Автор: grigoramiryan

«Մետաղներ» թեման քիմիայում ընդգրկում է տարրերի այն խումբը, որոնք ունեն որոշակի ընդհանուր ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ։ Ահա մետաղների մասին հիմնական տեղեկությունները՝

1. Ֆիզիկական հատկություններ

Փայլուն են (մետաղական փայլ)

Լավ են հաղորդում էլեկտրականություն և ջերմություն

Ճկուն են և ձգվող (կարելի է ձգել մետաղալարերի, թիթեղների տեսքով)

Սովորաբար ունեն բարձր հալման և եռման ջերմաստիճան


2. Քիմիական հատկություններ

Քիմիական ռեակցիաներում սովորաբար կորցնում են էլեկտրոններ և դառնում դրական իոններ (կատիոններ)

Շատ մետաղներ արձագանքում են թթուների հետ՝ առաջացնելով աղեր և ջրածին գազ

Օրինակ՝



Որոշ մետաղներ արձագանքում են ջրի կամ թթվածնի հետ


3. Մետաղների դասակարգում

Ակտիվ մետաղներ (օր.՝ նատրիում, կալցիում)՝ արագ են արձագանքում ջրի և թթուների հետ

Միջին ակտիվությամբ մետաղներ (օր.՝ երկաթ, ցինկ)

Պասիվ մետաղներ (օր.՝ պղինձ, արծաթ, ոսկի)՝ դանդաղ կամ ընդհանրապես չեն արձագանքում որոշ նյութերի հետ


4. Օգտագործում

Մետաղներն օգտագործվում են ամենուր՝ շինարարության, տեխնիկայի, բժշկության, զարդերի և այլ ոլորտներում։

Հայաստանում մեքենաշինության հատվածը փոքր քան հարևանների, սակայն ունի մի շարք մասնագիտացված ուղղություններ, որոնք նպաստում են երկրում ներկա արդյունաբերական արտադրություն-արտահանմանը և զբաղվածությանը։ 2022 թ․ մեքենայի և սարքավորումների արտահանումը կազմել է 718.8 մլն դոլար, որը վկայում է այս ոլորտի միջազգային հետաքրքրության մասին։ Տեղական արտադրության շարքային արդյունաբերության մեջ էլեկտրական սարքերի արտադրությունը, մոդուլների և հավաքման ծառայությունները, ավտոպահեստամասերի արտադրությունը և փաթեթավորման փոքրածավալ մեքենաշինությունն են ամենաակտիվները։

Համառոտ տվյալներ

• 2024 թ․ հանրապետության ընդհանուր թեթև արդյունաբերական արտադրանքն է 5.13 մլրդ դոլար, որի զգալի մասն մշակող արդյունաբերությանը։
  
• 2022 թ․ մեքենաշինության ոլորտի՝ «Մեքենաներ և սարքավորումներ» արտահանման ծավալը կազմել է 718 755.992 հազար ԱՄՆ դոլար։
  
• 2025 թ․ հունվարին էլեկտրոնային և էլեկտրական սարքավորումների արտադրությունը աճել է 54.2%՝ կազմելով 2 297.9 մլն դրամ։

Մասնագիտացված ճյուղեր

Էլեկտրական սարքավորումների արտադրություն

• Փոքր և միջին հզորության էլեկտրակայանների սարքեր (էլեկտրամատակարարման պանակներ, փոխարկիչներ) և տան էլեկտրոնիկա։
  
• Այս ենթաճյուղի աճը 2025 թ․ հունվարին կազմել է 54.2%՝ ցուցաբերելով ոլորտի ձևալուծման դինամիկա։

Ավտոպահեստամասեր և հավաքման ծառայություններ

• BAZA MATS ընկերությունը արտադրում է մեքենաների ներքին գորգեր և գորգային պատյաններ։
  
• Sepuh 1 ընկերությունն ավանդաբար հավաքում է ուղևորատար ավտոմեքենաներ հարակից Spare Parts-ներից։
  
• Spyur տվյալների հիմքով գործում են մի քանի փոքր աուտոմասնամասերի վերանորոգման և հավաքման կենտրոններ։

Պլաստմաս-գումային և ռետինե արտադրանքի սարքավորումներ

• Հայաստանի փոքր ձեռնարկություններն արտադրում են պլաստմասե մասեր և գումային տարրեր կառուցվածքային օբյեկտների և տնտեսական մեքենաների համար, որոնք տեղադրվում են նաև արտահանումում։

