Рубрика: Без рубрики

1․ Կարդա պատմությունը, վերնագրիր։

2․Նկարագրիր քո զգացումները։
3․Պատմությունը փոխիր այնպես, ինչպես կուզեիր այն ավարտվեր, հիմնավորիր։

 Մայրս միայն մեկ աչք ուներ: Ես նրան տանել չէի կարողանում, ամաչում էի նրա պատճառով, որ ստիպված եմ միշտ տանել այդ ամոթանքը: Նա աշխատում էր դպրոցում, խոհարարուհի էր: Մի անգամ մայրս եկավ ինձ դպրոցից տուն տանելու, հատակը գնաց ոտքերիս տակից… փախա նրանից, որպեսզի դասարանցիներս չտեսնեն: Հաջորդ օրը դասընկերս հարցրեց.
 — Մայրդ մի աչքանի՞ է։
Ես մորս սկսեցի ավելի շատ ատել: Երբ գնացի տուն, ասացի այն, ինչ մտածում էի, ասացի, որ ավելի լավ կլիներ, եթե նա մեռներ, գոնե ստիպված չէի լինի նրա պատճառով այդքան ամաչել: Հետո սկսեցի շատ աշխատել ու գնացի Սինգապուր՝ ուսումս շարունակելու, ամուսնացա և արդեն ունեի իմ երեխաները, երջանիկ էի, բայց մի օր էլ մայրս եկավ հետևիցս՝ Սինգապուր: Երեխաներս նրան տեսնելով` վախեցան: Ես նրան դուրս արեցի տնից… Նա անխոս հեռացավ: Մի անգամ էլ ընկերներս ասացին, որ հավաքվում են։ Գնացի… Հետաքրքրության համար այցելեցի հին տունս, հարևանուհին ասաց, որ մայրս մահացել է և ինձ տվեց մի նամակ։
Նամակում գրված էր. «Տղաս, կներես ամեն ինչի համար, կներես, որ վախեցրեցի երեխաներիդ, կներես, որ եկա քո տուն, շատ կուզեի ողջ լինել, որ գոնե հեռվից տեսնեի քեզ: Ե՞րբ կգաս։ Գիտե՞ս, երբ դու փոքր էիր, քեզ հետ դժբախտ դեպք պատահեց` կորցրիր աչքդ, ես իմը տվեցի քոնի փոխարեն, և հիմա ես ուրախ եմ, որ դու ես տեսնում այդ աչքով…
 Մեծ սիրով՝  քո մայր»…

1․ Վերնագիր՝ «Մայրիկի նվիրումը»

2․ Զգացումներ․ Հուզիչ է, ցավալի, որ երեխան չի գնահատում մոր զոհողությունները, մինչև ուշ է լինում:

3․ Փոխում․ Եթե ես փոխեի վերջը, կուզեի, որ տղան ընդուներ մոր սերը ու հետագայում շտկեր հարաբերությունները, նախքան ուշանալը։

• Մի մարդու մոտ եկան Աղքատությունն ու Հարստությունը և հարցրին.
   -Ո՞վ է մեզանից ավելի գեղեցիկ։
  Վախեցավ մարդը, մտածեց` «Եթե ասեմ` Աղաքատությունն ավելի գեղեցիկ է, ապա Հարստությունը կբարկանա ու կգնա: Իսկ եթե ասեմ` Հարստությունն ավելի գեղեցիկ է, ապա Աղքատությունը կնեղանա ինձնից ու վրեժ կլուծի»։
   Մտածեց մի քիչ ու ասաց.
   -Քանի դեռ դուք ձեր տեղում կանգնած եք, ես չեմ կարող որոշել, դուք պտտվեք, քայլեք, որ ես նկատեմ գեղեցիկին: Սկսեցին Աղքատությունն ու Հարստությունը շրջել տեղանքով` այս ու այն կողմ անելով: Մարդը մտածեց, ապա պատասխանեց. -Դո’ւ, Աղքատություն, ավելի գեղեցիկ ես թիկունքից, երբ հեռանում ես, իսկ դո’ւ, Հարստություն, ավելի հիասքանչ ես դիմացից, երբ ինձ ես մոտենում…
  *********************************************************************************
• Մի մարդ տուն է գնում իր համար, որը շատ շքեղ էր ու գեղեցիկ։ Այդտեղ կար նաև այգի։ Նրա կողքին ապրում էր մի նախանձ հարևան, ով միշտ փորձում էր փչացնել նրա տրամադրությունը՝ աղբ էր դնում դարպասի մոտ և այլն… Մի անգամ մարդը դուրս է գալիս տնից բարձր տրամադրությամբ ու դարպասի մոտ դույլով աղբ է գտնում։ Նա վերցնում է դույլը, դատարկում աղբը ու դրա մեջ լցնում իր այգու ամենահյութալի խնձորները և գնում հարևանի տուն: Հարևանը, երբ լսում է դռան թակոցը, մտածում է. «Վերջապես ես լցրեցի նրա համբերության բաժակը»։
  Նա բացում է դուռը, կռվի հույս ունենալով, բայց մարդը տալիս է նրան խնձորներով լի զամբյուղն ու ասում.
   — Ով ինչով հարուստ է, այդ էլ կիսում է մյուսների հետ։

1 Առակը ցույց է տալիս, որ կյանքում դժվար է որոշել, թե որն է ավելի լավ՝ Աղքատությունը թե Հարստությունը, քանի որ դրանք տարբեր ժամանակներում ունեն իրենց գեղեցկությունը։ Մարդը հավասարակշռում է դրանք՝ ցույց տալով, որ ամեն բան կախված է տեսանկյունից։

2 Առակը ցույց է տալիս, որ համբերությամբ և բարությամբ կարելի է հաղթահարել նախանձը և չարությունը։ Մարդը, փոխանակ վատ բանով պատասխանելու, հարևանին առաջարկում է բարություն՝ ցույց տալով, որ ով ինչով հարուստ է, այդ էլ կիսում է։

1.Ինչ է ոսպնյակը: Ոսպնյակների ինչ տեսակներ գիտեք:

Դրական (հավաքող) ոսպնյակներ

Բացասական (ցրող) ոսպնյակներ

2. Որ ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:

Ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցքը ուղիղն է, որը անցնում է ոսպնյակի երկու կոր մակերևույթների կենտրոններով։

Այն հանդիսանում է սիմետրիայի առանցք ոսպնյակի համար և ցույց է տալիս լույսի ճառագայթների հիմնական ուղղությունը։ Գլխավոր օպտիկական առանցքի վրա տեղակայված են նաև ոսպնյակի կարևոր կետերը՝ օպտիկական կենտրոնը և կիզակետերը (ֆոկուսները)։

3. Որ ոսպնյակներն են կոչվում ուռուցիկ. և որ ոսպնյակները՝ գոգավոր:

Ուռուցիկ ոսպնյակներ (հավաքող) – կենտրոնում հաստ, եզրերին բարակ, հավաքում են լույսի ճառագայթները։
Տեսակներ՝

Երկկողմ ուռուցիկ (երկկոնվեքս)

Հարթ-ուռուցիկ (պլանկոնվեքս)

Գոգավոր-ուռուցիկ (կոնկավ-կոնվեքս)


Գոգավոր ոսպնյակներ (ցրող) – կենտրոնում բարակ, եզրերին հաստ, ցրում են լույսի ճառագայթները։
Տեսակներ՝

Երկկողմ գոգավոր (երկկոնկավ)

Հարթ-գոգավոր (պլանկոնկավ)

Ուռուցիկ-գոգավոր (կոնվեքս-կոնկավ)

4. Ինչ է բարկ ոսպնյակը: Որ կետն են անվանում ոսպնյակի օպտիկական կենտրոն: Ինչ հատկությամբ է այն օժտված:

Բարկ ոսպնյակ

Բարկ (բարակ) ոսպնյակն այն ոսպնյակն է, որի հաստությունը զգալիորեն փոքր է նրա շառավղի համեմատ։ Այսպիսի ոսպնյակների համար կիրառվում են պարզեցված օպտիկական օրենքներ։

Օպտիկական կենտրոն

Ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնը այն կետն է, որը գտնվում է ոսպնյակի ներսում՝ գլխավոր օպտիկական առանցքի վրա։

Հատկություն

Օպտիկական կենտրոնով անցնող լույսի ճառագայթներն չեն փոխում իրենց ուղղությունը, այսինքն՝ չեն կոտրվում։

5. Ինչով են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:

Հավաքող և ցրող ոսպնյակների տարբերությունները

1. Ձևը
   • Հավաքող (ուռուցիկ) – կենտրոնում հաստ, եզրերին բարակ։
   • Ցրող (գոգավոր) – կենտրոնում բարակ, եզրերին հաստ։
2. Լույսի ճառագայթների վարքագիծը
   • Հավաքող – հավաքում է լույսի ճառագայթները և բերում կիզակետի։
   • Ցրող – ցրում է լույսի ճառագայթները՝ ստեղծելով երևակայական կիզակետ։
3. Կիզակետի բնույթը
   • Հավաքող – ունի իրական կիզակետ։
   • Ցրող – ունի երևակայական կիզակետ։
4. Պատկերների առաջացումը
   • Հավաքող – կարող է առաջացնել ինչպես իրական, այնպես էլ երևակայական պատկեր։
   • Ցրող – միշտ առաջացնում է միայն երևակայական, փոքրացված և ուղիղ պատկեր։
5. Օգտագործումը
   • Հավաքող – խոշորացույցներում, տեսախցիկներում, հեռադիտակներում։
   • Ցրող – ակնոցներում (կարճատեսության համար) և լազերային համակարգերում։

6. Որ կետն է կոչվում հավաքող ոսպնյակի կիզակետ: Իսկ ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ?

Հավաքող ոսպնյակի կիզակետ

Կետ, որտեղ հավաքվում են (կենտրոնանում) օպտիկական առանցքին զուգահեռ եկող լույսի ճառագայթները՝ անցնելով ոսպնյակից։ Այս կետը իրական է, քանի որ ճառագայթները ֆիզիկապես անցնում են այդտեղ։

Ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ

Կետ, որտեղից կարծես թե դուրս են գալիս օպտիկական առանցքին զուգահեռ եկող ճառագայթների երկարացումները՝ ոսպնյակից դուրս գալուց հետո։ Այս կետը երևակայական (կեղծ) է, քանի որ իրականում ճառագայթները չեն հավաքվում այնտեղ, այլ ուղղակիորեն ցրվում են։

7. Ինչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչով են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:

Ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը

Կիզակետային հեռավորությունը (նշվում է -ով) այն հեռավորությունն է ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնից մինչև նրա կիզակետը։

Տարբերությունը հավաքող և ցրող ոսպնյակների դեպքում

Հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը դրական է (f>0), քանի որ կիզակետը իրական է։

Ցրող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը բացասական է (f<0), քանի որ կիզակետը երևակայական (կեղծ) է։

8. Որ մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ինչ միավորով է այն արտահայտվում, և ինչպես է արտահայտվում այդ միավորը:

Ոսպնյակի օպտիկական ուժը (նշանակվում է D-ով) բնութագրում է ոսպնյակի լույսի ճառագայթները բեկելու ունակությունը։ Այն սահմանվում է որպես կիզակետային հեռավորության (f) հակադարձ մեծություն՝



որտեղ -ն արտահայտվում է մետրերով։

Չափման միավորը դիօպտրիան է (դպտր), որը համարժեք է ։ Այսինքն՝ 1 դիօպտրիան համապատասխանում է 1 մետր կիզակետային հեռավորությամբ ոսպնյակի օպտիկական ուժին։

Նշում՝ D=1/f

Հավաքող ոսպնյակների օպտիկական ուժը դրական է (D>0), քանի որ դրանք կենտրոնացնում են լույսի ճառագայթները։

Ցրող ոսպնյակների օպտիկական ուժը բացասական է (D<0), քանի որ դրանք ցրում են լույսի ճառագայթները։

9. Առարկայի բարձրությունը 70 սմ է, իսկ նրա պատկերի բարձրությունը 52 սմ: Որքա՞ն է ոսպնյակի գծային խոշորացումը:

