմնական թեման հայ գյուղացու կյանքն է, նրա քրտինքով վաստակած հացը, բնության, աշխատանքի և արմատների պաշտամունքը։ Վարուժանը բարձրացնում է աշխատողի, հատկապես գյուղացու դերն ու արժանապատվությունը, պատկերավոր կերպով փառաբանում է հացը՝ որպես կյանքի խորհրդանիշ։
5. Ժողովածուի բնորոշ գծերը՝
6. Բարձր հումանիստական շունչ
7. Գյուղացիական աշխատանքի գեղարվեստական պատկերում
8. Դիցաբանական ու կրոնական պատկերների կիրառում
9. Ազգայնական, արմատներին կապվածության ուժեղ զգացում

2․ Ընտրված բանաստեղծությունը. «Հացը»

Արևմտահայերեն բնագիրը (հատված):

Հացը սուրբ է, հացը սուրբ,
Մարդոց կեանքը՝ հացի մէջ։
Հացը քրտինք է, արցունք,
Հացը ցաւ է, աղօթք, երգ։

---

Փոխադրված արևելահայերեն՝

Հացը սուրբ է, հացը սուրբ,
Մարդկանց կյանքը՝ հացի մեջ։
Հացը քրտինք է, արցունք,
Հացը ցավ է, աղոթք, երգ։

Բանաստեղծության վերլուծություն

Թեման ու գաղափարը՝
Բանաստեղծությունը վեր է հանում հացի խորիմաստ նշանակությունը։ Հացը ներկայացվում է որպես սուրբ առարկա՝ մարդկային աշխատանքի, տառապանքի ու հավատքի արդյունք։

Պատկերները՝

• Քրտինք, արցունք, ցավ՝ սիմվոլներ են գյուղացու կենցաղի դժվարության
• Աղոթք, երգ՝ հացի հոգևոր և մշակութային արժեքները

Ոճը և լեզուն՝
Բանաստեղծությունն աչքի է ընկնում սիմվոլիզմով ու բարձր լիրիկական շնչով։ Վարուժանը հացը ներկայացնում է ոչ միայն որպես սննդամթերք, այլ՝ որպես մշակութային սյուն, ազգային ինքնության խորհրդանիշ։

Եզրակացություն՝
«Հացը» բանաստեղծությունը կարելի է ընկալել որպես ազգային և համամարդկային արժեքների պաշտպանություն։ Հացը, որպես սրբություն, միավորում է բոլոր մարդկանց՝ անկախ ծագումից։ Վարուժանը խորապես հարգանքով է վերաբերվում աշխատավոր մարդուն և այդ գաղափարը դարձնում է գրականության կենտրոն։

Ցանկանու՞մ ես նաև վերլուծություն մեկ այլ բանաստեղծության կամ համեմատություն այլ բանաստեղծի հետ։