Մասնագիտական հավաքման գործարանների պոտենցիալ

• Ներդրումային հնարավորություններ տրվում են փոքր և միջին ավտոձևարկման գծերի ստեղծմանը՝ տեղի օժանդակ հաստատությունների ուժերով։

Արտահանման և միջազգային վարկային աջակցություններ

• Մեքենա և սարքավորումների արտահանումը 2022 թ․ ամենաբարձրը դարձավ վերջին հիսուն տարիների ընթացքում՝ 718.8 մլն դոլար։
  
• Համաշխարհային բանկի և ADB-ի ֆինանսավորումները նպաստում են ներդրումային ծրագրերի զարգացմանը գծային և ավտո-մասնագրվող արտադրությունում։

Խնդիրներ և հեռանկարներ

• Տրանսպորտի և լոգիստիկայի բարձր արժեքները սահմանափակում են տեղական արտադրության մրցունակությունը։
  
• Բարձր R&D–ին և միջպետական համագործակցություններին հնարավորություն է տալիս զարգացնել փոքր չափի ճշգրիտ սարքավորումների արտադրությունը։
  
• Ուսման հաստատությունների միջամտությամբ և տեխնիկական հմտությունների զարգացման ծրագրերով հնարավոր է բարձրացնել աշխատուժի որակը և նվազեցնել տուրիզմին արտահանվող միտումները։

Այսպիսով, հայաստանյան մեքենաշինությունը փոքրածավալ է, սակայն ունի հստակ մասնագիտացված ուղղություններ, որոնց աճը սպասվում է միջազգային ֆինանսական աջակցությունների և հմտությունների զարգացման շնորհիվ։

Էկոլոգիայի հիմունքներ էջ`139-141:

Էկոլոգիական գործոններ, դրանց դասակարումը:

• Թվարկել էկոլոգիական գործոնները, բերել օրինակներ։

Էկոլոգիական գործոններ – միջավայրի ազդեցությունները, որոնք ազդում են օրգանիզմների վրա։

Դասակարգումը՝

1. Աբիոտիկ (անկենդան) – ջերմաստիճան, լույս, ջուր, հող։
2. Բիոտիկ (կենդանի) – օրգանիզմների փոխազդեցություն (որսի-որսվող, մրցակցություն)։
3. Անտրոպոգեն (մարդածին) – մարդու գործունեություն՝ աղտոտում, շինարարություն, անտառահատում։

Օրինակներ․

• Աբիոտիկ՝ արևի լույսը բույսերի աճի համար։
• Բիոտիկ՝ գայլը որսում է եղջերուն։

1.Տեղեկություններ գտնել Դանիել Վարուժանի «Հացին երգը» ժողովածուի մասին։

2.Ընտրել մեկ բանաստեղծություն, փոխադրել արևելահայերեն, վերլուծել։

1. Տեղեկություններ Դանիել Վարուժանի «Հացին երգը» ժողովածուի մասին
2. Դանիել Վարուժան (1884–1915)՝ արևմտահայ մեծանուն բանաստեղծ, իր ստեղծագործություններով մեծ ազդեցություն է թողել հայ գրականության վրա։ Նրա գեղարվեստական լեզուն, պատկերային մտածողությունը և խորհրդավոր խորհրդանիշները կազմում են նրա ոճի հիմքը։
3. «Հացին երգը» ժողովածուն լույս է տեսել 1915 թվականին՝ Դանիել Վարուժանի մահվան տարում։ Այն մի տեսակ տրագիկ ժառանգություն է, քանի որ բանաստեղծը սպանվել է հայոց մեծ եղեռնի ժամանակ՝ օսմանյան թուրքերի կողմից։
4. Ժողովածուի հիմնական թեման հայ գյուղացու կյանքն է, նրա քրտինքով վաստակած հացը, բնության, աշխատանքի և արմատների պաշտամունքը։ Վարուժանը բարձրացնում է աշխատողի, հատկապես գյուղացու դերն ու արժանապատվությունը, պատկերավոր կերպով փառաբանում է հացը՝ որպես կյանքի խորհրդանիշ։
5. Ժողովածուի բնորոշ գծերը՝
6. Բարձր հումանիստական շունչ
7. Գյուղացիական աշխատանքի գեղարվեստական պատկերում
8. Դիցաբանական ու կրոնական պատկերների կիրառում
9. Ազգայնական, արմատներին կապվածության ուժեղ զգացում

2․ Ընտրված բանաստեղծությունը. «Հացը»

Արևմտահայերեն բնագիրը (հատված):