Ոսպնյակի գծային խոշորացումը (K) հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝

K=h’/h

որտեղ՝

h’= 52 սմ (պատկերի բարձրությունը),

h= 72 սմ (առարկայի բարձրությունը)։


Հաշվենք՝

K = 52/70=0,74

10.Որքա՞ն է 0.8 մետր բարձրությամբ առարկայի պատկերի բարձրությունը, եթե ոսպնյակի գծային խոշորացումը 2.5 է: Պատասխանը գրել տասնորդականի ճշտությամբ:

K=h’/h

որտեղ՝

h’— պատկերի բարձրությունը,

h=0.8 մ — առարկայի բարձրությունը,

K=2.5 — գծային խոշորացումը։

h’=?

h’ = K/h



h’ = 2.5 • 0.8=2.0 մետր

1.Ինչ է լույսը ըստ Նյուտոնի և ըստ Հյուգենսի:

Նյուտոնի տեսությունը նախատեսում է, որ լույսը բաղկացած է փոքրիկ, ինքնուրույն կորստված կոռպուսքուլներից («մաքրիչներ»), որոնք շարժվում են գծով: Այս մոտեցումն, որը կոչվում է կոռպուսքուլային տեսություն, օգնեց բացատրել լույսի ուղիղ տարածման և ստուգման (հայտնադրման, քշման) հիմնական կանոնները, սակայն խնդիրներ է առաջացնում այնպիսի երևույթների, ինչպես դիֆրակցիա և միջախմբում, բացատրության մեջ:

Հյուգենսը, իր կողմից, ներկայացրեց լույսը որպես ալիքի բնույթ ունեցող երևույթ: Հհինգեսի ալիքային տեսության համաձայն, յուրաքանչյուր լույսի ալիքի կետ գործում է որպես երկրորդական ալիքի աղբյուր, ինչը հնարավորություն է տալիս բացատրել դիֆրակցիան, միջախմբումը և այլ բարդ ալիքային երևույթներ: Այս մոտեցումն ավելի լայնորեն արտահայտում էր լույսի ընթացքը տարբեր միջավայրերում:

Այս երկու տեսություններ միասին սահմանեցին լույսի բարդ բնույթը, որտեղ հետագայում 19-րդ դարում տարածվեց էլեկտրոմագնիտային ալիքների տեսությունը, որը միավորում է այս երկու տեսությունների որոշ տարրեր:

2.Որ լուսատու մարմինն են անվանում լույսի կետային աղբյուր

Լույսի կետային աղբյուրն այն լուսատու մարմինն է, որը ճառագում է լույսի ճառագանքներ առանձին կետից, առանց տարածության մեջ մերյալ տարածման: Այսպիսի աղբյուրներ, օրինակ, կարող են լինել աստղերը կամ լուսատու բյուրեղները, որոնք համարում են իրենց մեթոդի կառույցով: Այդ աղբյուրների լույսն առաքվում է բոլոր կողմերով, որպես կանոն, կմախք պատկերի նման:

3.Լույսի ինչ բնական և արհեստական  աղբյուրներ գիտեք:

Լույսի բնական աղբյուրներ են՝

1. Արեգակ (արեւ) — հիմնական բնական լույսի աղբյուրը։
2. Լուսին — արեւի լույսի արտացոլման շնորհիվ լուսավորում է գիշերը։բնական ֆոսֆորեսցենտ լույսի աղբյուր, օրինակ՝ որոշ մանր մանրաթելեր կամ օրգանիզմներ (ինչպես լուսեղեն բծեր)։
3. Գազային մոլեկուլներ — ինչ-որ անվերահսկելի կրակի ժամանակ (օրինակ, կրակի վրա)։

Լույսի արհեստական աղբյուրներ են՝

1. Լամպեր — տարբեր տեսակներ, այդ թվում՝ խոնավության, էներգախնայող, LED և այլն։
2. Լազեր — հատուկ կիրառման համար, օրինակ՝ բժշկությունում կամ տեխնոլոգիական սարքերում։
3. Ֆլուորեսցենտ լամպեր — որոնք օգտագործվում են փոխլրացնելու համար։
4. Քիմիական լուցկիներ — որոնք արհեստականորեն تولیدում են լույս՝ քիմիական ռեակցիաների միջոցով։

Այս աղբյուրները օգտագործվում են տարբեր նպատակների համար, ինչպես բնական, այնպես էլ արհեստական լուսավորչական դիզայնում։

4.Որն է Արեգակի և Լուսնի լուսարձակման տարբերությունը:
Արեգակը և Լուսնի լուսարձակումը տարբեր է, քանի որ երկու մարմիններն ունեն տարբեր բնույթ և վերացականություն։

1. Արեգակը — Արեգակը լուսին է արտադրում՝ իրականացնելով ային վառ վառելուկային պրոցեսներ իր ներսում։ Արեգակի լուսարձակումը ծագում է այն բանից, որ Արեգակը թափանցելով ներքին բարձր ջերմաստիճանում, իրականացնող էներգիան փոխվում է լույսի։ Այն ինքնուրույն լույս է արտադրում և նրա էներգիան բացասական ազդեցություն է ունենալու վրա մեզ վրա՝ տրամադրելով ջերմություն և լույս։
2. Լուսին — Լուսինը չի ունի սեփական լույս, այլ միայն արտացոլում է Արեգակի լույսը։ Երբ մենք տեսնում ենք Լուսինը, այն իրականում Արեգակի լույսն է, որը անդրադարձվում է Լուսնի մակերևույթից։ Լուսինը կարծես «բռնում» է Արեգակի լույսը և այն վերադարձնում դեպի Երկիր՝ այսպիսով, մենք տեսնում ենք դրա լուսային մասը։

Այդ պատճառով, Արեգակի լույսը ինքնուրույն է, իսկ Լուսնի լույսը կախված է Արեգակի լուսարձակումից։

5.Ինչ է լույսի ճառագայթը:
Լույսի ճառագայթը երկրային կամ այլ միջավայրում ձգվող լույսի կամ էլեկտրոմագնիսական ճառագայթման մի փոքրիկ մաս մասնակցող մասնիկների կամ ճառագայթման խմբի նոմեն է։ Լույսը, որպես էլեկտրոմագնիսական ճառագայթում, ունի տարբեր երկարություններ, որոնք բնորոշում են անոթական, տեսանելի կամ այլ տեսակի լույս, որոնց միջոցով մենք տեսնում ենք աշխարհի օբյեկտները։

Լույսի ճառագայթները կարող են շարժվել ուղիղ գծերով և ժամանակի ընթացքում կորցնելով իրենց էներգիան կարող են փոխել իրենց ուղղությունը, օրինակ՝ արտացոլման կամ անկման միջոցով։ Լույսի ճառագայթները կարևոր դեր են խաղում մեր տեսողության մեջ, ինչպես նաև բնության տարբեր գործընթացներում, օրինակ՝ photosynthesis-ի ժամանակ։

Հիշեցնենք, որ լույսը կազմված է ֆոտոններից, որոնք առանց զանգված ունեն, բայց ունեն էներգիա և շարժվում են մեծ արագությամբ՝ մոտ 299,792 կիլոմետր/վայրկյան (կատարյալ դատարկության պայմաններում)։

6.Ինչպես է տարածվում լույսը համասեռ միջավայրում:

1. Ուղիղ գիծ: Լույսը տարածվում է ուղիղ գծերով, եթե այն չի հանդիպում որևէ խոչընդոտի կամ անցում չի կատարում մեկ միջավայրից մյուսը:
2. Ապշեցուցիչ էֆեկտներ: Լույսը կարող է անդրադարձել և արտացոլվել տարբեր մակերևույթների վրա, սակայն դա տեղի է ունենում միայն այն ժամանակ, երբ լույսի ճառագայթը հանդիպում է այդ մակերևույթներին:
3. Զանգվածի ազդեցություն: Համասեռ միջավայրում լույսի արագության փոփոխություն տեղի չի ունենում, մինչդեռ երբ լույսը մտնում է այլ միջավայր (օրինակ՝ օդից ջուր), նրա արագությունը փոփոխվում է, և կարող է առաջանալ բրեկման երևույթ:
4. Ինտենսիվության բացասական փոխադարձ կապ: Լույսի ինտենսիվությունն նվազում է, երբ այն տարածվում է լայն տարածքում։

Լույսի հատկությունը տարածվել ուղիղ գծերով է նաև հիմնարար՝ անհրաժեշտ տարբերումների և հաշվարկների համար, և հաճախ օգտագործվում է տարբեր տեսանելի երևույթների նկարագրության համար, ինչպես օրինակ՝ չորսկյունների անցումը, տարբեր լույսի չորացման տեսակետները և այլն:

7. Որ լույսն է կոչվում անդրադարձած:

Անդրադարձած լույսը կոչվում է այն լույսը, որը առաջանում է, երբ լույսը հանդիպում է մեկ այլ մակերեւույթ եւ հետ է անդրադառնում այդ մակերեւույթից: Դա կարող է լինել, օրինակ, մի մակերեւույթ, որը յուրաքանչյուր անկյունում է առանձնացնում լույսը: Այս գործընթացը կարող է լինել արտահայտված տարբեր մակարդակների վրա` մաքուր ու փայլուն մակերեւույթներից, ինչպիսիք են հայեցակարգերը (ազնիվ արտացոլող մակերեւույթներ), մինչեւ մասնակի անդրադարձված մակերեւույթներ, ինչպիսիք են մատիտները, որոնց վրայից լույսը տարբեր չափի մակարդակով է անդրադարձնում:

8. անկյունն է կոչվում անկման անկյուն. և որը անդրադարձման անկյուն:

Անկյունն, որը ձախողվում է առարկայի և մակերեսի միջև, կոչվում է անկման անկյուն: Այն անկյունը, որը բխում է անդրադարձող ճառագայթից և մակերեսի կարգի նկատմամբ, կոչվում է անդրադարձման անկյուն:

Երկու անկյուններն էլ հարաբերություն ունեն միմյանց հետ, և ըստ օրենքի, անկման և անդրադարձման անկյունները հավասար են:

9. Ձևակերպեք լույսի անդրադարձման օրենքը:

1. Անդրադարձած ճառագայթը, ընկնող ճառագայթը և անկյունային մակերևույթի նորմալը գտնվում են նույն հարթության մեջ։
2. Անդրադարձման անկյունը (θ₂) հավասար է անկման անկյանը (θ₁), այսինքն՝ θ1=θ2\theta_1 = \theta_2θ1​=θ2​ որտեղ՝
   • θ₁ – անկման անկյունը (անկման ճառագայթի և նորմալի միջև),
   • θ₂ – անդրադարձման անկյունը (անդրադարձած ճառագայթի և նորմալի միջև)։

Այս օրենքը բխում է լույսի տարածման հիմնական օրենքներից և հիմնարար նշանակություն ունի օպտիկայի մեջ։Անդրադարձած ճառագայթը, ընկնող ճառագայթը և անկյունային մակերևույթի նորմալը գտնվում են նույն հարթության մեջ։

Անդրադարձման անկյունը (θ₂) հավասար է անկման անկյանը (θ₁), այսինքն՝ θ1=θ2​ որտեղ՝

θ₁ – անկման անկյունը (անկման ճառագայթի և նորմալի միջև),

θ₂ – անդրադարձման անկյունը (անդրադարձած ճառագայթի և նորմալի միջև)։

Այս օրենքը բխում է լույսի տարածման հիմնական օրենքներից և հիմնարար նշանակություն ունի օպտիկայի մեջ։

Արևոտ օրը 4.5 մ բարձրություն ունեցող եղևնին գցում է 1.25 մ երկարությամբ ստվեր, իսկ կեչին՝ 2.5 մ երկարությամբ ստվեր:

Ինչի՞ է հավասար կեչու բարձրությունը:

Պատասխանը գրել մետրերով՝ տասնորդական թվի ճշտությամբ:

h1/s1=h2/s2

h1=4.5 մ (եղևնու բարձրությունը)
s1=1.25 մ (եղևնու ստվերի երկարությունը)
h2=(կեչու բարձրությունը՝ որոնվող արժեքը)
s2=2.5 մ (կեչու ստվերի երկարությունը)։

h2=h1s2/s1= 4.5*2.5/1.25=9մ

Նրա մոտ գտնվող ծառի ստվերի երկարությունը 4 անգամ գերազանցում է խողովակի բարձրությանը:

Որքա՞ն է ծառի բարձրությունը:

h2/s2=h4/s4

h2​=9 մ (կեչու բարձրությունը)
s2​=2.5 մ (կեչու ստվերի երկարությունը)
h4​ (ծառի բարձրությունը՝ որոնվող արժեքը)
s4​=4h3​ (ծառի ստվերի երկարությունը)

9/2.5=h4/4h3

Դիտարկենք, որ նույն հարաբերակցությունը կապում է խողովակը և նրա ստվերը՝

h3/4h3=9/2.5
Հաշվարկի արդյունքում ստացվում է, որ ծառի բարձրությունը 2.5 մետր է։

Объяснить данные слова и составить вместе с ними предложения. Предложения составить таким образом, чтобы в одном предложении были оба слова.

