Автор: grigoramiryan

Կապ կոչվում են այն բառերը, որոնք մի բառ կապում են մեկ այլ բառի և այդ
կապվող բառի հետ դառնում են նրա լրացումը։ Օրինակ՝ խոսել դասից կապակ-
ցության մեջ խոսել և դասից բառերը կապվել են իրար անմիջականորեն՝
հոլովաձևով, սակայն խոսել դասի մասին կապակցության մեջ մասին բառը դասի
բառը կապել է խոսել բառին, և դասի մասին կապակցությունը արտահայտել է
բերել մեկ իմաստ՝ դասից։ Մասին-ը կապ է և կապակցել է խոսել և դասի
բառաձևերը։

Կապերը մի մասը դրվում է կապակցվող բառերից առաջ, մյուս մասը՝
դրանցից հետո, իսկ մի քանիսը՝ առաջ կամ հետո։ Կապվող բառից առաջ դրվող
կապերը կոչվում են նախադրություններ։ Դրանցից են՝ առանց, դեպի, մինչև,
հանուն, նախքան, չնայած, ըստ, հօգուտ (սխալ է ի օգուտ ձևը) և այլն, օրինակ՝
առանց գրքի, դեպի տուն, մինչև այգի։ Կապակցվող բառերից հետո դրվող
կապերը կոչվում են հետադրություններ։ Դրանցից են՝ առթիվ, զատ, համար,
հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, մեջ, վրա, տակ, դիմաց։ և այլն, օրինակ՝ տոնի
առթիվ, դրանից զատ, գործի համար։ Այն կապերը, որոնք կարող են դրվել
կապակցվող բառերից թե՛ առաջ, թե՛ հետո, կոչվում են երկդրություններ, օրինակ՝
բացի (բացի նրանից կամ նրանից բացի), անկախ, շնորհիվ (սխալ է ի շնորհիվ
կապակցությունը) և այլն։

Որպես կապ հանդես եկող բառերը բաժանվում են 3 խմբի՝ իսկական,
անիսկական և կապական բառեր։

Իսկական են միշտ որպես կապ հանդես եկող
և չհոլովվող բառերը, օրինակ՝ մասին, բացի, դեպի։

Անիսկական են որպես կապ
գործածվող, սակայն հոլովվող բառերը, օրինակ՝ վրա, մոտ, առջև, տակ, մեջ և
այլն։

Կապական բառեր են համարվում այլ խոսքի մասերին պատկանող բառերը,
որոնք կարող են գործածվել նաև կապական արժեքով, օրինակ՝ Նա աջ ձեռքով
(գոյական) բռնել էր գրիչը։ Նա իր բոլոր նպատակներն իրագործում էր նրա
ձեռքով (կապական բառ)։ Պատկերը գծով (գոյական)բաժանված է երկու մասի։
Այդ մասնագիտության գծով (կապական բառ) փորձառու մարդիկ են հարկավոր։

Կապերի խնդրառությունը (կառավարումը)։ Ամեն մի կապի հետ կապակցվող
բառը դրվում է որոշակի հոլովով, օրինակ՝ վրա կապի հետ բառը պետք է դրվի
սեռական հոլովով՝ սեղանի վրա։ Կապի՝ որոշակի հոլովով խնդիր պահանջելը
կոչվում է կապերի խնդրառություն կամ կառավարում։ Պետք է հիշել, թե որ կապը
որ հոլովով խնդիր է պահանջում։

Սեռական հոլովով խնդիր են պահանջում շատ մեծ թվով կապեր՝ առթիվ,
առջև, դիմաց, մասին, համար, նման, նկատմամբ, պատճառով, փոխարեն և այլն։
Տրական հոլովով խնդիր են պահանջում որոշ կապեր՝ զուգընթաց,
ընդառաջ, կից, հակառակ, չնայած և այլն։
Հայցական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ առ, դեպի, ի
վար, ի վեր, մինչև, իբրև, նախքան, չհաշված և այլն։
Բացառական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ բացի, դուրս,
զատ, վար, վերև, ներքև, ներս, անկախ և այլն։
Գործիական հոլովով խնդիր են պահանջում մի քանի կապեր՝ հանդերձ,
մեկտեղ, մեկ (օրինակ՝ սենյակով մեկ)։։
Ներգոյական հոլովով կապի խնդիրներ չեն դրվում։
Պետք է հիշել, որ մի շարք կապերի հետ առաջին և երկրորդ դեմքերի
անձնական դերանունները դրվում են տրական հոլովով, թեև գոյականները
դրվում են սեռականով։ Այդ կապերն են՝ մոտ, վրա, հետ, պես, չափ, համար,
նման, հօգուտ, հանձին, ի դեմս, հանուն։ Չափ կապի հետ նշված դերանունները
կարող են դրվել նաև սեռական հոլովով՝ իմ չափ։ Հանդեպ կապի հետադաս
լինելու դեպքում դերանունը դրվում է սեռականով (իմ հանդեպ), իսկ նախադաս
լինելու դեպքում՝ տրականով (հանդեպ ինձ)։ Կապերի հոլովված ձևերի հետ
առաջին և երկրորդ դեմքերի անձնական դերանունները դրվում են սեռական
հոլովով՝ իմ մոտից, քո մոտից, քո վրայից և այլն։