Հացը սուրբ է, հացը սուրբ,
Մարդոց կեանքը՝ հացի մէջ։
Հացը քրտինք է, արցունք,
Հացը ցաւ է, աղօթք, երգ։

---

Փոխադրված արևելահայերեն՝

Հացը սուրբ է, հացը սուրբ,
Մարդկանց կյանքը՝ հացի մեջ։
Հացը քրտինք է, արցունք,
Հացը ցավ է, աղոթք, երգ։

Բանաստեղծության վերլուծություն

Թեման ու գաղափարը՝
Բանաստեղծությունը վեր է հանում հացի խորիմաստ նշանակությունը։ Հացը ներկայացվում է որպես սուրբ առարկա՝ մարդկային աշխատանքի, տառապանքի ու հավատքի արդյունք։

Պատկերները՝

• Քրտինք, արցունք, ցավ՝ սիմվոլներ են գյուղացու կենցաղի դժվարության
• Աղոթք, երգ՝ հացի հոգևոր և մշակութային արժեքները

Ոճը և լեզուն՝
Բանաստեղծությունն աչքի է ընկնում սիմվոլիզմով ու բարձր լիրիկական շնչով։ Վարուժանը հացը ներկայացնում է ոչ միայն որպես սննդամթերք, այլ՝ որպես մշակութային սյուն, ազգային ինքնության խորհրդանիշ։

Եզրակացություն՝
«Հացը» բանաստեղծությունը կարելի է ընկալել որպես ազգային և համամարդկային արժեքների պաշտպանություն։ Հացը, որպես սրբություն, միավորում է բոլոր մարդկանց՝ անկախ ծագումից։ Վարուժանը խորապես հարգանքով է վերաբերվում աշխատավոր մարդուն և այդ գաղափարը դարձնում է գրականության կենտրոն։

Ցանկանու՞մ ես նաև վերլուծություն մեկ այլ բանաստեղծության կամ համեմատություն այլ բանաստեղծի հետ։

1. Ինչպիսի՞ն են ատոմների և միջուկների բնութագրական չափերը:

Ատոմի չափը (շառավիղը):

• Մեծություն՝ ≈ 10⁻¹⁰ մետր (100 պիկոմետր կամ 1 անգստրեմ)
• Սա որոշվում է հիմնականում էլեկտրոնային ամպի չափերով։

Ատոմի միջուկի չափը (շառավիղը):

• Մեծություն՝ ≈ 10⁻¹⁴ — 10⁻¹⁵ մետր (1-10 ֆեմտոմետր, կամ 1 ֆմ)
• Սա շատ ավելի փոքր է, քան ամբողջ ատոմը՝ մոտավորապես 10,000 անգամ փոքր։

2. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը:

Ատոմի միջուկը գտնվում է ատոմի կենտրոնում և բաղկացած է պրոտոններից և նեյտրոններից, որոնք միասին կոչվում են նուկլոններ։

3. Նշեք պրոտոնի և նեյտրոնի բնութագրերը:

Պրոտոն (p⁺)

• Լիցք՝ +1
• Զանգված՝ ≈ 1.6726 × 10⁻²⁷ կգ
• Գտնվում է միջուկում
• Նշանակում է տարրը (ատոմային համար)

---

Նեյտրոն (n⁰)

• Լիցք՝ 0 (չեզոք)
• Զանգված՝ ≈ 1.6749 × 10⁻²⁷ կգ
• Գտնվում է միջուկում
• Կայունացնում է միջուկը, որոշում է իզոտոպը

4. Որքա՞ն է միջուկում պրոտոնների թիվը:

Միջուկում պրոտոնների թիվը հավասար է ատոմի կարգահամարին (Z)։
Օրինակ՝ ածխածնի դեպքում Z = 6, հետևաբար միջուկում կա 6 պրոտոն։

5. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ:

A = Z + N

• Z – պրոտոնների թիվ
• N – նեյտրոնների թիվ

6. Որքա՞ն է միջուկում նեյտրոնների թիվը:

N = A − Z

• A — զանգվածային թիվ (պրոտոններ + նեյտրոններ)
• Z — պրոտոնների թիվ (ատոմի կարգահամար)
• N — նեյտրոնների թիվ

7. Ի՞նչ է 1 զա մ-ը:

1 զա մ նշանակում է 1 ատոմային զանգվածի միավոր։

8. Օգտվելով Մենդելեևի քիմիական տարրերի աղյուսակից՝ որոշեք ոսկու ատոմի զանգ վածը՝ կիլոգրամով:

Ատոմային կարգահամար (Z) = 79

Միջին ատոմային զանգվածը ≈ 197 զա մ

1 զա մ ≈ 1.6605 × 10⁻²⁷ կգ

Հետևաբար՝
197 զա մ × 1.6605 × 10⁻²⁷ կգ = 3.2712 × 10⁻²⁵ կգ

9. Ի՞նչ է իզոտոպը: Ջրածնի ի՞նչ իզոտոպներ գիտեր:

Իզոտոպը նույն քիմիական տարրի ատոմ է, որը ունի նույն պրոտոնների թիվը (Z), բայց տարբեր նեյտրոնների թիվ (N), ուստի՝ տարբեր զանգվածային թիվ (A)։

---

Ջրածնի իզոտոպները

1. Պրոտիում (¹H): 1 պրոտոն, 0 նեյտրոն
2. Դեյտերիում (²H): 1 պրոտոն, 1 նեյտրոն
3. Տրիտիում (³H): 1 պրոտոն, 2 նեյտրոն

10. Ինչու՞ պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը:

ChatGPT сказал:

Պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը, որովհետև ուժեղ միջուկային ուժը պահում է նուկլոնները (պրոտոններն ու նեյտրոնները) միասին։ Այս ուժը շատ ավելի մեծ է, քան պրոտոնների միջև գործող վանող ուժը, բայց այն գործում միայն շատ փոքր հեռավորությունների վրա (10⁻¹⁴ մ)։

11. Ինչպե՞ս են հարաբերակցում նույն հեռավորությամբ երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան և միջուկային ուժերը:

Երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան ուժը (էլեկտրոստատիկ) վանում է դրանք, իսկ ուժեղ միջուկային ուժը պահպանող ուժ է, որը հաղթահարում է կուլոնյան ուժը, երբ պրոտոնները շատ մոտ են (մոտ 10⁻¹⁴ մ)։ Այս մոտության վրա ուժեղ միջուկային ուժը սկսում է գերազանցել կուլոնյան վանող ուժը, պահելով պրոտոնները միասին։

12 Ինչպե՞ս են հարաբերակցում երկու պրոտոնի և երկու նեյտրոնի միջուկային փոխազդեցության ուժերը: Իսկ նեյտրոնի և պրոտոնի միջև գործող ուժե՞րը:

Երկու պրոտոնի, երկու նեյտրոնի և պրոտոնի ու նեյտրոնի միջև գործող ուժերը նույն ուժեղ միջուկային ուժն է՝ կապելով նուկլոնները (պրոտոններ և նեյտրոններ)։ Սա ուժեղ է, երբ նուկլոնները մոտ են, և միևնույն չափով գործում է բոլոր նուկլոնների միջև՝ անկախ նրանից՝ դրանք պրոտոններ են, նեյտրոններ կամ մեկից մեկը։

Պատմական գրականություն

• Անդրե Մորշո – «Ֆրանսիայի պատմություն» – մատչելի և ուղիղ ներկայացում՝ առաջին ծանոթության համար։
• Ժորժ Դյուբի – «Ֆրանսիայի պատմություն Միջնադարում» – ավելի ակադեմիկ՝ հուզիչ միջնադարյան թեմատիկայով։
• Ֆրանսուա Ֆյուրե – «Ֆրանսիական հեղափոխությունը» – դասական հետազոտություն հեղափոխության մասին։

Մշակույթ և հոգեբանություն

• Պասկալ Բրյուքներ – «Սերն ու պարանոյան» – էսսե ֆրանսիական ինքնության մասին։
• Սիմոն տե Բովուար – «Երկրորդ սեռը» – ֆեմինիզմի դասական, թափանցիկ հայացք դեպի 20-րդ դարի Ֆրանսիայի ոգին։
• Սառա Թորնթոն – «Յոթ օր արվեստի աշխարհում» – ժամանակակից արվեստի շուրջ, մասնավորապես Ֆրանսիայում։

Ֆրանսիական գեղարքական գրականություն

• Վիկտոր Հյուգո – «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը», «Սպանդաները» – հզոր նովելներ, որոնք փոխանցում են Փարիզի մթնոլորտը։
• Օնորե դե Բալզակ – «Մարդկային կատակերգություն» – 19-րդ դարի ֆրանսիական հասարակությունը լայնորեն ներկայացված։
• Մարշել Պրուստ – «Որոնելով կորցրած ժամանակը» – խորը և մտավորական մթնոլորտի մեջ գոլորշիացում։