Презрение — призрение.
Презрение — Игнорирование, Пренебрежение,  пренебречь
Призрение —  приютить, приветить, пригреть
Она призрела меня, а я ее презирал

Преемник — приёмник.
преемник — наследник, продолжатель
Приёмник — радиоприёмник, транзистор, радио
Где преемник может купить качественный приёмник?

Претворить — притворить.
Претворить — воплощать, реализовывать
притворить —  запирать, захлопнуть
Наконец я закончила претворить свои мечты в реальность, но неожиданно удача притвирила мои двери и отвернулась от меня.

Предать — придать.
предать — обмануть, солгать, изменить
Придать- приписать
С большим трудом я предала красивую форму нашей дружбе, но она не оценила это и придала меня.

Преклонить — приклонить.
Преклонить — склонить, опустить, наклонять, наклонить
приклонить — склонить, нагнуть, наклонить

Прибить — перебить.
Прибить — приколотить, вколотить, приладить
Перебить — перебивать, прервать, остановить, перехватить

Прискакать — перескочить.
Прискакать — примчаться, прибегать,
перескочить — перепрыгнуть, перемахнуть

Принять — перенять.
Принять — одобрить, постановить
Перенять — перенимать, подражать, усвоить, освоить

Приклеить — переклеить.
Приклеить — наклеить, прилепить
Переклеить — перелепить

Привратник — превратный
Привратник — швейцар, сторож, дворник
превратный — неверный, неправильный

Մխիթար Սեբաստացին (1676-1749)՝ Մխիթարյանների միաբանության հիմնադիրը, հայ մշակույթի և կրթության մեծ գործիչ է: Նա ծնվել է Սեբաստիայում՝ Օսմանյան կայսրության տարածքում, իսկ իրական անունն էր Մանուկ Մատթեոսի: Մխիթար Սեբաստացին կարևոր դեր է խաղացել հայ մշակույթի զարգացման, կրթության տարածման և հայագիտական ուսումնասիրությունների գործում։

1701 թվականին նա Վենետիկում հիմնում է Մխիթարյանների միաբանությունը, որը նպատակ ուներ պահպանել և տարածել հայ ժողովրդի մշակույթը, լեզուն և պատմությունը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում հիմնված այս միաբանությունը կարևոր կենտրոն է դարձել հայագիտության, գրահրատարակության, լեզվաբանության, թարգմանչական և գիտական աշխատանքների համար։

Մխիթար Սեբաստացին նաև զգալի ներդրում է ունեցել հայերեն լեզվի և տերմինաբանության մշակման գործում՝ աշխատելով բազմաթիվ հայագիտական և կրթական գործերի վրա։

Սպիտակ  ջրաշուշանը  (ամերիկյան  հնդկացիների  հեքիաթներից)

Վաղուց,  շատ  վաղուց,  երբ  դեռ  թմբուկները  պատերազմ  չէին  գուժել  հնդիկներին,  պրերիայի  եզրին  մի  գեղեցիկ  գյուղակ  կար։  Այնտեղ  տղամարդիկ  վաղ  առավոտյան  որսի  էին  գնում  և  երեկոյան  տուն  վերադառնում  հարուստ  պաշարով․  կանայք  ուտելիք  էին  պատրաստում,  կար  անում,  իսկ  երեխաները  արևածագից  մինչև  արևմուտ  խաղ  էին  անում։  Բոլորն  էլ  երջանիկ  էին  և  համերաշխ։

Ցերեկները  երկար  ժամանակ  Արևը  փայլում  էր  և  ժպտում  կարմրամորթների  դեմքերին,  անձրև  թափվում  էր  միայն  այն  ժամանակ,  երբ  պետք  էր  լինում  թարմացնել  ձորերի,  գետերի,  լճերի  ջրերը  և  զովացնել  ծառերն  ու  ծաղիկները:

Բայց  տեսեք,  թե  հետո  ինչ  պատահեց․

Աստղերը,  որ  փայլում  էին  ճամբարի  վերևում,  լսեցին  հնդիկների  մասին  և  որովհետև  նրանց  լույսը  շատ  էր  աղոտ  ու  երկիր  չէր  հասնում,  խնդրեցին  իրենց  առաջնորդին՝  Լուսնին,  որ  թույլ  տա  իրենց  իջնել  և  գյուղ  գնալ։

Գիշերային  երկնքի  առաջնորդին՝  Լուսինին,  դուր  չէր  գալիս,  որ  իր  մարդիկ՝  աստղերը,  թափառում  են  ամբողջ  գիշեր  և  վաղ  առավոտյան  անկողին  մտնում,  ինչպես  Առավոտյան  աստղը։  Երբ  այդպիսի  դեպք  էր  պատահում,  նա  ընդհարվում  էր  Արևի  հետ։  Բայց  այդ  գիշեր  նա  արտակարգ  լավ  տրամադրության  մեջ  էր  և  չմերժեց  նրանց  խնդրանքը։  Աստղերն  աշխույժ  ծիծաղելով  և  շատախոսելով  սկսեցին  պատրաստվել  ճամփորդելու  և  ուշք  չդարձրին  այն  խելացի  խորհուրդներին,  որ  Լուսինը  տվեց  իրենց։

―  Դուք  կարող  եք  գնալ  ուր  ուզում  եք,  բայց  զգուշացեք,  որ  հանկարծ  չիջնեք  գետնին։  Եթե  իջնեք  գետին,  դուք  այնտեղ  կմնաք  և  հաջորդ  օրը  Արևը  ձեզ  կայրի,  կսպանի,  որովհետև  նրա  ճառագայթները  ճակատագրական  են  մեզ  համար։

Աստղերը  գնացին։  Նրանց  բախտից  այդ  գիշեր  Լուսինը  կլոր  էր,  այլապես  կկորցնեին  ճանապարհը։  Վերջապես  հասան  հնդիկների  ճամբարը  և  սկսեցին  բոլոր  կողմերից  դիտել։  Հնդիկները  քնած  էին,  միայն  մի  փոքր  տղա,  որ  ապրում  էր  ճամբարի  ծայրին,  դեռ  արթուն  էր։  Տարօրինակ  շշնջոցներ  լսելով,  նա  լարեց  ուշադրությունը  և  իր  վրանի  տանիքի  լուսամուտից  դուրս  նայեց։  Մի  պահ  նրա  սիրտը  կանգ  առավ  տեսածից․  Ինչքա՜ն  շատ  աստղեր  կան  և  ինչքա՜ն  մոտիկ։  Նա  իսկույն  մագլցեց  վեր,  դեպի  վրանի  ծայրը  և  սյունը  շարժեց,  որ  լավ  տեսնի։  Սյունը  դեմ  առավ  ինչ  որ  բանի  և  շրը՜մփ,  վայր  ընկավ։  Աստղը  ցածրից  էր  անցնում,  ուղիղ  վրանի  վրայից,  այդ  պատճառով  ընկավ  գետին  և  իսկույն  դարձավ  մի  գեղեցիկ,  ողբացող  աղջիկ։

―  Տես,  թե  ի՜նչ  արիր,―  հանդիմանեց  նա  տղային,―  ես  այլևս  չեմ  կարող  իմ  քույրերի  հետ  վերադառնալ  և  հենց  որ  լույսը  բացվի,  Արևի  ճառագայթները  կգտնեն  ինձ,  և  ես  կմեռնեմ։

Տղան  ապշահար  նայում  էր  նրան։  Այդ  ընթացքում  աստղերն  արդեն  հասկացել  էին,  թե  ինչ  է  տեղի  ունեցել  և  խուճապահար  ետ  էին  թռչում,  գիտակցելով,  որ  անկարող  են  օգնել  իրենց  տարաբախտ  քրոջը։

Արցունքները  առատորեն  հոսում  էին  սիրուն  աղջկա  աչքերից։  Տղան  խղճահարվեց։

―  Ես  քեզ  կօգնեմ,―  ասաց  նա,―  ցերեկը,  երբ  Արևը  դուրս  գա,  ես  քեզ  կթաքցնեմ  իմ  վրանում  և  նա  չի  կարողանա  քեզ    գտնել։  Բայց  հետո՞  ինչ  կանենք։

―  Եթե  ես  կարողանամ  իմ  գոյությունը  պահպանել  ցերեկը,  երեկոյան  կդառնամ  ծաղիկ  և  կգնամ  կապրեմ  մի  բարձր  ժայռի  կատարին,  որտեղից  կկարողանամ  նայել  ձեր  ժողովրդին,  որովհետև  ինձ  դուր  է  եկել  ձեր  կյանքը։

Նրանք  վարվեցին  այնպես,  ինչպես  որոշել  էին։  Տղան  ամբողջ  օրը  տանը  մնաց  և  ջանք  չխնայեց,  որ  ամենաթույլ  և  ամենահետաքրքրասեր  ճառագայթն  անգամ  հանկարծ  չթափանցի  վրանի  ներսը։  Հենց  որ  օրը  վերջացավ,  աղջիկն  իսկույն  թռավ  ծխնելույզի  օդանցքից  և  շտապեց  տեղ  գտնել  բարձր  ժայռի  վրա,  և  նրա  կատարին  հաջորդ  օրն  անմիջապես  մի  գեղեցիկ  սպիտակ  վարդ  բուսնեց։

Բոլոր  հնդիկները  հիանում  էին,  երբ  տեսնում  էին  գեղեցիկ  ծաղիկը,  միայն  տղային  էր  հայտնի,  որ  դա  այն  փոքրիկ  աստղն  է,  որին  նա  պահեց  իր  վրանում  և  պահպանեց  Արևի  սպանիչ  ճառագայթներից։

Շուտով  աղջիկը  ձանձրացավ  մենակությունից:  Թեև  նա  գյուղին  նայում  էր  հեռվից  և  տեսնում  ճամբարի  կյանքը,  բայց  ոչ  ոք  չէր  կարող  մագլցել  ժայռը  և  զրուցել  նրա  հետ։  Երբեմն-երբեմն  նրան  ընկերակցում  էին  այն  թռչունները,  որոնց  բույնը  այդ  կողմերում  էր։

Այսպես,  նրա  մոտ  զրուցելու  եկավ  մի  փոքրիկ  ցախսարեկ։

―  Ես  այնպես  մենակ  եմ  այստեղ,―  գանգատվեց  սպիտակ  վարդը,―  կարոտ  եմ  մարդկային  ընկերակցության։  Եթե  կարողանայի  պրերիայում  ապրել,  շատ  լավ  կլիներ։

―  Եթե  այդ  է  ցանկությունդ,  ես  կարող  եմ  օգնել,―  պատասխանեց  փոքրիկ  թռչնակը,―  միայն  մի  փոքր  թեքիր  գլուխդ,  որ  քեզ  կտուցովս  վերցնեմ։

Վարդը  հնազանդ  թեքեց  գլուխը.  ցախսարեկը  կտուցով  վերցրեց  նրան  և  դեպի  պրերիա  թռավ։

Պրերիայում  կյանքն  ավելի  ուրախ  էր։  Հնդիկները,  ինչպես  և  զանազան  կենդանիներ,  այցելում  էին  սպիտակ  վարդին։  Բայց  մի  օր  հանկարծ  առավոտյան  վաղ  սարսափելի  ձայներ  լսվեցին։