Վարժություններ
Վարժություն 1։ Դո՛ւրս գրել կապերն ու կապական բառերը, որոշե՛լ նրանց
խնդիրների հոլովը։

Յուրաքանչյուր մարդու համար մի որևէ բան կյանքի խորհրդանիշ է դառնում։
Ինձ համար մեր վանքի ճակատի այն ծառն է դարձել խորհրդանիշ, որ ուղեկցել է ինձ մանուկ օրերից մինչև ծերություն։ Կյանքին կառչելու, համառ պայքարով
ապրելու խորհրդանիշ։ Քամու բերած աղքատիկ փշրանքներով էր սնվում նա՝ իմ
մանկության ընկեր ծառը, մշտական քաղցի ահից, ինչպես և չէր ընկճվում իր
շուրջը փոթորկող չար տարերքի առաջ, ուրեմն և՝ ամեն պայմանի դիմանալու
խորհրդանիշ։ Քարի և կարիքի դեմ օրհասական կռվի մեջ անգամ այդ ծառը իր
բարձունքից ժպտում էր աշխարհին ապրելու խենթ հաճույքով։ Ու իր բարձր
թառից հեգնանքով էր նայում ներքևում՝ առվի պարարտ ափին պարարտացած ու
հղփացած իր ցեղակիցներին։ Վախթանգ Անանյան

Վարժություն 2։ Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ կապը։

1. երբ, բացի, որովհետև, այնտեղ
2. մտերմորեն, ամենուրեք, դեպի, ստեպ-ստեպ
3. վրա, որևէ, և, մյուս
4. ինչու, յուրաքանչյուր, մասին, մասամբ
5. հանուն, անուն, այնքան, սույն

Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Միջնապատ-մեջ+ին(ած)+պատ, միություն, գինեգործ-գինի+գործ, կիսալուսին-կես+լուսին, թիավարել, վիպասան-վեպ+ասող, շինարարություն-շեն+արար, հիվանդասենյակ, գիրանալ, գիտուն-գետ+ուն(ած), վիրահատել-վեր+հատել, վիճահարույց-վեճ+հարույց, գիսավոր-գես+ավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ-զեն+գործ, սիրավեպ-սեր+վեպ, դիմաքանդակ-դեմ+քանդակ, կինոթատրոն։

Վարժություն 4։ Բառաշարքում առանձնացրու քանակական, դասական և բաշխական թվականները:

Տասնյոթ, հինգ-հինգ, միլիարդ, առաջին, հարյուր ութ, մեկական, քսանմեկերորդ, երեք հազար, ութսունինը, հազարական, վեցերորդ, յոթանասուն, ինը-ինը, մեկ, քառասունհինգ:

քանակական-Տասնյոթ, միլիարդ, հարյուր ութ, երեք հազար, ութսունինը, յոթանասուն, մեկ, քառասունհինգ։

դասական-առաջին, քսանմեկերորդ, վեցերորդ

բաշխական-հինգ-հինգ, մեկական ,հազարական, ինը-ինը

Վարժություն 5.Առանձնացրու ածանցավոր բայերը և ընդգծիր ածանցները:

Վախեցնել, երգել, առաջանալ, հանգստանալ, ցատկոտել, թարմացնել, խաղալ, զայրանալ, թռչկոտել, կրկնել, իջնել, բռնել, թռչել, թրջել, փախչել, հագցնել, կոտրվել, բացվել, վախենալ, կպչել, բարձրացնել, հրամայել, կտրատել, հեռացվել, արտահայտվել:

Урок 1

Вы уже хорошо знаете, что в русском языке существительные могут быть мужского (он), женского (она) или среднего (оно) рода.

Трудно определить род существительных, которые оканчиваются на -ь. Такие слова надо запоминать. Однако есть несколько секретов, которыми я хочу поделиться с вами.

1. Если вы встретили слово на -ь в тексте, обратите внимание на соседние слова, особенно прилагательные и глаголы в прошедшем времени. Например, вы читаете: «Спортсмен получил золотую медаль». Слово «медаль» употреблено в винительном падеже, а прилагательное «золотую» — в винительном падеже и женском роде. Значит, слово «медаль» — это слово женского рода.

2. Запомните! Всегда относятся в мужскому роду:

названия месяцев (октябрь, июнь);
слова на -арь (словарь, календарь);       
слова на -тель (учитель, выключатель).

3. Запомните! Всегда относятся с женскому роду:
слова на -чь, -шь, -щь (ночь, мышь, вещь и др.);  
слова на -ость (они образованы от прилагательных; сухой — сухость, мягкий — мягкость);
слова на -бь, -вь, -дь, -зь, -сь, -ть (любовь, тетрадь и др.).

Исключения: голубь, лебедь, дождь, гвоздь — это слова мужского рода!  4. Слова на -ль, -нь, -рь могут быть как мужского, так и женского рода.

Упражнение 1

Подобрать подходящее по смыслу имя существительное и определи его род.