Թեթև ընթերցանություն

• Սթիվեն Քլարկ – «Ֆրանսիա. Լուի XIV-ից մինչև այսօր» – նրբագեղ սնահավատությամբ և հումորով ֆրանսիական կյանքի մասին։
• Պիտեր Մեյլ – «Տարի Փրովանսում» – հանգիստ և մութմթամյա պատմություն Ֆրանսիայում ապրելու մասին։

https://gamma.app/docs/-hbjkwmkjviq5yff

Mi mascota

Tengo un perro que se llama Rocky. Es pequeño y muy juguetón. Tiene el pelo blanco y las orejas grandes. Me gusta jugar con él en el parque. Todos los días le doy comida y agua. Rocky duerme en una cama cerca de la mía.

Preguntas:

1. ¿Cómo se llama el perro?

Rochky.

2. ¿Es grande o pequeño?

Pequeño

3. ¿De qué color es su pelo?

Blanco

4. ¿Tiene las orejas grandes o pequeñas?

Ggrande

5. ¿Dónde juega el dueño con el perro?

En el parque

6. ¿Qué le da el dueño al perro cada día?

Comida y agua.

7. ¿Dónde duerme Rocky?

8. ¿Qué tipo de animal es Rocky?

Perro.

9. ¿El perro es tranquilo o juguetón?

El perro es juguetón.

10. ¿Está Rocky dentro o fuera de la casa?

Rocky esta dentro de la casa.

⸻

Parte 2

11. ¿Cuál es el antónimo de “feliz”?

a) contento

b) triste

c) cansado

d) simpático

12. ¿Qué palabra usamos para comprar comida en una tienda?

a) estudiar

b) pasear

c) comprar

d) correr

13. Si hoy es lunes, ¿qué día fue ayer?

a) domingo

b) martes

c) sábado

d) viernes

14. ¿Qué usamos para hablar por teléfono?

a) una cuchara

b) un vaso

c) un móvil

d) un libro

15. ¿Dónde duerme una persona?

a) en una silla

b) en una cama

c) en una mesa

d) en una ventana

16. ¿Qué significa “caminar”?

a) correr muy rápido

b) dormir

c) andar a pie

d) saltar

17. Si tienes sed, ¿qué necesitas?

a) agua

b) pan

c) una manta

d) una silla

18. ¿Cómo se llama el lugar donde compras medicinas?

a) carnicería

b) librería

c) farmacia

d) zapatería

19. ¿Qué fruta es amarilla y se pela?

a) manzana

b) plátano

c) uva

d) fresa

20. ¿Dónde puedes nadar?

a) en la cocina

b) en el sofá

c) en la piscina

d) en el coche

Parte 3:

21. Mi hermana ___ profesora.

a) es

b) está

c) tiene

d) hay

22. Nosotros ___ en casa esta noche.

a) sonff

b) están

c) estamos

d) hay

23. ¿Tú ___ una bicicleta?

a) es

b) estás

c) tienes

d) hay

24. Ellos no ___ ir al cine hoy.

a) puede

b) pueden

c) pueden

d) quieren

25. ¿A qué hora ___ tú a trabajar?

a) vas

b) vienes

c) sales

d) llegas

26. Yo me ___ a las ocho de la mañana.

a) despiertas

b) despierto

c) despiertan

d) despierta

27. Mis padres ___ en Madrid.

a) viven

b) vivan

c) vivo

d) vives

28. ¿Dónde ___ el supermercado?

a) está

b) es

c) hay

d) tiene

29. Nosotros ___ muy contentos con el curso.

a) somos

b) estamos

c) tenemos

d) hay

30. ¿Qué día ___ hoy?

a) hace

b) tiene

c) es

d) está

Ալեքսանդր Շիրվանզադե․ «Արտիստը» պատմվածքը կարդալ, վերլուծել։

Պատմվածքի բովանդակությունը (կարճ)

Պատմվածքում ներկայացվում է մի թատերական դերասանի պատմություն, ով խաղում է բեմում, բայց կյանքում չհասկացված, ընկճված և միայնակ մարդ է։ Նա ապրում է ներսից ցավով, սակայն հանդիսատեսը տեսնում է միայն նրա փայլուն դերասանական կերպարը։ Վերջում պարզ է դառնում, որ իրական կյանքում նա կոտրված է և հեռանում է, կարծես թե՝ ընդմիշտ։