―  Շտապե՜ք,  շտապե՜ք,―  գոռում  էին  այս  ու  այն  կողմից,―  պետք  է  թաքնվել,  գոմեշի  նախիրն  է  գալիս։

Բոլորը  վազեցին  և  թաքնվեցին՝  ով  որտեղ  կարող  էր։  Շուտով  հորիզոնում  փոշու  հսկայական  ամպ  հայտնվեց,  որը  աստիճանաբար  ավելի  ու  ավելի  մոտեցավ։  Սպիտակ  վարդը  ահաբեկված  գլուխը  թաքցրեց  տերևների  մեջ,  որոնք  սարսափից  լայնացել  էին։  Նախիրն  անցավ  մրրիկի  պես։  Հազարավոր  սմբակներ  այնպիսի  աղմուկ  էին  բարձրացրել,  որ  կարծես  ամպրոպ  ճայթեց։

Երբ  վերջապես  ամեն  ինչ  խաղաղվեց,  սպիտակ  վարդը  գաղտագողի  դուրս  նայեց  տերևների  արանքից։  Պրերիան  բոլորովին  ամայի  էր  դարձել,  և  կյանքի  նշույլ  անգամ  չկար։

―  Ես  չեմ  կարող  այստեղ  մնալ  և  այսքան  փորձություններ  տանել,―  ասաց  աստղն  ինքն  իրեն,―  ավելի  լավ  է՝  տեղափոխվեմ  լճի  վրա  և  այնտեղ  ապրեմ։

Նա  պոկվեց  գետնից  և  շատ  չանցած  ներքևում  երևաց  փայլող  լճի  մակերեսը։  Նա  ցած  իջավ  և  մակույկի  նման  հանդարտ  սահեց  լճի  վրայով։

Հաջորդ  օրը  վաղ  առավոտյան,  երբ  հնդիկները  անցնում  էին  լճի  մոտով,  զարմանքով  նկատեցին,  որ  ջրի  երեսին  սպիտակ  ծաղիկներ  կան։

―  Գիշերային  աստղերը  ծաղիկներ  են  թողել,―  ասացին  երեխաները,  բայց  խելահաս  մարդիկ  թափահարեցին  գլուխները  և  ասացին,  որ  դա  սպիտակ  աստղն  է  իջել  մեզ  մոտ։  Նրանք  ճիշտ  էին։

Այդ  օրվանից  աստղն  ապրում  է  լճի  վրա  սպիտակ  ջրաշուշանի  տեսքով,  և  հնդիկները    Սպիտակ  ծաղիկ  են  կոչում  նրան։

Առաջադրանքներ

Ա) Ո՞րն է հեքիաթի  արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք։ Որոնք որ չեք ընտրում, հիմնավորե՛ք՝ ինչո՛ւ չեք ընտրում։

• Սյուժեն հետաքրքիր է։
• Պատկերավորման միջոցները շատ են։
• Արտահայտված գաղափարը հետաքրքիր է։
  
  հետաքրքիր գաղափար չկար
• Պատմելու ոճը հետաքրքիր է։
  
  արտասովոր ոչինչ չկար
• Հեքիաթի կերպարները ամբողջական են և համոզիչ։
• Հեքիաթում տեղեկատվություն կա հդկացիների կյանքից։
• Հերոսները անձնավորված են, և դա հետաքրքիր է դարձնում հեքիաթը։

Բ) Սա պատմություն էր ջրաշուշանի մասին։ Օգտագործելով պատկերավորման միջոցներ՝  մի այլ պատմությո՛ւն հորինեք բնության որևէ երևույթի, ծառի, ծաղկի, կենդանու, թռչունի կամ  ինչի մասին ուզում եք։

Կարդալ Վ. Սարոյանի «Կարճ պատմվածքները»  վերլուծել դրանցից մեկը։

ՈՒ­ԶՈՒՄ ԵՄ, ՈՐ ՆԱ ԱՊ­ՐԻ

Տա­նը ինձ մի կա­տու է ըն­կե­րակ­ցում` թա­փա­ռող ծղ­րիդ­նե­րի և սար­դե­րի հետ մի­ա­սին: Զվար­ճա­նում եմ, երբ տես­նում եմ կատ­վին, իր հեր­թին` նաև ծղ­րի­դին, իսկ երբ սար­դը բան­տարկ­վում է լո­գա­րա­նի խո­ղո­վա­կի մեջ և ահա­գին չար­չար­վե­լուց հե­տո` մոտ տա­սը ժամ, հա­մոզ­վում է, որ ան­կա­րող է մագլ­ցել խո­ղո­վա­կի պա­տի ճեր­մակ Ան­նա­պուր­նան ի վեր, եկեք այդ անու­նը տանք դրան, ես թղ­թով վերց­նում եմ սար­դին և ազա­տագ­րում եմ նրան: Ու­զում եմ, որ նա ապ­րի: Ին­չո՞ւ: Որով­հետև ինքս եմ ու­զում ապ­րել: Արդ­յո՞ք սա կյան­քի ծա­րա­վի բա­վա­կան կեղծ ծի­սա­կարգ է բո­լոր արա­րած­նե­րի հա­մար` ի լրումն այդ մա­սին վեր­ջին տե­ղե­կու­թյուն­նե­րին, ասե­լի­քը ո՞րն է: Կյան­քը փր­կե­լու այս առաս­պե­լա­բա­նու­թյու­նը նո­րու­թյո՞ւն է ինձ հա­մար: Ոչ, սա վե­րա­դարձ է դե­պի սկիզ­բը, այդ­քան բան, և ես կա­րող եմ կաս­կա­ծել, որ այդ զգա­ցումն այս կամ այն չա­փով գո­յու­թյուն ու­նի յու­րա­քանչ­յու­րիս մեջ, բո­լո­րիս մեջ, ամեն տեղ: Մար­դը, որ տա­ռա­պում է քաղց­կե­ղով, ին­չը հաս­տատ­վել է լա­բո­րա­տոր հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի արդ­յուն­քում, ծա­նոթ է ան­հանգս­տու­թյան նոր տե­սա­կին: Նրան չի հու­զում, այս­պես ասած, ինք­նա­թի­ռը կկոր­ծան­վի՞, թե՞ ոչ: Ավե­լի շուտ նրան հե­տաքրք­րում է, թե ե՞րբ կկոր­ծան­վի: Եվ այդ դեպ­քում այս մարդն ի վի­ճա­կի կլի­նի չան­տե­սել ավե­լի հեշտ մի­ջո­ցի գո­յու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյու­նը. նախ­քան ինք­նա­թի­ռի կոր­ծա­նու­մը, նա` ին­քը, այս­պես ասած, կնա­խա­ձեռ­նի կոր­ծա­նու­մը` նա­խա­կան­խե­լով այդ ախտն ու անէ­ա­ցում-­մա­հը (և ա-­ով սկս­վող ու դրա հետ կապ­ված մյուս բո­լոր-­բո­լոր բա­ռե­րը` անիծ­յալ, ար­գա­հա­տե­լի, ահա­վոր, ախ­տա­վոր, աղ­տոտ, անար­ժա­նա­պա­տիվ): Միևնույն ժա­մա­նակ, և կր­կին միևնույն ժա­մա­նակ, և մշ­տա­պես դարձ­յալ միևնույն ժա­մա­նակ չմա­րե­լով հա­վա­տի, նվա­զող սպա­սու­մի, վե­րա­դար­ձի հնա­րա­վո­րու­թյու­նը, կամ քաղց­կե­ղի ան­բա­ցատ­րե­լի դա­դա­րե­ցու­մը կամ դրա զար­գաց­ման ար­գե­լա­կումն ու ընդ­հա­տու­մը, քաղց­կե­ղի տա­րած­ման մի­տու­մի ան­կու­մը, ինչ­պես նաև ինչ­-որ բա­նի հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը սե­փա­կան բնույ­թի, բնա­վո­րու­թյան, անց­յա­լի, ճշմար­տու­թյան և ճա­կա­տագ­րի մեջ, թե կհա­մոզ­վի, որ ինքն ապ­րում է այն­քան, որ­քան իրոք ցան­կա­նում է, նույն բա­նը` ինչ­պես միշտ, և որ իր բո­լոր կա­պե­րից, ըն­տա­նի­քից, աշ­խար­հից և ինքն իրե­նից հրա­ժար­վե­լու իրա­կան մի­ջո­ցը կլի­նի ան­հաս­կա­նա­լի, ինչ­պես եղել է միշտ, որ­պես էա­կան հա­վաս­տու­մը լոկ վե­րապ­րած­նե­րի, եթե այդ­պի­սիք կան: Հի­մա մեզ­նից մի փոք­րիկ խումբ է մնա­ցել: Զա­բե­լը մա­հա­ցավ ոսկ­րի կամ ոսկ­րա­ծու­ծի քաղց­կե­ղից, անց­յալ սեպ­տեմ­բե­րին, մեր չոր­սը նվա­զեց­նե­լով-­հասց­նե­լով երե­քի: Նույ­նիսկ այս պա­րա­գա­յում` էլի վատ չէ: Մնա­ցած երե­քը երե­խա չեն, չնա­յած նրան­ցից յու­րա­քանչ­յու­րը ժա­մա­նա­կին եղել է: Կո­զետն ութ­սուն­մեկ տա­րե­կան է և հա­մար­յա կու­րա­ցել է, չնա­յած դեռևս ինք­նու­րույն է գո­յատևում, ան­զա­վակ, քա­նի որ եր­բեք չի ամուս­նա­ցել: Հեն­րին յո­թա­նա­սուն­հինգ է և նույն­պես կու­րա­նում է, բայց այլ առում­նե­րով առույգ է, քա­նի որ ամեն առա­վոտ կես ժամ առող­ջա­րա­րա­կան մարմ­նա­մար­զու­թյուն է անում, ամուս­նա­ցած է, ապ­րում է երկ­րորդ կնոջ հետ, եր­բեմն նրանց է այ­ցե­լում որ­դին և որ­դու որ­դին և Հեն­րի­ի առա­ջին ամուս­նու­թյու­նից ծն­ված ամուս­նա­ցած դուստ­րը, որն իր հեր­թին երեք կամ չորս զա­վակ­ներ ու­նի, որոնց սա­կայն հե­տը չի բե­րում, որ­պես­զի իրենց պա­պի­կին տես­նեն` հենց պա­պի­կի խնդ­րան­քով` հար­գե­լով նրա երկ­րորդ կնո­ջը: Եվ վեր­ջի­նը այս գրողն է, հա­մար­յա յո­թա­նա­սու­ներ­կու տա­րե­կան, որ երե­սուն­յոթ տա­րե­կան որ­դի ու­նի` եր­կու դուստ­րե­րի և մեկ որ­դու հայր, և մեկ դուստր` երե­սուն­չորս տա­րե­կան, չա­մուս­նա­ցած, ան­զա­վակ, և ան­հա­վա­նա­կան է, թե երբևէ կա­մուս­նա­նա, և քիչ հա­վա­նա­կան է, որ երե­խա կու­նե­նա: Զա­բե­լը հինգ զա­վակ է թո­ղել, բո­լորն էլ ամուս­նա­ցած են և սե­փա­կան զա­վակ­ներն ու­նեն: Սա է 1874-ին ծն­ված Ար­մե­նակ Սա­րո­յա­նի և Բիթ­լի­սում նրա հարս­նա­ցու­ի` Թա­գու­հու, նույն­պես Սա­րո­յան, ծն­ված 1882-ին, կամ մենք ենք այդ­պես կար­ծում, և նրանց եր­կու դուստ­րե­րի և եր­կու որ­դի­նե­րի արդ­յուն­քը: Են­թադ­րում եմ, ճիշտ եմ հաշ­վել, ոչինչ բաց չեմ թո­ղել: Ար­մե­նակն ու Թա­գու­հին ներ­գաղ­թել են Նյու Յորք, Էլ­լիս կղ­զին, ստո­րին Ման­հե­թեն, Պա­տեր­սոն, Նյու Ջըր­սի և, ի վեր­ջո, Կա­լի­ֆոռ­նի­ա: Թա­գու­հին իր եր­կու դուստ­րե­րին Բիթ­լի­սից քարշ է տվել մինչև Էրզ­րում, որ­տեղ 1905-ին, հենց ճա­նա­պար­հին, ինքն իրեն և իր դուստ­րե­րին ըն­ծա­յել է Հեն­րի­ին, ում էլ իր հեր­թին հետ­նե­րը Էրզ­րու­մից տա­րել են Տրա­պի­զոն, Կոս­տանդ­նու­պո­լիս, Աթենք, Մար­սել, ապա գնաց­քով հա­սել են Հավր և ի վեր­ջո նա­վով` քսան­մեկ կամ քսա­ներ­կու օրում, Էլ­լիս կղ­զին, և բա­ցար­ձա­կա­պես ոչինչ չեն հիշ­ում այդ ուղևորու­թյան մա­սին: Ամեն բան գրե­թե ամ­բող­ջու­թյամբ ջնջ­ված է նրանց հիշ­ո­ղու­թյու­նից, հա­վա­նա­բար այդ­պես էլ պետք է լի­ներ, իսկ Հա­յաս­տա՞­նը, ցե՞­ղը, մշա­կո՞ւյ­թը, լե­զո՞ւն, մտ­քի և հո­գու գե­րա­զան­ցու­թյան բուռն ցան­կու­թյո՞ւ­նը, նաև` գո­յատևելո՞ւ ցան­կու­թյու­նը:

Վերլուծություն

Վիլյամ Սարոյանի «Ես ուզում եմ, որ նա ապրի» պատմվածքը բացահայտում է կյանքի և մահվան թեման գլխավոր հերոսի փորձառությունների միջոցով, ով հուսահատ հույս ունի սիրելիի փրկության համար: Պատմությունն արտացոլում է անխուսափելի կորստի առջև ծառացած մարդու ներքին հակամարտությունը և կյանքը պահպանելու նրա ցանկությունը՝ չնայած ճակատագրի առջև անզորությանը:

Գլխավոր հերոսը խորը ցավ է ապրում, բայց շարունակում է հավատալ հրաշքներին։ Նրա աղոթքը դառնում է հավատքի և հույսի խորհրդանիշ: Սարոյանն ընդգծում է մարդասիրության և կարեկցանքի կարևորությունը, նույնիսկ երբ մարդուն առերեսվում են կյանքի ամենամութ կողմերը։

Պատմության ոճը պարզ է, բայց հույզերով լի։ Սարոյանը լակոնիկ արտահայտությունների միջոցով փոխանցում է հերոսի ներաշխարհը՝ ստիպելով ընթերցողին կարեկցել և մտածել կյանքի արժեքի մասին։ Այս պատմությունը մեզ սովորեցնում է սիրո, հույսի և ամրության կարևորությունը նույնիսկ ամենադժվար պահերին:

.Որոնք էին հայ ազատագրական պայքարի արտաքին և ներքին նախադրյալները:Նշեք շարժման հայտնի գործիչներին:

Ներքին նախադրյալներ.
Հայ ժողովուրդն ուներ ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության ուժեղ զգացում, ինչը հիմք դարձավ ազատության և անկախության ձգտման համար։
Օսմանյան կայսրությունում և Պարսկաստանում հայերը հաճախ տուժել են տնտեսական խտրականությունից(դիսկրիմինացիա), բարձր հարկերից և հողի իրավունքից:
Բազմաթիվ բռնաճնշումները, քաղաքական իրավունքների բացակայությունը և սոցիալական անարդարությունը մեծացրել են հայ բնակչության դժգոհությունը։
Հայերը, լինելով քրիստոնյա, մահմեդական կայսրություններում ենթարկվել են կրոնական հալածանքների։

Արտաքին նախադրյալներ.
Օսմանյան և Պարսկական կայսրությունների թուլացումը պայմաններ ստեղծեց ազգային-ազատագրական շարժումների ակտիվացման համար։
Ռուսաստանը, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, շահագրգռված լինելով Օսմանյան կայսրության թուլացմամբ, երբեմն աջակցում էին ինքնավարության և անկախության հայկական ձգտումներին։
Եվրոպայում և աշխարհում հեղափոխական գաղափարների և ազգային ինքնորոշման գաղափարախոսության տարածումն իր ազդեցությունն ունեցավ հայ մտավորական շրջանակների վրա։

Հայ ազատագրական շարժման հայտնի գործիչներ.

Միքայել Նալբանդյան, Քրիստափոր Միքայելյան, Ստեփան Զորյան, Սերգեյ Միքայելյան, Անդրանիկ Օզանյան։

2.Ինչ դեր են խաղացել Հակոբ Դ Ջուղայեցին և Իսրայել Օրին:

Հակոբ Դ.Ջուգեցի
Հակոբ Դ.Ջուղեցին հայ ազատագրական շարժման կարևոր գործիչ էր։ Նա նշանակալի դեր է ունեցել հայ ժողովրդի կրթության և մշակութային վերածննդի գործում։ Կրթության և մշակույթի բնագավառներում նրա գործադրած ջանքերի շնորհիվ հայերը սկսեցին գիտակցել իրենց ազգային ինքնությունը և ձգտել ազատության։

Իսրայել Օրի
Իսրայել Օրին հայ ազնվական ու դիվանագետ էր։ Նա շրջել է ողջ Եվրոպայով՝ փորձելով աջակցություն գտնել օսմանյան և պարսկական տիրապետությունից Հայաստանի ազատագրման համար։ Նա հանդիպել է տարբեր երկրների, այդ թվում՝ Ռուսաստանի ղեկավարների հետ, առաջարկել Հայաստանի ազատագրման ծրագրերը։ 

3.Ինչու հենց Սյունիքում և Արցախում տեղի ունեցավ զինված պայքարը օտար տիրապետությունների դեմ: թվարկեք այդ պայքարի նշանավոր ղեկավարներին:

Պայքարի պատճառները Սյունիքում և Արցախում
1․ Լեռնային տեղանքն օգնեց ապստամբներին պաշտպանվել և թաքնվել:
2. Այս շրջանները կարևոր էին հայոց պատմության և մշակույթի համար:
3. Սյունիքում և Արցախում կային ուժեղ տեղական իշխաններ, ովքեր պատրաստ էին կռվել իրենց հողերի համար։
4. Քրիստոնյա հայերը պաշտպանել են իրենց հավատքը մահմեդական նվաճողներից:

Պայքարի նշանավոր առաջնորդներ
Դավիթ Բեկ, Մխիթար Սպարապետ, Մելիք Շահնազարյան, Ավթանդիիլ Ղամբարյան

4. Ինչպես էին կոչվում Արցախում ստեղծված հայկական ինքնավարությունը: Ինչ նշանակություն է ունեցել այն:

Արցախում հայկական ինքնավարությունը կոչվում էր Ղարաբաղի մելիքություններ։

5. Որ պատերազմների արդյունքում Ռուսաստանը գրավեց Անդրկովկասը: Ինչ ակնկալիքներ ուներ հայությունն այդ պատերազմներից: Պատերազմներիարդյունքում որքան հայ վերաբնակվեց Հայաստանի արևելյան հատվածում: Պարզաբանեք դրա բացասական և դրական կողմերը: Այս հարցերին կարող եք պատասխանել՝ օգտվելով Հայոց պատմություն 8-րդ դասարան, էջ 3-52

Ռուսաստանը գրավեց Անդրկովկասը Պարսկաստանի և Թուրքիայի հետ երկու պատերազմների արդյունքում։

Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826–1828): Այն ավարտվեց Թուրքմանչայի հաշտության պայմանագրով, որի համաձայն արեւելահայերը անցան ռուսական վերահսկողության տակ։
Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828–1829): Այն ավարտվեց Ադրիանապոլսի հաշտության պայմանագրով, ըստ որի Անդրկովկասի մի մասը անցավ Ռուսաստանին։

Հայաստանի ակնկալիքներն այս պատերազմներից
Հայերը հույս ունեին, որ ռուսական հաղթանակն իրենց հաղթանակ կբերի։
Պաշտպանություն օսմանյան և պարսկական տիրապետությունից.
Կրոնական և տնտեսական ճնշումների թեթևացում:
Ազգային մշակույթի վերածննդի և ինքնավարության հնարավորություն.
Հայկական վերաբնակեցում.
Այս պատերազմներից հետո բազմաթիվ հայեր տեղափոխվեցին Արեւելյան Հայաստան։ Մոտ 40000 հայ ներգաղթել է Պարսկաստանից, մոտ 90000-ը Օսմանյան կայսրությունից Անդրկովկասում գտնվող ռուսական կալվածքներ:

Առավելություններն ու թերությունները
Առավելությունները
Ռուսաստանի պաշտպանության տակ վերաբնակեցումը հայերին ավելի մեծ ապահովություն էր ապահովում հալածանքներից: Կյանքի պայմանները հաճախ բարելավվում էին ռուսական վարչական համակարգի շնորհիվ։ Ռուսական տիրապետության ներքո հայերն ազատ էին զարգացնելու իրենց մշակույթն ու կրոնը:

Թերությունները

Վերաբնակիչները հաճախ կորցնում էին իրենց ունեցվածքն ու հողերը՝ թողնելով ամեն ինչ։ Վերաբնակիչները ստիպված էին հարմարվել նոր պայմաններին և վերակառուցել իրենց բնակավայրերը։ Վերաբնակեցումը փոխեց շրջանների ժողովրդագրական կազմը՝ երբեմն բախումներ առաջացնելով տեղի բնակիչների հետ։

6. Ինչ բարեփոխումներ իրականացվեվին 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանում: Ներկայացրեք դրանց ազդեցությունն Արևելյան Հայաստանի տնտեսական և սոցիալական կյանքի զարգացման վրա: Ինչու ցարիզմը հայերի նկատմամբ ուժեղացրեց ազգային ճնշման քաղաքականությունը:ընդհանուր գծերով ներկայացրեք արևմտահայության վիճակը Օսմանյան կայսրությունում:

19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանում իրականացվեցին բարեփոխումներ, որոնք ազդեցություն ունեցան Արևելյան Հայաստանի վրա.

Գյուղացիները ձեռք բերեցին ազատություն, ինչը նպաստեց նրանց կենսապայմանների և տնտեսական վիճակի բարելավմանը։

Գյուղերը սկսեցին ինքնուրույն տնօրինել իրենց գործերը, ինչը բարելավեց տարածաշրջանի պայմանները։

Բարելավվել է արդարության համակարգը, որը հանգեցրել է ավելի արդար դատավարությունների և ավելի ուժեղ մարդու իրավունքների:

Հայերը զորակոչվել են ռուսական բանակ, ինչը նրանց հնարավորություն է տվել կրթություն և կարիերա ձեռք բերել:

7. Որ պատերազմի հետ կապված և որ պայմանագրերով միջազգային դիվանագիտության մեջ մտավ Հայկական հարցը: Պարզաբանեք հարցի էությունը: Արտահայտեք ձեր տեսակետը հարցի միջազգայնացման վերաբերյալ.գնահատեք հայտնի 61-րդ հոդվածը:

Հայկական հարցը դարձավ միջազգային 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի և Բեռլինի կոնգրեսի արդյունքում։

Հայկական հարցի էությունը.
Օսմանյան կայսրությունում հայերը ենթարկվել են հալածանքների և բռնությունների։ Միջազգային ուշադրությունը գրավեց նրանց ծանր վիճակը, և խաղաղության պայմանագրերը սկսեցին ներառել հայերի պաշտպանության կետեր:

Իմ կարծիքը.
Հայկական հարցում միջազգային միջամտությունը կարևոր է մարդու իրավունքների պաշտպանության համար։

Բեռլինի պայմանագրի 61-րդ հոդված.
Այս հոդվածը պահանջում էր Օսմանյան կայսրությունից պաշտպանել հայերի իրավունքները, սակայն ամբողջությամբ չիրականացվեց, ինչը հետագա խնդիրների առաջ բերեց հայերի համար։

8. Որոնք էին հայդուկային շարժման առաջացման պատճառները: Թվարկեք ձեզ հայտնի հայդուկներին:

Հայդուկ շարժումը առաջացել է հետևյալի պատճառով՝ ազգային ճնշման, տնտեսական ճնշման և կրոնական հալածանքի։

Հայտնի հայդուկներն էին՝ Սերոբ Աբեղյան, Միքուել Բրավեստյան, Համազասպ Գևորգյան։
Այս տղամարդիկ կռվել են պաշտպանելու հայերին և նրանց հավատքը Օսմանյան կայսրության կողմից ճնշումների դիմաց:

9. Ովքեր էին հայերի ցեղասպանական ծրագրի առաջին հեղինակն ու իրագործողը: Ինչ հետևանքներ ունեցան 1890-ական թթ հայկական կոտորածները:վերհանեքլ Սասունի, Զեյթունի և Վանի հերոսական կռիվները:

Հայոց ցեղասպանության ծրագրի առաջին հեղինակներն ու կատարողները Օսմանյան կայսրության բարձրագույն պաշտոնյաներն էին, այդ թվում՝ կառավարական շրջանակներ, ռազմական և ազդեցիկ քաղաքական գործիչներ։

1890-ականների հայկական ջարդերի հետևանքներն էին՝ զանգվածային զոհերը, զանգվածային տեղահանումներ և գույքի կորուստը։

Սասունի, Զեյթունի և Վանի հերոսամարտերը.

1894 թվականին Սասունում հայերը կռվել են օսմանյան զորքերի դեմ՝ պաշտպանելով իրենց իրավունքներն ու ազատությունը։
Զեյթունի հայերը դիմադրել են օսմանյան կառավարությանը 1895 և 1896 թվականներին՝ դիմանալով երկարատև պաշարման։
Վանի հայերը նույնպես կռվել են օսմանյան տիրապետության դեմ՝ պաշտպանելով իրենց տներն ու ընտանիքները։

10. Որ իրադարձության արդյունքում իշխանության եկան երիտթուրքերը: Ինչ գաղափարախսություն որդեգրեցին նրանք արտաքին և ներքին քաղաքականության մեջ:

Երիտթուրքերը իշխանության եկան 1908 թվականի հեղափոխությունից հետո։ Նրանք հավատարիմ էին հետևյալ գաղափարներին՝ սահմանադրականություն, աշխարհիկություն, պանթուրքիզմ և պանսլավոնիզմ, արդիականացում։

Այս գաղափարները ազդեցին Օսմանյան կայսրության վրա, բայց ի վերջո հանգեցրին նրա կործանմանը Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում։

11. Միջազգային ինչ իրադրությունում վերաբացվեց Հայկական հարցը: Ինչու թուրքական կողմն ի վերջո հաջողվեց հերթական անգամ տապալել հայկական գործադրումը:

Հայկական համայնքների իրավունքների և պաշտպանության հարցը կրկին արդիական դարձավ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին` հայ բնակչության նկատմամբ թուրքական հալածանքների պատճառով, հատկապես համիդյան ջարդերի և այլ բռնի գործողությունների ժամանակ:

Թուրքական կողմին հաջողվեց տապալել հայկական իրականացումը միջազգային միասնական լուծման և աջակցության բացակայության պատճառով։ Եվրոպական պետությունները զբաղված էին իրենց շահերով, իսկ Օսմանյան կայսրությունը հմտորեն օգտագործում էր իր հարաբերությունները Գերմանիայի և այլ երկրների հետ՝ միջամտությունից խուսափելու և իր իշխանությունը պահպանելու համար։ Միջազգային ոչ բավարար աջակցությունը և պետությունների միջև ներքին հակասությունները օգնեցին Թուրքիային խուսափել հայ բնակչության իրավունքների ոտնահարման պատասխանատվությունից։

12. Ներկայացրեք ռուսաստանյան և Օսմանյան կայսրությունների նպատակները Առաջին աշխարհամարտում: Որոնք էին Կովկասյան ճակատի գլխավոր ռազմաքաղաքական արդյունքները 1914-1916թթ:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռուսական կայսրությունը ձգտում էր ընդլայնել իր տարածքները հարավում, ներառյալ Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցների վերահսկողությունը, ինչը Ռուսաստանին հնարավորություն կտա մուտք գործել դեպի տաք ծովեր։ Բացի այդ, Ռուսաստանը ցանկանում էր աջակցել սլավոնական ժողովուրդներին, այդ թվում՝ սերբերին և բուլղարներին՝ ընդդեմ Ավստրո-Հունգարիայի։

Օսմանյան կայսրությունը հույս ուներ ամրապնդել իր դիրքերը տարածաշրջանում և պահպանել իր տարածքները՝ Ռուսաստանին հետ մղելով իր հարավային սահմաններից:

Կովկասյան ռազմաճակատում 1914-1916 թվականներին ռազմական գործողություններն ընթացել են տարբեր աստիճանի հաջողությամբ երկու կողմերի համար։ 

Ռազմական գործողությունների հիմնական արդյունքները․

Ռուսական բանակը պատերազմը սկսեց հաջող գործողություններով, ներառյալ հարձակումը Արևելյան Պրուսիայում և Գալիսիայում:

Օսմանյան կայսրությունը պատերազմի սկզբում ձեռնարկեց մի քանի հաջող հարձակումներ, այդ թվում՝ հարձակում Ռուսաստանի վրա Կովկասի տարածաշրջանում:

Սարիկամիշի ճակատամարտ (1914)։ Այս ճակատամարտում Օսմանյան կայսրությունը ջախջախեց ռուսներին՝ նրանց հրելով դեպի արեւմուտք։

Ռուսաստանի հակահարձակողական գործողությունը 1915 թ. Ռուսական բանակը հաջող հակահարձակողական գործողություն է իրականացրել և հետ է վերադարձրել կորցրած տարածքների մի մասը։

Վանի ճակատամարտ (1915)։ Ռուսական զորքերը հաղթեցին և գրավեցին Վան քաղաքը, ինչը թուլացրեց Օսմանյան կայսրության դիրքերը տարածաշրջանում։

Էրզրումի ճակատամարտ (1916)։ Ռուսական զորքերը հաղթեցին և գրավեցին Էրզրումը` ամրապնդելով իրենց դիրքերը Կովկասում։

Ընդհանուր առմամբ, թեև երկու կողմերն էլ ունեցան և՛ հաջողություններ, և՛ պարտություններ, Ռուսական կայսրությունը ի վերջո կարողացավ ամրապնդել իր դիրքերը Կովկասում և որոշակի հարվածներ հասցնել Օսմանյան կայսրությանը:

13. Ցարիզմի տապալումից հետո ինչ փոփոխություններ եղան Ռուսաստանի կենտրոնում և Անդրկովկասում:

Ցարիզմի անկումից հետո էական փոփոխություններ տեղի ունեցան Ռուսաստանի կենտրոնում և Անդրկովկասում ՝ ժամանակավոր կառավարության ստեղծում, Ռուսական կայսրության փլուզումը, Ռիադ պետության անկախության հռչակումը, Էթնիկ հակամարտություններ և պատերազմներ տարածքի համար։

14. Որ պայմանագրով բոլշևիկյան իշխանությունը դուրս եկավ պատերազմից: Ներկայացրեք Կովկասյան ճակատում ձևավորված հայկական զորամիավորումները, հրամանատարներին:

Բոլշևիկյան կառավարությունը դուրս եկավ Առաջին համաշխարհային պատերազմից Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի միջոցով։ Այս պայմանագրով հաշտություն կնքվեց Խորհրդային Ռուսաստանի և Կենտրոնական տերությունների, այդ թվում՝ Գերմանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի միջև։

Կովկասյան ճակատում հայկական զորամասերը, այդ թվում՝ կանոնավոր և կամավորական կազմավորումները, կռվում էին հայկական հողերը պաշտպանելու համար։ Նրանց հրամանատարները՝ Անդրանիկ Օզանյանն ու Միքուել Բրաբրոստյանը, ղեկավարում էին պաշտպանությունը և պայքարում իրենց ժողովրդի ազատության համար։

15. Թվարկել Մայիսյան հերոսամարտերը, վերհանել Մայիսյան փառահեղ հաղթանակների պատմական նշանակությունը:

Մայիսյան հերոսամարտերը կարևոր դեր խաղացին Խորհրդային Միության գերմանական առաջխաղացումից պաշտպանվելու գործում.

Մոսկվայի ճակատամարտ: Սա առաջին լայնամասշտաբ ճակատամարտն էր խորհրդային և գերմանական ուժերի միջև 1941 թ. Մոսկվայի պաշտպանությունը կասեցրեց Վերմախտի առաջխաղացումը և դանդաղեցրեց նրա շարժումը դեպի երկրի կենտրոն։

Ստալինգրադի ճակատամարտը տեղի ունեցավ 1942 թվականի հուլիսից մինչև 1943 թվականի փետրվարը և շրջադարձային պահ էր պատերազմի մեջ: Այս ճակատամարտից հետո Վերմախտը չկարողացավ շարունակել իր առաջխաղացումը դեպի արևելք և սկսեց նահանջել։

Կուրսկի ճակատամարտը տեղի ունեցավ 1943 թվականի հուլիսին և պատմության մեջ ամենամեծ տանկային մարտն էր: Այս ճակատամարտում գերմանական զորքերի պարտությունից հետո խորհրդային զորքերը անցան հակահարձակման։

16. Լրացնել թվականները:

1699թ — 1699 թվականին Օսմանյան կայսրության և Ռուսական կայսրության միջև կնքվեց հաշտության պայմանագիր։ Այս պայմանագրի արդյունքում հայկական հողերի մի մասը, այդ թվում՝ Էջմիածին քաղաքը, անցավ Օսմանյան կայսրությունից Պարսից թագավորության վերահսկողության տակ։

1724թ — 1724 թվականին Ռուսական կայսրության և Պարսկական թագավորության միջև կնքվեց Թուրքմանչայի պայմանագիրը։ Այս պայմանագրի պայմաններով ռուս-պարսկական պատերազմների արդյունքում Պարսկաստանը հրաժարվեց հայկական հողերի նկատմամբ իր պահանջներից, ինչը հանգեցրեց ռուսական ազդեցության հաստատմանը Անդրկովկասի, այդ թվում՝ Հայաստանի տարածքներում։

1727թ, մարտ — 1727 թվականի մարտին Հայաստանում տեղի ունեցավ ապստամբություն՝ Դավիթ Բեկի գլխավորությամբ ընդդեմ պարսկական տիրապետության։

1736թ — 1736 թվականին Հայաստանում սկսվեց պարսից տիրակալ Նադիր շահի երկրորդ արշավախումբը, որն ուղղված էր Դավիթ Բեկի գլխավորությամբ ապստամբ հայերի դեմ։

1771թ — 1771 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցավ ապստամբություն՝ հայ ազգային հերոս Գարեգին Նժդեհի գլխավորությամբ։

1804-1813թթ — Տեղի ունեցավ Ռուս-պարսկական պատերազմը։ 

1813թ., հոկտեմբերի 12 — 1813 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Ռուսական կայսրության և Պարսկական թագավորության միջև կնքվեց Գյուլիստանի խաղաղության պայմանագիրը։ Այս պայմանագրով Պարսկաստանը հրաժարվում էր Ղարաբաղի, Նախիջևանի և հայկական այլ հողերի նկատմամբ իր պահանջներից, որոնք փոխանցվում էին Ռուսաստանին։

1806-1812թթ — Տեղի է ունեցել ռուս-պարսկական պատերազմը։ Այս հակամարտությունը, որը հայտնի է նաև որպես Առաջին ռուս-իրանական պատերազմ, ավարտվեց 1813 թվականին Գյուլիստանի պայմանագրի ստորագրմամբ։ Այս պայմանագրի արդյունքում հայկական հողերի զգալի մասը, այդ թվում՝ Ղարաբաղը և Նախիջևանը, անցավ Ռուսական կայսրությանը։

1812թ.,մայիսի 16 — 1812 թվականի մայիսի 16-ին Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև ստորագրվեց Բուխարեստի պայմանագիրը։ Այս պայմանագրով ավարտվեց 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը։ Այս պայմանագրի համաձայն՝ Օսմանյան կայսրությունը Ռուսաստանին զիջեց զգալի տարածքներ, այդ թվում՝ Անդրկովկասի մի մասը, Բեսարաբիան և Սերբիան։ Օսմանյան կայսրությունը ճանաչեց նաև Մոլդովիայի և Վալախիայի ինքնավարությունը, իսկ Կրիվոյ Ռոգ շրջանը փոխանցվեց Ռուսաստանին։

1826-1828թթ — Ռուս-պարսկական պատերազմ։ Այս հակամարտությունը, որը հայտնի է նաև որպես Արևելյան պատերազմ, եղել է Ռուսական կայսրության և Պարսկական թագավորության միջև։ Այս պատերազմի արդյունքում ստորագրվեցին 1828 թվականի Թուրքմանչայի պայմանագրերը, որոնք ամրացրին Պարսկաստանի պարտությունը և հանգեցրին նրա զգալի տարածքների կորստի։ Ռուսաստանը վերահսկողություն ձեռք բերեց հայկական կարևոր հողերի վրա, ներառյալ Անդրկովկասի և Նախիջևանի մի մասը։

1828թ., փետրվարիի 10 — 1828 թվականի փետրվարի 10-ին Ռուսական կայսրության և Պարսկական թագավորության միջև կնքվեց Թուրքմանչայի հաշտության պայմանագիրը։ Այս պայմանագրով ավարտվեց 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմը։ Պայմանագրի պայմաններով Պարսկաստանը Ռուսաստանին զիջեց զգալի տարածքներ, այդ թվում՝ Անդրկովկասի և Ղարաբաղի մի մասը, ինչպես նաև ճանաչեց Վրաստանի անկախությունը։ Այս փոփոխությունները կարևոր էին Հայաստանի համար, քանի որ այն անցավ Ռուսական կայսրության վերահսկողության տակ, ինչը, ի վերջո, ազդեց նրա պատմության և զարգացման վրա:

1828թ ապրիլ-1829թթ — 1828 թվականից մինչև 1829 թվականի ապրիլը տեղի ունեցավ Արևելյան պատերազմը, որը հայտնի է նաև որպես 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմ։ Այս հակամարտությունն ավարտվեց 1829 թվականի ապրիլին Թուրքմանչայի խաղաղության պայմանագրի ստորագրմամբ։ Այս պայմանագրի պայմաններով Պարսկաստանը ճանաչում էր իր տարածքների զգալի մասի, այդ թվում՝ հայկական ընդարձակ հողերի վերջնական կորուստը հօգուտ Ռուսական կայսրության։ Այս պայմանագիրը վերջնականապես ապահովեց Ռուսաստանի հաղթանակը և ապահովեց նրա վերահսկողությունը Անդրկովկասի առանցքային շրջանների վրա։

1829թ.,սեպտեմբերի 2 — 1829 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Ռուսական կայսրության և Օսմանյան կայսրության միջև կնքվեց Փարիզի խաղաղության պայմանագիրը։ Այս պայմանագրով ավարտվեց 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը։ Պայմանագրի պայմաններով Օսմանյան կայսրությունը ճանաչեց Ռուսաստանի օգտին մի շարք տարածքների կորուստը, այդ թվում՝ Անդրկովկասի մի մասը և Կովկասյան լեռները։ Այս իրադարձությունն ամրապնդեց Ռուսաստանի դիրքերը Կովկասում և մասնավորապես Հարավային Կովկասում, այդ թվում՝ հայկական հողերում։

1908թ., հուլիս — 1908 թվականի հուլիսին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցավ «երիտթուրքական հեղափոխությունը», որը հանգեցրեց սուլթանի տապալմանը և սահմանադրական իշխանության վերականգնմանը։

1914թ., օգոստոսի 1 — Սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը

1917թ.,դեկտեմբերի 5 — 1917 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Ռուսաստանում խաղաղության մասին հրամանագիր է ստորագրվել, որը հանգեցրել է Ռուսաստանի դուրս գալուն Առաջին համաշխարհային պատերազմից։

1918թ. Մարտի 1-ապրիլի 1 — 1918 թվականի մարտի 1-ից ապրիլի 1-ը տեղի ունեցավ Բրեստի խաղաղության կոնֆերանսը, որն ավարտվեց Գերմանիայի և Ռուսաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրմամբ։

1918թ., մարտի 3 — 1918 թվականի մարտի 3-ին Խորհրդային Ռուսաստանի և Կենտրոնական տերությունների (Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա, Օսմանյան կայսրություն և Բուլղարիա) միջև կնքվեց Բրեստ-Լիտովսկի խաղաղության պայմանագիրը, որը նշանակում էր Ռուսաստանի դուրս գալ Առաջին համաշխարհային պատերազմից։

1918թ., ապրիլի 9 — 1918 թվականի ապրիլի 9-ին Հայաստանը հռչակվեց անկախ։

1918թ. Մայիսի 11-հունիսի 4 — 1918 թվականի մայիսի 11-ից հունիսի 4-ը Հայաստանում մարտեր են տեղի ունեցել հայկական և թուրքական զորքերի միջև։

1918թ. Մայիսի 22-28 — 1918 թվականի մայիսի 22-ից մայիսի 28-ը Հայաստանում կռիվներ են տեղի ունեցել։

1918թ., մայիսի 23-29 — Հայաստանում կռիվներ են տեղի ունեցել։

1918թ., մայիսի 25-30 — 1918 թվականի մայիսի 25-ից մայիսի 30-ը նույնպես մարտեր են տեղի ունեցել։

1918թ., մայիսի 28 — 1918 թվականի մայիսի 28-ին Հայաստանում հայտարարվեց Հայաստանի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության ստեղծման մասին։

1918թ. Հունիսի 4 — 1918 թվականի հունիսի 4-ին Հայաստանում հռչակվեց անկախություն։

Ամփոփել

Երեք տարվա Պատմություն առարկայի ուսումնասիրությունը ինչ տվեղ ձեզ

Ա. Ամենահետաքրքիր իրադարձությունները

Բ.Եզրահանգումներ

Առաջադրանք 1

Հայոց պատմություն , Էջ 183-184, կատարել 10-13-րդ առաջադրանքները /գրավոր/

Առաջադրանք 2

Համաշխարհային պատմություն էջ 158-156, 1-5 հարցերին գրավոր պատասխանել

Դուրս գրել 10 կարևոր իրադարձությունները/ էջ171-172/ , մի քանի նախադասությամբ ներկայացնել 17-19-րդ դարերը ուսումնասիրելով այդ շրջանի ժամանակագրությունը:

Համաշխարհային պատմություն 8 էջ 150-ից 157

Հայոց պատմություն 8 էջ153-ից 168

1․ Տալ հասկացությունների բացատրությունը

Աբսոլյուտիզմ-Ծագում է լատիներեն «բացարձակ» բառից: Հաճախ անվանում են նաև բացարձակ միապետություն: Միապետի իշխանությունը ոչնչով սահմանափակված չէ, արքայի կամքը օրենք է: 

Անձի անձեռնմխելիություն-Լուսավորականների հռչակած` մարդու բնական իրավունքներից մեկը: Մարդու նկատմամբ չպետք է կիրառել որևէ բռնություն, եթե օրենքով ու դատարանով ապացուցված չէ նրա մեղքը:

Ազգայնականություն (նացիոնալիզմ)-Ծագում է լատիներեն «ազգ» բառից: Գաղափարախոսություն և շարժում, որը ազգի բարգավաճումը և բարեկեցությունը համարում է առաջնային: Փոքր ազգերի համար ազգայնականությունը՝ պաշտպանության միջոց է՝ ընդդեմ մեծ ազգերի ճնշումների:

Ահաբեկչություն (տեռորիզմ)-Ծագում է լատիներեն «վախ», «սարսափ» բառից: Մարդկանց ահաբեկումը (սպանություն, հետապնդում, բանտարկում և այլն) քաղաքական համոզմունքների և գաղափարների համար:

Ազատական (լիբերալ)-Ծագում է լատիներեն «ազատ» բառից:Դեմ էր հասարակական ցնցումներին և հեղափոխություններին: Կողմ էր աստիճանական և նպատակասլաց բարենորոգումներին: Նպատակն էր սահմանադրական կարգի և ժողովրդավարության ստեղծումը:

Աշխարհի արհեստանոց-XVIII դ. մինչև XIX դ. երկրորդ կեսը այս համարումն ուներ Անգլիան: Նրա արդյունաբերությունն ամենազարգացածն էր, ապրանքները՝ ամենաարդիականն ու որակյալը:

ԱՄՆ–ի Անկախության հռչակագիր — Ընդունվել է 1776 թ. հուլիսի 4-ին Ֆիլադելֆիա քաղաքում հրավիրված Համաժողովի (Կոնգրես) կողմից: Այն հռչակեց ամերիկյան ազգի իրավունքը՝ ստեղծելու իր ինքնուրույն կյանքը, ազատությունը և երջանկությունն ապահովող պետություն:

Առաջին կայսրություն-1804 թ. Ֆրանսիայում անցկացվեց հանրաքվե, որի արդյունքում Նապոլեոնը հռչակվեց «բոլոր ֆրանսիացիների կայսր»: Այսպես հիմնվեց Առաջին կայսրությունը, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1814 թ.:

Բազմազգ տերություն — Տերություն, ուր տիրապետող ազգի գերիշխանության ներքո իրենց պատմական հայրենիքում ապրում են բազում ազգեր՝ ենթարկվելով տնտեսական, քաղաքական, ազգային, կրոնական և մշակութային խտրականության ու բռնաճնշումների:

Արևելյան հարց—Միջազգային դիվանագիտության հիմնախնդիր’ կապված Օսմանյան կայսրության հետագա ճակատագրի հետ: Վերջինիս թուլացման և քայքայման պայմաններում արդիական դարձավ հպատակ ազգերի ազատագրության և սեփական պետությունների ստեղծման հեռանկարը: Դրանից օգտվելով’ մեծ տերություններն աշխատում էին օսմանյան Թուրքիան վերածել կիսագաղութի: Հարցն առաջացել է XVIII դ. վերջին: Դրա բաղկացուցիչ մասն էր նաև Հայկական հարցը:

Արհեստակցական միություն—Հասարակական կազմակերպություններ, որոնք ստեղծել են բան վոր նե րը’ ի րենց ի րա վունք նե րը պաշտ պա նե լու հա մար: Առաջինը դրանք երևացին Անգլիայում XVIII դ. վերջին: XIX դ. երկրորդ կեսից արհմիութենական շարժումը մեծ թափ ստացավ: Ի հայտ եկան խոշոր արհմիություններ, որոնց անդամների թիվը հասնում էր միլիոնների: Ասվածի վառ օրինակներ կային ԱՄՆ ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, մյուս զարգացած երկրներում:

Բաժնետիրական ընկերություն— Արտադրական կամ այլ բնույթի ձեռնարկություն (կամ դրանց ցանց), որի հիմնական կապիտալը պատկանում է մարդկանց մի խմբի: Յուրաքանչյուրն ունի իր մասնաբաժինը և ըստ դրա էլ ստանում է եկամուտ:

Բանվորներ—Վարձու աշխատանքով ապրող մարդիկ: Նրանց վարձում են ձեռներեցները և վճարում ըստ կատարված աշխատանքի որակի և քանակի: Սովորաբար ձեռներեցների և բանվորների միջև ծագում են հակասություններ: Դրանց կարգավորման նպատակով զարգացած երկրներում XIX դ. ընդունվեցին բազմաթիվ օրենքներ, որոնք սահմանափակում էին աշխատաժամանակը, բանվորներին տալիս ապահովագրություն հիվանդության ու ծերության դեպքերում և այլն:

Բոլշեվիկներ—Ռուսական մարքսիստների մեծամասնությունը կազմող թևը: Կողմ էին ծայրահեղ գործողությունների: Իրենց առաջնորդ Վ. Լենինի գլխավորությամբ Ռուսաստանում ուժով գրավեցին իշխանությունը: Երազում էին ամբողջ աշխարհում կառուցել կոմունիզմ (համայնավարական կարգ):

Բորսա— Արդյունաբերական տնտեսության կարևոր հիմնարկություն, որտեղ ձեռներեցները հանդիպում էին, քննարկում միմյանց առաջարկները և կնքում տնտեսական տարաբնույթ գործարքներ:

Գահութ—Այստեղ’ արդյունաբերական որևէ տերության իշխանության ներքո գտնվող երկիր, որը զրկված էր ինքնուրույն տնտեսական, քաղաքական, հասարակական զարգացման հնարավորությունից: Մայր երկրի (մետրոպոլիա) տնտեսական կցորդն էր: Այստեղից արտահանում էին բնական հարստություններ’ շահագործելով տեղաբնիկների էժան աշխատուժը: Գաղութացումն սկսվել է դեռ XV դ., սակայն իր ծաղկմանն է հասել XIX դ. երկրորդ կեսին: Բացի բացասական հետևանքներից, այն հանգեցրել է նաև դրական արդյունքների: Ասիայի, Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի ժողովուրդները ծանոթացել են արդյունաբերական հասարակության նվաճումներին:

դաշնություն (ֆեդերացիա)—Ծագում է լատիներեն բառից: Առանձին պետությունների և պետական կազմավորումների միություն է: Դաշնության անդամները պահպանում են իրենց իրավունքների մի մասը: Ունեն տեղական սահմանադրություն, խորհրդարան, կառավարություն և դատական համակարգ: Սակայն դրանք ենթակա են դաշնային սահմանադրությանը և կառավարման մարմիններին: Առկա է ընդհանուր քաղաքացիություն: Դաշնային պետության օրինակ են ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը, Գերմանիան, Բրազիլիան և այլն:

դրամատուն (բանկ)—Ծագում է լատիներեն «դրամափոխարան» բառից: Ձեռնարկություն, որտեղ իրացվում է դրամական կապիտալի առուծախ, ընդունվում են ավանդներ և տրամադրվում վարկեր: Դրամատներն արդյունաբերական արտադրության անբաժանելի մասն են: Նրանց միջոցով ազատ կապիտալը ներդրվում է տնտեսության զա-ազան ճյուղեր և նպաստում դրանց զարգացմանը:

Ժամանակագրություն—1600թ. արևելա հնդկական ընկերության ստեղծում,1751-1776թ. աշխարհում առաջին անգամ Դենի Դիտրոի կողմից հրատարակվեց առաջին հանրագիտարանը,1768թ. առաջին շոքե շարժիչի ստեղծումը Ջեմս Վատի կողմից,18-րդ վերջ 19-րդ դարի կես վերածնության(ռիսորջիմենտո) մշակույթի սաղկումը իտալիայում,1789 հուլիսի 14 Բաստիլ ամրոցի գրավում,1789 օգոստոսի 26 «Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիր»։

Ենիչերի — Թուրքերեն’ «նոր զորք»: Օսմանյան հետևակային զորամասեր: Դրանք ստեղծվում էին մանկահավաքների միջոցով: Այսինքն’ մանուկ հասակում ծնողներից (հիմնականում քրիստոնյա) խլում Լին զավակներին, դարձնում իսլամի մոլևռանդ զինվոր:

Եռյակ դաշինք — 1879-1882 թթ. Գերմանիայի, Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալիայի միջև կնքված պայմանագրերի արդյունքում ստեղծված դաշինք’ ուղղված Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի դեմ:

Եռյակ միություն — Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև 1904 թ. կնքված ռազմաքաղաքական դաշինք, որին 1907 թ. միացավ Ռուսաստանը:

Երիտթուրքեր — Թուրքական բուրժուազիայի ազգայնական շարժման ներկայացուցիչներ: 1889 թ. ստեղծել են «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցությունը: Իրենց շուրջ համախմբել են հայկական, արաբական, հրեական, հունական ընդդիմադիր ուժերը և 1908 թ. կատարել պետական հեղաշրջում: Հռչակել են ժողովրդավարական ազատություններ, սակայն շուտով հրաժարվել դրանցից’ ներկայանալով իբրև ազգայնամոլներ: Երազում էին ստեղծել պանթուրքական (համաթուրքական) տերություն’ Բոսֆորից մինչև Միջին Ասիա: Այդ ճանապարհին կանգնած բոլոր ազգերը ենթակա էին ոչնչացման, առաջին հերթին’ հայությունը: Առաջին աշխարհամարտի տարիներին երիտթուրքական կառավարությունն իրագործեց Հայոց մեծ եղեռնը:

Երկմիասնական տերություն- Տերություն, որտեղ ապրող բազմաթիվ ազգերից տիրապետող են երկուսը: Նրանց միջև կնքվում է դաշինք’ իշխանության հստակ բաժանումով: Ասվածի լավագույն օրինակը 1867 թ. ձևավորված Ավստրո-Հունգարիան է,:

Թանզիմանթ — Ծագում է արաբերեն «բարենորոգում» բառից: Օսմանյան կայսրության այս բարենորոգումներն ընդգրկում էին 1839-1870-ական թթ.: Դրանք ձեռնարկեցին եվրոպական կրթություն ստացած և լուսավորական գաղափարներով տոգորված որոշ պետական գործիչներ: Նպատակն էր տերության բոլոր ազգերին տալ իրավահավասարություն, անձի, գույքի անձեռնմխելիություն, խղճի (կրոն) ազատություն, հա վա սար հար կեր: Այդ ճանապարհով բարենորոգիչները հույս ունեին կանգնեցնելու տերության անկումը: Սակայն պահպանողականների ճնշման ներքո այս փորձերը ձախողվեցին:

Ընտերային(սոցիալական ապահովագրություն) — Պետության, ձեռնարկատերերի և աշխատավորների մուծումների հաշվին ստեղծվում է հիմնադրամ, որից աշխատավորներին նյութական օժանդակություն (թոշակ) է հատկացվում հիվանդության և ծերության դեպքում: Այս համակարգը զարգացած երկրներում տարածում է գտել XIX դ. երկրորդ կեսից:

Ժողովրդավարություն — Ծագում է հունարեն «ժողովուրդ» և «իշխանություն» բառերից: Կառավարման մի համակարգ, որտեղ գերագույն իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Ժողովրդավարության հիմքը իրավահավասար քաղաքացիներն են: Օգտվում են համընդհանուր ընտրական իրավունքից, ունեն անձի և սեփականության անձեռնմխելիություն, խոսքի, խղճի (կրոնի) ազատություն: Այս ամենն ամրագրված է երկրի հիմնական օրենքով’ սահմանադրությամբ: Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրագործում է ընտրովի խորհրդարանի և կառավարության միջոցով:

Իշխանության տարաանջատման սկզբունք — Մշակել է անգլիացի լուսավորական Ջ. Լոկը, զարգացրել է ֆրանսիացի Մոնտեսքյոն: Համաձայն դրա’ արդյունավետ գործառելու համար պետական իշխանությունը պետք է տարանջատվի երեք ճյուղի: Օրենսդրական, որը պետք է ներկայացնի ժողովրդի կողմից ընտրված խորհըդարանը: Այն պետք է օրենքներ մշակի’ պարտադիր բոլոր քաղաքացիների համար: Գործադիր, որը կոչված է ի կատար ածելու օրենքները և կառավարելու երկիրը: Այս նպատակով ստեղծվում է կառավարություն: Դատական, որը կոչված է հետևելու օրենքների ճշգրիտ կատար:անը և օրինականության պահպանմանը:

Լուսավորական շարժում — Գաղափարական, կրթական և քաղաքական շարժում, որ ծավալվեց Եվրոպայում XVII-XVIII դդ.: Նպատակն էր հաղթահարել միջնադարյան ավանդական պատկերացումները մարդու, հասարակության, բնության վերարերյալ: Ստեղծել է պատկերացումների մի նոր համակարգ’ կառուցված բանական արժեքների վրա: Շարժումն սկսվել է Անգլիայում, բայց իր գագաթնակետին է հասել շնորհիվ ֆրանսիական լուսավորականների: Նրա գաղափարները կենսական են առ այսօր:

Լուսավորյան Միապետ

Խաղաղության կողմակիցների միջազգային շարժում։

Խղճի ազատություն

Կայսերապուշտություն (իմպերիալիզմ)

Հայդուկ

Հեղափողություն

Մանուֆակտուրա

Մերկանդիլիզմ (առևտրայնություն)

Մենատիրություն (մոնոպոլիա)

Ռայխստառ

Սյոգուն

Ցեղասպանություն (գենոցիդ)

Փակ պետություն

Օսմանիզմ

Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիրը

Միջազգային կարմիր խաչի ընկերությունիւ

2 ․ Ժամանակագրություն ՝ լրացնել թվականները

1600թ — արևելահնդկական ընկերության ստեղծում

1751-1776թթ — աշխարհում առաջին անգամ Դենի Հիդրոի կողմից հրատարակվեց առաջին հանրագիտարանը

1768թ — առաջին շոգեշարժիչի ստեղծումը Ջեինմ Ուատի կողմից

18դր վերջ, 19դր կես — վերածնության (ռիսորջիմենտո) մշակությի ծաղկումը Իտալիայում

1789թ հուլիսի 14 — Բաստիլ ամրոցի գրավում

1789թ օգոստոսի 26 — <<մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագրի>> ընդունում

3․ Համեմատել 19-րդ դարի 2-րդ կեսի և 20-րդ դարի սկզբի Եվրոպական և Հայկական մշակույթը ։

Գիտությունը սկսեց ընկալվել, որպես հասարակուցաթյան առաջընթացի կարևորագույն պայման։

Հիմնարար գիտություններ

Չարլզ Դարվին-ստեղծեծ մի տեսություն, որը բացատրում է կենդանական տեսակների միլիոնավոր տարիներ տևած աստիճանական զարգացումը։

Դ․ Մենդելեև-հայնաբերեց քիմիական տարրերի պարբերականության օրհենքը։

Ա․ Էյնշտեյն-մշակեց տիեզերական ժամանակի, տարածության, նյութի զանգվածի, էներգիայի, շարժման նոր տեսություն։

Գ․ Մենդել-գենետիկա

Լ․ Պաստիոր-մանրէաբանություն

Ջ․ Մաքսվել-էլեկտրադինամիկա

Է․ Ռեզելֆորդ, Ն․ Բոր-ատոմային ֆիզիկա

Գ․ Մարկոնի-ռադիո

Աբել-հայտնաբերեց հեռախոսը

Գ․ Դայմլեր-ներքին այրման շարժիչ

Թ․ Էդիսոն-էլեկտրական լամպ

Հումանիտար գիտություններ

Հոգեբանություն գիծ-Զիգմունդ Ֆրեյդ

Գրականություն և թատրոն-Գիդը Մոպասան, Է․ Զոլան, Ֆ․ Դաստայեվսկի, Լ․ Տոլստոյ, Բերնարդ Շոու, Ջ․ Լոնդոն, Թ․ Ման, Ա․ Չեխով, Է․ Ռոստան, Ս․ Բեռար։

1895թ․ Լուի և Օգյուստ Լյումիեր եղբայրները Փարիզում առաջին անգամ ցուցադրեցին “Շարժուն լուսանկարը”

Կերպարվեստ և ճարտարեպություն

Ֆրանսիայում ստեղծվեց գեղանկարչության նոր ճյուղ, իմպրեսիոնիզմ (անմիջական տպավորություն)-Կ․ Մոնե, Օ․ Ռենուար, Կ․ Պիսարո, Է․ Դեգա։

Հայտնի քանդակագործ-Օ․ Ռոդեն

1889թ․-կառուցվեց Փարիզի Էյֆելյան աշտարակը

Երաժշտություն և օպերա

Կոմպոզիտորներ-Կ․ Դեգյուսի, Է․ Գրիգ, Յ․ Բրամս, Ջ․ Վելդի “Աիդա և Ռիգոլետո օպերաներ”, Ժ․ Պիզել “Կարմեն”, Ռ․ Վագներ, Պ․ Չայկովսկի