Добрая, любимая, родная сестра. Ж.р.
Весенний, звонкий, говорливый, умный. М.р
Интересная, библиотечная, любимая книга . Ж.р.
Шелковое, красивое, длинное, зеркало. С.р
Круглый, обеденный, деревянный стол. М.р.
Новогодний, веселый, долгожданный новый год . М.р.
Яркое, весеннее, игривое кино . С.р
Сочное, вкусное, спелое мясо . С.р.
Сладкий, ночной, кошмарный сон М.р
Чистая, питьевая, прозрачная вода. Ж.р.

Весёлый умный красивый брат

Высокий большой дом

Хитрая оранжевая красивая лиса

Упражнение 2

Составь сочетания имен существительных со словами мой, моя, мое, укажи род.

Моя свеча

Мое полотно

Мой друг

Мой взгляд

Моя дочка

Моя вьюга

Мое ружье

Мое озеро

Мой кроссворд

Мое жилище

Свеча, полотно, друг, взгляд, дочка, вьюга, ружье, озеро, кроссворд, жилище.

Упражнение 3

Определи род существительных, запиши слова в три столбика. Над столбиками напиши :м.р., ж.р, ср.р.

М.р.-килограмм,свет,поезд,троллейбус

Ж.р.-киносъемка,рассада,поездка,жидкость

Ср.р-кино,питье,новоселье

Жидкость, кино, киносъемка, килограмм, рассада, питье, свет, поездка, новоселье, подъезд, троллейбус.

Упражнение 4

• Определи, верно ли имена существительные мужского и женского рода распределены по столбикам.
• Спиши, обозначь в словах орфограммы:

М.р-носорог,Сторож,звездопад,рассказ, дядя

Ср.р-солнце,стихотворение,сочинение,пение

Ж.р.-Анна,ночь,кукла,шишечка,варежка,подсказка

Чем опасно равнодушие?

Краткосрочное состояние апатии может быть естественным. Как правило, после бурной деятельности наступает спокойствие и равнодушие. Такое временное состояние легко устраняется общением с близкими, просмотром комедии или крепким сном. Но иногда апатия может затянуться надолго. Если хандра не проходит за 3 недели, это должно стать весомым поводом для беспокойства. Мало кто знает, чем опасно равнодушие. Оно может сигнализировать о серьезных неполадках в организме. Кроме того, такая хандра может перерасти в затяжную депрессию.

Стоит сказать, что бывают крайние примеры равнодушия. Это состояние, при котором человек проявляет безразличие ко всему, что его окружает, и к самому себе. При особо запущенной стадии он отказывается принимать пищу, следить за внешним видом и собственной гигиеной. Это состояние несет прямую угрозу для здоровья и жизни человека. В крайних случаях равнодушие, синонимами которого считаются также хандра и депрессия, приводит к тому, что человек полностью утрачивает вкус к жизни и решается на самоубийство. Поэтому очень важно вовремя зафиксировать такие изменения в поведении и обратиться за помощью к специалисту.

Причины равнодушия

Спровоцировать апатию могут как внешние факторы, так и внутренние. Даже незначительные на первый взгляд события влияют на душевное состояние человека. Также абсолютное равнодушие может быть самостоятельным синдромом или выступать в качестве признака заболевания. К самым распространенным причинам апатии относятся такие факторы:

• Изменение гормонального фона;
• Беременность;
• Наследственная предрасположенность;
• Послеродовой период;
• Травмы головы;
• Сахарный диабет;
• Злокачественные новообразования;
• Физическая или эмоциональная усталость;
• Недостаток витаминов и минералов о организме.

От равнодушия, синонимы которого — апатия, депрессия и хандра, не застрахован никто. Данное состояние может возникнуть в любом возрасте. Однако имеются половые различия. Так, например, медики склоняются к мнению, что хандра чаще мучит женщин, чем мужчин.

В группу риска входят пенсионеры и подростки. Первые особенно подвержены данному состоянию сразу после выхода на заслуженный отдых. У человека, который перешел на пенсию, возникает чувство ненужности, обусловленное большим количеством свободного времени. Особенно сильно апатией страдают люди, привыкшие к напряженному рабочему графику.

Равнодушие у подростков возникает в силу особенностей нервной деятельности. В этот период происходит гормональная перестройка организма, и частые смены настроения — не редкость. Поэтому апатия, замкнутость и некоторая агрессия свойственны подросткам.

Периодически состояние равнодушия может возникать у каждого человека в определенное время года. Специалисты называют это сезонной хандрой. Причинами такого состояния чаще всего выступает авитаминоз, недостаток солнечного света и смена погоды. Перенесенные заболевания, проблемы в личной жизни и творческий кризис также вызывают равнодушное отношение ко всему. Если со временем это состояние проходит, то без профессионального вмешательства можно обойтись. Срочного обращения к врачу требует апатия, сопровождающаяся нарушениями памяти, интеллекта и других психических функций.