---

Վերլուծություն

Թեմաներ

• Կեղծ փայլն ու իրական տառապանքը
• Մարդու ներքին և արտաքին աշխարհի հակադրությունը
• Արվեստի և իրական կյանքի սահմանը

Գլխավոր կերպարը – Արտիստը

• Շատ տաղանդավոր է բեմում
• Իրական կյանքում՝ միայնակ, չհասկացված
• Խորապես զգայուն և հոգեպես կոտրված մարդ

Խորհրդանշաններ

• Բեմը՝ կեղծիքի և հասարակության սպասումների վայր
• Դերասանը՝ այն մարդը, ով ստիպված է թաքցնել իր իրական «ես»-ը

Հեղինակի ասելիքը Շիրվանզադեն ցույց է տալիս, թե որքան տարբեր կարող են լինել մարդկանց արտաքին վարքն ու ներքին ապրումները։ Նա քննադատում է հասարակությանը, որն գնահատում է միայն արտաքին փայլը և անտեսում է մարդու հոգին։

1. Բնական ճառագայթաակտիվության էությունը
   Ինքնաբուխ միջուկային քայքայում է, որի ժամանակ անկայուն միջուկը փոխվում է կայուն կամ ավելի կայուն միջուկի՝ արտազատելով ճառագայթում (α, β, γ):
   
2. Հայտնագործման պատմություն
   1896թ․ Անրի Բեկկրելը պարզեց, որ ուրանի աղերը ճառագայթում են առանց լույսի, թողնելով հետք լուսանկարչական թիթեղի վրա։
   
3. Ատոմի՞, թե միջուկի՞ հատկություններով է պայմանավորված
   Միջուկի. ճառագայթաակտիվությունը ծագում է միջուկի անկայունության հետևանքով։
   
4. Բնութագրական հատկանիշներ
   • Ինքնաբուխություն
   • Արտազատվում են մասնիկներ կամ ճառագայթ
   • Տեղի է ունենում միջուկային փոխակերպում
     
5. Բնական ճառագայթաակտիվ տարրեր
   Ուրան (U), Թորիում (Th), Ռադիում (Ra), Պոլոնիում (Po), Ակտինիում (Ac) և այլն:
   
6. Մագնիսական դաշտում փնջերի բաժանում
   Ցույց է տալիս, որ ճառագայթումը բաղկացած է տարբեր լիցքեր ունեցող մասնիկներից.
   • α–մասնիկներ՝ դրական,
   • β–մասնիկներ՝ բացասական կամ դրական,
   • γ–ճառագայթ՝ չեզոք (չի շեղվում):
     
7. Ալֆա մասնիկ (α)
   • 2 պրոտոն + 2 նեյտրոն (He⁴ միջուկ)
   • +2 լիցք
   • Ծանր, դանդաղ, թույլ ներթափանցող
     
8. Բետա մասնիկ (β)
   • Էլեկտրոն (β⁻) կամ պոզիտրոն (β⁺)
   • Արագ, փոքր զանգված
   • Միջին ներթափանցողություն, շեղվում է մագնիսական դաշտում
     
9. Գամմա ճառագայթ (γ)
   • Էլեկտրամագնիսական ալիք
   • Ոչ զանգված, ոչ լիցք
   • Շատ մեծ ներթափանցողություն
   • Չի շեղվում դաշտերում
     
10. Ազդեցությունն օրգանիզմի վրա
    Վնասում է բջիջների ԴՆԹ-ն, առաջացնում մուտացիաներ, քաղցկեղ կամ մահ՝ կախված չափից։
    
11. Կլանված բաժնեչափ (դոզա)
    Ճառագայթման էներգիան, որը կլանում է մարմինը. չափվում է գրեյով (Gy):
    1 Gy = 1 Ջուլ/կգ
    
12. Բնական ֆոն
    Մշտական ճառագայթում, որ ստանում ենք տիեզերքից, երկրաբանական աղբյուրներից, սննդից ու օդից։
    
13. Մահացու դոզա մարդու համար
    Մոտավորապես 4-6 Gy, սակայն >10 Gy գրեթե միշտ մահացու է՝ առանց բուժման։
    
14. Առավել խոցելի համակարգեր

• Արյունառական համակարգ (ոսկրածուծ)
• Նյարդային համակարգ
• Վերարտադրողական օրգաններ
• Մարսողական համակարգ

15. Օգտակար ազդեցություն փոքր դոզայով
    Կարող է խթանել իմունային համակարգը, օգտագործվում է բուժման մեջ՝ օրինակ քաղցկեղի բուժման ճառագայթահարման մեթոդներում։