Рубрика: Իրավունք 9

Թեմա ՝ «Հաշմանդամների իրավունքները»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին

մասնագիտություններ ու ոլորտներ պահանջում են հատուկ կրթություն և պատրաստություն (օրինակ՝ բժշկություն, ինժեներություն), ինչը կարող է սահմանափակել որոշ մարդկանց հնարավորությունները։

7.Արդյո՞ք միշտ են պահպանվում անչափահասների աշխատանքային իրավունքները գործատուների կողմից։ Բերե՛ք օրինակներ։

Անչափահասների աշխատանքային իրավունքները հաճախ չեն պահպանվում, քանի որ գործատուները կարող են նրանց շահագործել՝ չպահպանելով աշխատանքային պայմանները։ Օրինակ, աշխատանքի ընդունումը առանց համապատասխան պայմանների կարող է հանգեցնել անչափահասի աշխատունակության չարաշահմանը։

8.Ի՞նչ գիտեք վարձակալության իրավունքի մասին։

Վարձակալության իրավունքը նշանակում է, որ մեկը կարող է վերցնել ուրիշի սեփականությունը օգտագործելու համար՝ համաձայն պայմանագրի։ Օրինակ, բնակարան վարձակալելը ենթադրում է, որ վարձակալը պետք է վճարի վարձը և օգտագործի այն համաձայն պայմանների։

Թեմա ՝ « Մարդու քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները և ազատությունները»

Ընթերցե՛ք նյութը՝ հասարակագիտութուն, էջեր 109-117

Պատասխանե՛ք հարցերին

• Ընթերցե՛ք քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի նախաբանը։ Առանձնացրե՛ք այն դրույթները, որոնք Դուք գտնում եք առավել կարևոր։ Աղբյուր
  Մարդկային արժանապատվության և հավասար իրավունքների ճանաչումը
  
  Որպես ազատության, արդարության և համընդհանուր խաղաղության հիմք։
  
  Մարդու իրավունքները բխում են անհատին ներհատուկ արժանապատվությունից, ինչը կարևոր է բոլոր իրավակարգերում։
  
  Հավասար պայմանների ստեղծումը՝ մարդու տնտեսական, սոցիալական, կուլտուրական, քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներից օգտվելու համար։
  Պետությունների պարտավորությունը՝ խրախուսել մարդու իրավունքների հարգանքն ու պահպանումը։
  
  Մարդու պարտականությունները՝ իր համայնքի և մյուս անձանց նկատմամբ՝ իրավունքների խրախուսմանն ու պահպանմանը նպաստելու համար։
• Ըստ առաջնահերթության դասավորե՛ք մարդու քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները։
  
  Կյանքի իրավունք։
  Արժանապատվության իրավունք։
  Խոսքի և կարծիքի արտահայտման ազատություն։
  Անձի ազատություն և անձեռնմխելիություն։
  Ազատ ընտրությունների մասնակցության իրավունք։
  Ազատ հավաքների և միավորումների իրավունք։
  Արդար դատավարության իրավունք։
• Փորձե՛ք ինքնուրույն մեկնաբանել արժանապատվության իրավունքը։ Ո՞ր իրավունքն է առաջնային ՝ կյանքի՞, թե արժանապատվության
  Արժանապատվության իրավունքի մեկնաբանություն
  
  Արժանապատվությունը մարդու ներքին ինքնագնահատականն է և այլոց կողմից նրա որպես հավասար ու արժեքավոր անհատի ընդունումը։ Սա մարդու էության հիմնաքարն է, որը ձևավորում է նրա ազատ և արժանապատիվ կյանքը։
  
  Կյանքի՞, թե արժանապատվության իրավունքը
  
  Առաջնային է կյանքի իրավունքը, քանի որ առանց կյանքի հնարավոր չէ օգտվել մնացած իրավունքներից։ Այնուամենայնիվ, կյանքի որակը պայմանավորված է արժանապատվությամբ, և այդ իրավունքը լրացնում է առաջինը՝ ապահովելով կյանքին անհրաժեշտ բարոյական և սոցիալական հիմքը։
• Ինչպե՞ս եք գնահատում մեր երկրում իշխանության ձևավորման և նրա գործունեության նկատմամբ վերահսկողության ուղղությամբ քաղաքացուն տրված «գործիքները»։ Ինչքանո՞վ են արդյունավետ օգտագործվում դրանք։
  
  Հայաստանում քաղաքացու տրամադրության տակ են մի շարք գործիքներ, ինչպիսիք են՝
  
  Ընտրությունների մասնակցությունը։
  
  Բողոքարկման և դատական պաշտպանության մեխանիզմները։
  
  Մեդիայի ազատությունը՝ որպես վերահսկողության միջոց։
  
  Հասարակական նախաձեռնությունների ներգրավումը։
  
  Այս գործիքներն արդյունավետ են ձևով, սակայն ոչ միշտ՝ բովանդակությամբ։ Օրինակ, հասարակական վերահսկողությունը հաճախ սահմանափակվում է իրազեկվածության կամ օրենսդրական խոչընդոտներով։
• Ի՞նչ հասարակական կազմակերպություններ գիտեք և քանիսի՞ն եք անդամակցում։

Թեմա ՝ «Փոքրամասնության իրավունքներ և սեռային իրավահավասարություն»

Ընթերցե՛ք նյութը՝ հասարակագիտութուն, էջեր 12-15

Պատասխանե՛ք հարցերին

• Ի՞նչ ազգային փոքրամասնություններ կան մեր երկրում։ Փորձե՛ք նրանցից յուրաքանչյուրին ներկայացնել
• Հայաստանում ապրում են տարբեր ազգային փոքրամասնություններ, որոնցից հիմնականներն են եզդիները, ռուսները, ասորիները, քրդերը, հույները և ուկրաինացիները։
• Եզդիները մեծագույն ազգային փոքրամասնությունն են և զբաղվում են հիմնականում գյուղատնտեսությամբ։ Նրանք պահպանում են իրենց լեզուն, կրոնը և մշակույթը։
• Ռուսները Հայաստանում են հիմնականում ռուսական եկեղեցու, ինչպես նաև կրթության և մշակութային հաստատությունների միջոցով։
• Ասորիները շատ հին համայնք են և ունեն իրենց լեզուն ու ավանդույթները։
• Քրդերը նույնպես պահպանում են իրենց մշակույթը, իսկ նրանց մի մասը պատկանում է եզդիական համայնքին։
• Հույները և ուկրաինացիները թվաքանակով քիչ են, բայց իրենց համայնքներում ակտիվ են։
• Ներկայացրե՛ք կնոջ և տղամարդու դերերն ընտանիքում
  Հայկական ընտանիքներում ավանդաբար տղամարդը համարվում է ընտանիքի հենասյունը, հիմնական պատասխանատուն ֆինանսական ապահովության համար։ Կինը, որպես տան համերաշխության ու ջերմության ստեղծող, հիմնականում զբաղվում է տնային գործերով և երեխաների դաստիարակությամբ։ Սակայն ժամանակակից հասարակությունում այս դերերը փոխվում են. շատ կանայք նույնպես աշխատում են և ունեն կարիերա, իսկ տղամարդիկ երբեմն ավելի շատ ներգրավվում են երեխաների խնամքի և տնային գործերում։
• Արդյո՞ք կան ընտանիքում տղա և աղջիկ երեխաների միջև դրվող տարբերություններ։ Բերե՛ք օրինակներ
  Հայկական ընտանիքներում հաճախ տղա և աղջիկ երեխաների դերը տարբեր է.
  Տղաները սովորաբար համարվում են ընտանիքի ապագա հենասյուները, որոնց վրա դրվում է ընտանիքի անունը և շարունակությունը պահպանելու պարտավորությունը։
  Աղջիկներին ավելի հաճախ սովորեցնում են լինել խնամող և հոգատար, հաճախ նրանցից ավելի շատ պահանջվում է օգնել տնային գործերում։
  Օրինակ՝ գյուղական համայնքներում տղաներին հաճախ տալիս են ավելի շատ ազատություն, իսկ աղջիկների վրա ավելի շատ վերահսկողություն է դրվում։
• Արդյո՞ք մեր հասարակության մեջ կանայք և տղամարդիկ ունեն հավասար հնարավորություններ։

Մեր հասարակության մեջ կանանց և տղամարդկանց հնարավորությունները հավասար չեն բոլոր ոլորտներում։ Թեև օրենքով նրանք հավասար իրավունքներ ունեն, իրական կյանքում կանայք հաճախ բախվում են խոչընդոտների, հատկապես աշխատանքի և կարիերայի մեջ։
Օրինակ՝ ղեկավար պաշտոններում հիմնականում տղամարդիկ են, իսկ կանայք ավելի հաճախ զբաղված են կրթության կամ առողջապահության ոլորտներում։ Սակայն վերջին տարիներին շատ կանայք ակտիվորեն պայքարում են իրենց իրավունքների և հավասարության համար։

Մահապատիժը պետության կողմից որոշված այն պատիժն է, երբ դատապարտված անձը զրկվում է կյանքից՝ ծանր հանցանքի համար։ Մահապատիժը տարբեր երկրներում կիրառվել է տարբեր ժամանակաշրջաններում, սակայն ներկայումս մի շարք երկրներ այն վերացրել են մարդու իրավունքների պաշտպանման եւ հասարակական կարծիքի փոփոխության պատճառով։

Մահապատիժը հիմնականում կիրառվում է այնպիսի հանցագործությունների համար, ինչպիսիք են սպանությունը, պետական դավաճանությունը կամ ահաբեկչությունը, սակայն պետություններում կան տարբեր մոտեցումներ եւ օրենքներ այս հարցում։ Աշխարհում դեռ կա մի խումբ երկրներ, որոնք պահպանում են մահապատժի կիրառումը, ինչպես ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում, Չինաստանում, Իրանում, Սաուդյան Արաբիայում եւ այլ երկրներում։

Նրա կիրառման մասին հարցերը հաճախ կապվում են մարդու իրավունքների, արդարադատության եւ էթիկայի հարցերի հետ։ Որոշ անձինք պնդում են, որ մահապատիժը պահանջվում է հասարակական կարգի եւ արդարության պահպանման համար, մինչդեռ մյուսները պնդում են, որ այն անարդար է, քանի որ կարող է հանգեցնել անմեղ մարդկանց մահվան կամ խթանել բռնության միջավայր։

Համաշխարհային մի շարք իրավապաշտպան կազմակերպություններ, այդ թվում՝ Ամնեստի Ինթերնեշնալը, պայքարում են մահապատիժի կիրառման դադարեցման համար՝ հիմք ընդունելով մարդու կյանքի անխախտ արժեքը։