Диагностика

Если человека который день подряд мучает плохое настроение, слезливость, безразличие и потеря аппетита, то стоит забеспокоиться, ведь это типичные примеры равнодушия. В таком случае стоит посетить медицинское учреждение. Там терапевт выпишет направление на необходимые инструментальные обследования:

https://wordpress.com/post/grigor.design.blog/3323

https://wordpress.com/post/grigor.design.blog/3327

https://wordpress.com/post/grigor.design.blog/3331

https://wordpress.com/post/grigor.design.blog/3335

1..Փակագծերում տրված բայերը անհրաժեշտ քերականական ձևերով գրի՛ր կետերի փոխարեն։
1․ Ընթացող գնացքի լուսամուտից առկայծեցին մոտակա բնակավայրերի լույսերը, որոնք մի պահ երևացին թանձրացող խավարում, ապա անհետացան։ (երևալ, անհետանալ, առկայծել)
2․ Հանգստյան տան բակում մարդիկ զբոսնում էին երեխաները, ճոճանակների վրա նստած, օրորվում , իսկ մեղմ քամին բերում էր մոտակա սարերի զովությունը։ (օրորել, զբոսնել, բերել)
3․ Վարպետը անջատեց հաստոցը, վերցրեց նոր պատրաստած դետալը և համեմատեց գծագրի հետ՝ երբեմն ինչ-որ չափումներ անելով։ (վերցնել, անջատել, համեմատել)
4․ Դաշնակահարի մատները սահում էին ստեղների վրայով, և դահլիճը . ողողված էր հոգեպարար մի երաժշտությամբ, որն ալեկոծում էր ունկնդիրների հոգիները։ (ալեկոծել, ողողել, սահել)
5․ Ճամփեզրի խոտերի միջից հանկարծ մի աղվես հայտնվեց, որն անցավ ճանապարհի մյուս կողմն ու անհետացավ թփուտներում։ (անցնել, անհետանալ, հայտնվել)

2.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։
Ջանասեր, ամպոտ, ծույլ, ուսյալ, երկչոտ, գագաթ,
օրինական, անջրդի, ապօրինի, նոսր, ողորկ,
արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ, ստորոտ,
թանձր, անբասիր։

Ամպոտ-ջինջ
Օրինական-ապօրինի
Ողորկ-խորդուբորդ
Թանձր-նոսր
Ուսյալ-տգետ
Գագաթ-ստորոտ
Անջրի-ջրարբի
Երկչոտ-համարձակ
Ջանասեր-ծույլ
Անբասիր-արատավոր

3.Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասությունները ուղղի՛ր:
Այդ հավաքին իր մասնակցությունը բերեց նրանց առաջնորդը:
Սպիտակ գույնի զգեստը քեզ շատ է սազում:
Ոսկեծամ մազերով մի աղջիկ գալիս է ջրի աղբյուրը:
Մոտենում է աղջկան մոտ և տեսնում, որ մի վիշապ, գլուխը նրա ծնկներին քնել է:
Այլևս առավոտներն էլ չէին երգում:
Գառնուկները հոտոտում էին հողը բույրը:
Գործը նրանում է, որ բոլորը մոռացել են ուղտի մասին:
Իսկ մողեսները, երբ արևը տաքացնում էին քարերը, նրանք պառկում էին քարերին:

4..Փակագծերում տրված բառերից ընտրի՛ր ճիշտ բառաձևը տվյալ նախադասության համար։

1. Լուրջ միջոցներ ձեռնարկելու (փոխարեն, փոխանակ) ռուսական դիվանագետները փոքրիկ միջոցներ ձեռնարկեցին։
2. Սպասվում էր հայ-ադրգեյջանական (պաշտոնեական, պաշտոնական) նոր հանդիպումներ։
3. Երկյուղածությամբ մոտ գնացի ու (դողդոջուն, դողդոջյուն) ձեռքերով հանեցի ծրարը։
4. Այս առասպելական հերոսի մասին բազմաթիվ (ավանդույթներ, ավանդություններ) են ստեղծվել:
5. Այդ դեպքից հետո նրա հոգում մի տեսակ դառնության (զգացում, զգացմունք) էր մնացել:
6. (Խոսքը վերաբերում, վերաբերվում) է 5–րդ դարի հայ պատմիչների գործերին:
7. Գեղագիտությունը (հասկացություն, հասկացողություն) է տալիս գեղեցիկի մասին:
8. Չկարողանալով դիմադրել թշնամու հարձակումներին՝ բերդի փոքրիկ կայազորը (տեղի տվեց, տեղիք տվեց)։
9. Երկուսն էլ (ուսում, ուսմունք առած), առաջավոր հայացքների տեր երիտասարդներ էին։
10. Եվ հենց բլրի վրա էլ Արգիշտին (զարկեց, զարկ տվեց) իր վրանը։
11. Մոխրագույն մեգը բարձունքում հետզհետե (լուծվում, լուծարվում էր)։
12. Այդ մասին ասվել է (բազմիցս, բազմիցս անգամ):
13. Ընկերներիդ (հանդիպելուց, հանդիպելիս) չմոռանաս ասել այդ մասին։
14. Երեխան իր ծնողների հետ դուրս (եկավ, եկան) զբոսանքի։
15. Ոչ միայն չէր սովորել դասերը (այլ, այլև) դասի տեղն էլ չգիտեր։

5..Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։

1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)
2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)
3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական
   գործիք)
4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)
5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված
   հանդիսավոր օր)

Մայրիկս առանձնացրեց կաթի սերը։

Սերը մի անբացատրելի, բայց միևնույն ժամանակ հաճելի զգացմունք է։

Ռուսերենում կետը մեր վերջակետն է։

Կետը համարվում է ամենամեծ ջրային կենդանին։

Մաթեմատիկայի դասերին քանոն շատ ենք օգտագործում։

Ռիփսիմեն շատ լավ քանոն է նվագում։

Լուսինեի մարմնով դող անցավ։

Կարենը փոխեց իր մեքենայի դողը։

Ամեն տարի այդ օրը մեզ մոտ մեծ ու հանդիսավոր տոն է։

Գեղեցկուհի երգչուհին երգելիս վարպետորեն փոխում էր իր ձայնի տոնը

6.Երբ որևէ ստեղծագործության մասին ասում են, որ այն հեղինակի կարապի երգն է, նկատի ունեն, որ դա նրա՝
Ա. առաջին ստեղծագործությունն է
Բ. հասուն տարիքի ստեղծագործությունն է
Գ. սիրահարված շրջա\նի ստեղծագործությունն է
Դ. վերջին ստեղծագործությունն է
Ե. լավագույն ստեղծագործությունն է

7.Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարևի,
Ո՞ւմ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ:
Ո՞ւմ ուրախացած դեմքը կարևի՝
Բարեկամաբար հրճվանքով վսեմ:
Ո՞ր բառն իր հոմանիշը չունի բերված քառատողում:
Ա. վես —
Բ. նսեմ —
Գ. ցնծություն —
Դ. երես —
Ե. ցնծալ –

8..Բերված բառազույգերը, բացի մեկից, կազմվել են որոշակի օրինաչափությամբ: Ո՞րը չի համապատասխանում օրինաչափությանը:
Ա. լռիկ-մնջիկ
Բ. պստիկ-մստիկ
Գ. թելիկ-մելիկ
Դ. ծուռտիկ-մուռտիկ
Ե. չալիկ-մալիկ

9.Տրված բառակապակցություններից ո՞րը կարող է գործածվել «փոքրիկ» իմաստով:
Ա. մի գլուխ Բ. մի մատ Գ. մի թարթիչ Դ. մի հոնք Ե. մի վիզ

10.Ո՞ր նախադասությունը չունի ավելորդ բառ:
Ա. Շուշանը հնարավորինս չափով ջանք գործադրեց:
Բ. Այս շաբաթ զբաղված եմ, ուստի չենք հանդիպի:
Գ. Տանձենու ծառը ծաղկել է:
Դ. Երևանը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը:
Ե. Ուսուցչուհին բազմիցս անգամ հիշեցրեց առաջադրանքի մասին:

11.. Տրված անուններից որո՞նք կարող են հասարակ գոյական լինել:
Պարգև, Շանթ, Վարդ, Տարոն, Շուշան, Գոռ, Անի, Արարատ, Հասմիկ, Արփի, Նահապետ, Սասուն, Հայրապետ, Մասիս, Նվեր,

Պարգև, շանք, վարդ, շուշան, հասմիկ, հայրապետ,

12. Ո՞ր բառերում ք-ն ածանց չէ:
    Վաճառք, միտք, ելք ,սլաք, ոտք, աչք, հավաք, հանք, բերք, քաղաք, ձեռք, ։

1. Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ է հնչյունն արտահայտվի է տառով`

 ա) բառասկզբում,

էջ, էշ, էություն, Էջմիածին

 բ) բառամիջում,

էլեկտրոէներգիա, վայրէջք, ամենաէական

 գ) բառավերջում:

որևէ, ինչէ, երբևէ, մանրէ

2.Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ է հնչյունն արտահայտվի ե տառով`

ա) բառասկզբում,

եմ

բ) բառամիջում,

վերջ, մեջ, սեր, դեր,

գ) բառավերջում:

Միթե, ինչևիցե, որևիցե։

3․ Գրի՛ր տասը այնպիսի բառեր, որոնց մեջ հնչյունների և տառերի քանակները չհամապատասխանեն:

Օրինակ՝ ողորկ — 5տառ, 6հնչյուն

Երփներանգ-9տառ, 10հնչյուն

Երևի-4տառ, 6հնչյուն

Եղանակ-6տառ, 7հնչյուն

Ոզնի-4տառ, 5հնչյուն

Որդի-4տառ, 5հնչյուն

Արև-3տառ, 4հնչյուն

Ոգի-3տառ, 4հնչյուն

Վերև-4տառ, 5հնչյուն

Ներքև-4տառ, 5հնչյուն

Բարև-4տառ, 5հնչյուն

4․ Գրի՛ր տասը այնպիսի բառեր,որոնց գրությունն ու արտասանությունը տարբերվեն:

 Օրինակ՝ ռադիո, եղբայր

Աղջիկ, ճանապարհ, բարդ, թուղթ, հագուստ, աշխարհ, վերջ, խաբել, մարդ, համակարգիչ։

5․ Գտի՛ր սխալ գրությամբ բառերը և ուղղի՛ր:

Ա. Երփներանգ, արփի, փրփրել, փափուկ, սրփազան-սրբազան, ճամփորդ, համփերություն-համբերություն, դափնի, շամփուր:
Բ. Կարթ, խորթ, զվարթ, պարթև, նյարթ, թարթել,երթվել-երդվել, փարթամ:

6․ Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

«Օդային ամրոց» արտահայտությունը նշանակում է անպտուղ երևակայություն, իզուր երազանք, անիրագործելի պլաններ: Այդ արտահայտությունը վերագրում են քրիստոնեական քարոզի. Ավգուստիանոսին, որն իր աշխատություններից մեկում խոսում է օդային շինարարության մասին: Հետագայում մարդիկ այդ արտահայտությունը գործածում են ձևափոխված` «Օդային ամրոց» ձևով:

7.Տրված բառերը գրի՛ր տեքստում հանդիպող հոմանիշների փոխարեն: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատ՛իր:

 Տարի, ծածկոց, ձգողություն, բացատրություն տալ, մասին, լինել,հողագունդ, հայտնի դառնալ, ազդեցություն:

1687 թվականին Իսահակ Նյուտոնը բացատրել Է Երկրագնդի ջրային թաղանթի վրա երկնային մարմինների ներգործության պատճառը: Դա տեղի Է ունեցել այն նույն թվականին, երբ հրապարակվել էր տիեզերական ձգողականության վերաբերյալ օրենքը:

Տարի -թվական

Բացատրություն է տվել- բացատրել է

Ներգործության — ազդեցության

Տեղի — եղել

Հրապարակվել է — հայտնի է դառել

Ձգողականություն — ձգողության

Վերաբերյալ — մասին

Երկրագնդի — հողագնդի

8.Տրված բառերի բոլոր հոմանիշեերը գրի՛ր ըստ իմաստների սաստկության:

Օրինակ` կռվել — վիճել, գժտվել, ընդհարվել, իրար ուտել, պատերազմել:

Քամի, ձայն, վախ, գեղեցիկ, տգեղ, շատ, ցանկություն, ծիծաղել:

Գժտվել — խռովել
Ընդհարվել — բախվել
Իրար ուտել — վիճել
Պատերազմել — մարտնչել
Քամի — մրրիկ
Ձայն — ելևէջ
Վախ — երկյուղ
Գեղեցիկ — հմայիչ
Տգեղ — գեշ
Շատ — բազում
Ցանկություն — տենչություն
Ծիծաղել — քրքջալ

9․ .Տեքստում կետերի  փոխարեն համապատասխանաբար տեդադրի՛ր տրված հականիշները:

Ամուր — առաձգական, հիշել — մոռանալ, խոշոր — փոքր, արտասովոր — սովորական, լուրջ — թեթևամիտ, ոչ միայն – այլ նաև, տարիքով — երեխա, բռնել — նետել:
Մարդիկ հիշում են արտասովոր հայտնագործությունների, աշխարհի մասին պատկերացումները փոխող ճանապարհորդությունների մասին, դրանք փոխանցում են սերունդից սերունդ և երբեմն մոռանում են փոքր թվացող սովորական բաների մասին: Գիտե՞ք, օրինակ, որ Կոլումբոսը ոչ միայն Ամերիկան է հայտնագործել, այլ նաև ռետինե գնդակը:
Երբ իսպանացիները ցամաք ելան Հաիթիում, տեսան, որ կղզու բնակիչներն սովորական մի գործով են զբաղված: Նրանք լուրջ ու կենտրոնացած իրար էին բռնում ու նետում ինչ-որ շագանակագույն գնդեր: Իսկ այդ գնդերը, կենդանի փոքր արարածների նման ցատկոտում էին քարե  սալիկի վրա: Հաիթցիների գնդակախաղը հիմա հազիվ թե զարմացնի մեզ: Թերևս միայն հարցնենք, թե տարիքով մարդիկ ինչո՞ւ էին երեխայական զբաղմունքով տարվել: Իսկ Կոլումբոսի խիզախ նավաստիները շշմած էին մնացել: Չէ՞ որ նրանք երբեք չէին տեսել առաձգական կլոր առարկա, որն ամուր սալարկին դիպչելով ետ է թռչում:  

1․Շարունակի՛ր հետևյալ մտքերը: Այժմ աշխատի՛ր քո ձևակերպումները և իմ հարցադրումները վերածել տրամաբանական հաջորդականություն ունեցող տեքստի: Տեքստը պետք է ունենա սկիզբ, ընթացք և ավարտ: Փորձի՛ր տեքստային ձևակերպումդ հետաքրքիր և յուրահատուկ դարձնել:

• Ի՞նչ եմ հասկանում կրթություն ասելով, հասկանում եմ, մարդու կիրթ պահվածքը և մտքի զարգացման մի ձև։
• Կիրթ եմ համարում այն մարդուն, որին փոքրուց կիրթ են դաստիարակել։
• Ես փորձում եմ դառնալ կիրթ մարդ, որովհետև անկիրթ մարդ լինելով կյանքում ոչնչի չեմ հասնի։
• Կիրթ մարդը չպետք է, իրեն անկիրթ դրսևորի։
• Երբեմն ես անում եմ այն, ինչ կիրթ մարդը չպետք է անի, լինում են դեպքեր երբ ես ստիպված եմ ինձ անկիրթ պահել։
• Որակյալ կրթությունը կօգնի ձևավորել կիրթ հասարակություն, որովհետև, եթե բոլորս կիրթ լինենք, ապա չեն գտնվի, ինչ-որ խուլիգաններ, որոնք հիմա կան, և խանգարում են մարդկանց մեծամասնությանը նորմալ ապրել։
• Որակյալ կրթությունը, մարդկանց մարդ է դարձնում։
• Ուզում եմ ստանալ այնպիսի կրթություն, որ մեծահասակ լինելուց հետո, կյանքս լավ կառուցեմ։
• Ի՞նչ եմ հասկանում ինքնակրթություն ասելով հասկանում եմ, որ երբ երեխան ընդունակ է առանց ուսուցչու կրթվել գրքերից կամ այլ սոցիալական ցանցերից և ստանալ բավարար կրթություն։
• Ինքնակրթությունը կարևոր է, որովհետև մարդը, մարդ կմեծանա։
• Կրթությունը պետք է լինի շարունակական, որովհետև կրթվելով դու ավելի և ավելի նոր ինֆորմացիա ես ստանում քեզ հետաքրքրող թեմայի շուրջ և այդ ինֆորմացիան ավելորդ չի կարող լինել։
• Կրթությունը չի կարող սահմանափակվել դասով, որովհետև ոչ միայն դասն է մարդուն կիրթ դարձնում, նաև բնությունը և ընտանիքիդ անդամները։
• Սովորում եմ սովորել գերազանց նկարել։
• Մեդիան օգնում է ինձ սովորել, կիրթ դրսևոել ուր էլ որ լինեմ։
• Ես սովորում եմ, որ ապագայում նորմալ աշխատանք և ընտանիք ունենամ։
• Վստահ եղե՛ք, ես շատ բան կփոխեմ, իմ կրթությունով։

2. Տեքստիդ համար դիպուկ և գրավիչ վերնագի՛ր ընտրիր:

Ինչով է կարևոր կրթությունը մարդկանց համար

Առաջադրանքներ

1․Անծանոթ բառերը դո՛ւրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր։
Հույժ-շատ, սաստիկ, ուժգին կերպով
Բարբարոսություն-մարդկության զարգացման ստորին աստիճանը
Նվազ-քիչ, փոքր քանակությամբ
Սոսկ-պարզապես
Հրաշափառ-հրաշալի
Հորջորել-անուն դնել
Շլմորել-շփոթվել, շշմել
Աղոտել-աղոտ դարձնել
Սարսել-սարսափել
Քինախնդրություն-վրեժխնդրություն

2․ Ստեղծագործության գլխավոր հերոսին․

• մեղադրի՛ր
  Այդ տանձերը, որոնք նա գողացել էր, ուրիշի երկար խնամած տանձերն էին, դա կարող է այդ մարդու միակ ձևի լինել գումար աշխատելու։
• արդարացրո՛ւ
  Այդ տանձերին նա շաբաթներով սպասել է, որպեսզի վերցնի և ուղղակի շոշափի, իսկ այդ տանձերի իսկական տիրոջ համար այդ տանձերը կարելի է ասել ոչինչ էին։
• բնութագրի՛ր
  Նա շատ ազնիվ էր, բարի և համբերատար։

3․ Արդյո՞ք տղայի արարքը գողություն էր։ Պատասխանդ պատճառաբանի՛ր։

Ոչ, քանի որ նա երկար ժամանակ սպասել է մինչև այդ տանձերը հասունանան, և ամեն փուլը նրանց հետևել է։

4․Այլ վերնագիր հորինի՛ր ստեղծագործության համար։

Փոքրիկ տղայի սերը տանձերի հանդեպ։

5․ Ո՞րն էր ստեղծագործության գլխավոր ասելիքը։

Ստեղծագործության գլխավոր ասելիքն այն է, որ պետք է ճշմարտության ասես, քանի որ թեկուզ պատժվես, բայց ամբողջ կյանքում չես ունենա մեղքի զգացում։

6․ Գրավո՛ր վերլուծիր պատմվածքը։

Պարապմունք 8.

Թեմա՝ Երկու անհայտով երկու առաջին աստիճանի հավասարումների համակարգեր {

Դիտարկենք հետևյալ խնդիրը:
Խնդիր։ Հայտնի է, որ եղբոր ու քրոջ տարիքների տարբերությունը 3 է, իսկ գումարը՝ 15։ Քանի՞ տարեկան է եղբայրը և քանի՞ տարեկան՝ քույրը։

 Լուծում։

 Պետք է գտնել երկու անհայտ մեծություններ՝ եղբոր տարիքը և քրոջ տարիքը։ Ենթադրենք եղբայրը x տարեկան է, իսկ քույրը՝ y տարեկան։ Քանի որ նրանց տարիքների տարբերությունը 3 է, ապա
x − y = 3,
իսկ քանի որ եղբոր և քրոջ տարիքների գումարը 15 է, ապա
x + y = 15  (2)

 Որոնելի x և y թվերը պետք է բավարարեն միաժամանակ երկու հավասարումներին։ Այսպիսի դեպքերում ասում են, որ տրված է x և y երկու անհայտով երկու հավասարումների  համակարգ՝

Այս համակարգի համար կարելի է ընտրել այսպիսի թվերի զույգ՝ x = 9, y = 6, որն էլ կհանդիսանա համակարգի լուծում։
Հետևաբար եղբայրը 9 տարեկան է, քույրը՝ 6 տարեկան։
Պատասխան՝ 9 և 6 տարեկան։
Լուծել  x և y երկու անհայտով երկու առաջին աստիճանի հավասարման համակարգը, նշանակում է գտնել բոլոր այն (x; y) թվազույգերը, որոնք միաժամանակ  և՛ առաջին, և՛ երկրորդ հավասարումների համար լուծումներն են:

Առաջադրանքներ։
1. Փորձեր կատարելով գտիր համակարգի լուծումը։

ա)  {x+y=10
      {x-y=8

{9+1=10

{9-1=8}

(9;1)

բ)  { x+y-5=0
    {x-y-1=0

{3+2-5=0}

{3-2-1=0}

(3;2)

գ)  {x+y-12=0
    {x-y-2=0

{7+5-12=0}

{7-5-2=0

(7;5)

դ)  {2x+y=22
    {y-4x=16

{2×1+20=22}

{20-4×1=16}

(1;20)

ե)  {5y+4x=14
    {y-x =1

{5×2+4×1=14}

{2-1=1}

(2;1)

2. Պարզեք՝ (−3; 1) թվազույգը համակարգի լուծո՞ւմ է.
ա) { x + y − 3 = 0
    { x − y + 4 = 0 

{-3+1-3=1}

Լուծում չէ

{-3-1+4=0}

Լուծում է

բ) {  2x − 3y − 1 = 0
    { 3x + 4y + 5 = 0

{2x(-3)-3×1-1=-10}

Լուծում չէ

{3x(-3)+4×1+5=0}

Լուծում է

3. Համակարգի յուրաքանչյուր տողով գրեք հավասարման  գործակիցները և ազատ անդամները.
ա) { 2x + 3y + 1 = 0,
      {−x + y = 0,

բ)  { 3x − 2y − 4 = 0;
      {−2x − 6 = 0; 

գ) { −3x − 2y + 7 = 0,
  {−4x − 5 = 0,

դ) { 2x + 5 = 0;
    { 2y + 4 = 0

4. Ցույց տվեք, որ (−2; 1) թվազույգը համակարգի լուծում չէ.
  ա) { 2x − y + 5 = 0,
      {2x + 5y − 1 = 0,

{2x(-2)-1+5=0}

Լուծում է

{2x(-2)+5×1-1=0}

Լուծում է

  բ) {x + y − 3 = 0;
      {3x − 4 = 0

{-3+1-3=1}

Լուծում չէ

{3x(-3)-4=13}

Լուծում չէ

5. Ելնելով տված պայմանից, կազմեք երկու անհայտով երկու առաջին աստիճանի հավասարումների համակարգ.
ա) երկու թվերի գումարը 7 է,իսկ տարբերությունը՝ 2,
4,5+2․5=7
4.5-2.5=2
բ) երկու թվերի տարբերությունը 12 է, իսկ գումարը՝ 27:
7.5+19.5=27
19.5-7.5=12

6.Կազմեք երկու անհայտով առաջին աստիճանի հավասարում հետևյալ պայմանից.
ա) Երկու թվերի գումարը հավասար է 10:
x+y=10
բ) 2 լ կաթը և 3 բատոն հացը միասին արժեն 990 դրամ:
2x+3y=990

7. Կազմեք երկու անհայտով առաջին աստիճանի հավասարում հետևյալ պայմանից,  առաջարկեք որևէ լուծում․
ա)Երկու թվերի գումարը հավասար է 20x
բ)3 կոնֆետը և 4 թխվածքաբլիթը միասին արժեն 1800 դրամ։

8. Լրացուցիչ։
b-ի ի՞նչ արժեքի դեպքում (1,4) թվազույգը bx-7y-3=0 հավասարման լուծում է։
bx1-21-3=0
0+3+21×1=24
b=24

Պատասխանել հարցերին

1. Ինչո՞վ են տրբերվում իրարից տարբերվում արտազատական և ներզատական գեղձերը

Ներզատական գեղձերը չունեն ծորաններ, արյան կամ ավշի մեջ ներզատում են հորմոններ, որոնք օժտված են հեռադիր ազդեցությամբ ու կենսաբանական բարձր ակտիվությամբ, իսկ արտազատական գեղձերն ունեն ծորաններ, որոնցով նյութերն արտազատվում են մարմնի խոռոչների մեջ կամ մաշկի մակերևույթին:

2. Ո՞ր գործընթացների վրա է ազդում մակուղեղը

Մակուղեղը կամ հիպոֆիզը մարդու ներզատիչ գեղձ է, որը կարևոր դեր է խաղում հումորալ կարգավորման պրոցեսներում։

3. Ո՞րն է վահանագեղձի գործառույթը

Վահանագեղձը մասնագիտացված ներզատիչ գեղձ է, արտադրում է յոդ պարունակող թիրօքսին հորմոնը, որը մասնակցում է օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։

4. Ինչու՞ է ադրենալինը կոչվում << տագնապի հորմոն>>

Միջուկային շերտի հորմոնը՝ ադրենալինը բարձրացնում է արյան ճնշումը, նեղացնում արյան անոթները, նպաստում է գլիկոգենի քայքայմանը և արյան մեջ գլյուկոզի ավելացմանը: Այն մեծ քանակությամբ արտադրվում է վտանգավոր և սթրեսային իրավիճակներում: