Рубрика: Պատմություն

Առաջադրանք 1

Գրել «Հայոց Մեծ Եղեռնը» թեմայով հետազոտական աշխատանք.

«Մեծ Եղեռնը» հայկական հեքիաթների մեծագույն մասնակցություններից մեկն է։ Այն հատկապես պատմությունական բաներից մեկը, որոնք առաջին անգամ թարգմանվել են հայերեն։ Այն գրվել է առաջին անգամ 12-րդ դարում և հիմա ավելի քան 800 տարբեր հրատարակություններում է հանդիպում։

Հեքիաթի հերթական հերոսը, Եղեռնը, դեռևս անսահմանելի ատով եւ հույսով լցված դէպքերում կարող է հանգստանալ։ Եղեռնը այս հեքիաթում կարող է նկատել հայկական ազգային դիրքերը, արվեստիստական տեսությունները, դերասանների շնորհելի գործերը, համեմատել թե որն է ասել Հայաստանի հեքիաթների մասին հայ ազգը։

Եղեռնի անձնակազմը բաղկացած է Մարգարիտ Պետրոսյանին, Արմեն Ամիրանյանին եւ Լիլիթ Աբովյանին։ Եղեռնի ներդրումները սկսվել են իրեն առաջին անգամ 1984թ-ից։ Եղեռնը այժմ հայտնի է միանգամից մեծ թեմայի միջոցով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմը և հայերի ցեղասպանությունը

• Պատմական նախադրյալները
• Ցեղասպանության կազմակերպումը
• Հայերի ինքնապաշտշանական մարտերը/ նաև քարտեզ/
• Եղեռնի հետևանքները
• Հիշողություններ, պատմություններ/կարող են լինել նաև ընտանեկան/
• Մեծ տերությունների, օտարազգիների արձագանքները/ օր.ԱՄՆ-ի դեսպան Հենրի Մորգենթաու, Յոհաննես Լեփսիուս,Մաքսիմ Գորկին, Վալերի Բրյուսովը և Յուրի Վեսելովսկին՝ Ռուսաստանում, Անատոլի Ֆրանսը և Ռոմեն Ռոլանը՝ Ֆրանսիայում, Ֆրիտյոֆ Նանսենը՝ Նորվեգիայում, ՋեյմսԲրայսը, Դ. Լլոյդ Ջորջը և Ջ. Քերզոնը՝ Անգլիայում, Կառլ Լիբկնեխտը, Յովհաննես Լեփսիուսը, Յոզեֆ Մարկվարտը, Արմին Վեգները՝ Գերմանիայում,Վուդրո Վիլսոնը՝ ԱՄՆ-ում/ կատարել թարգմանություններ/

Ցեղասպանության կազմակերպումը
1914 թ. ամռանը բռնկվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Օսմանյան կայսրության իշխանության ղեկին կանգնած երիտթուրքերը որոշեցին պատերազմում դաշնակցել Գերմանիային և Ավստրո-Հունգարիային Անտանտի պետությունների դեմ։ 1914 թվականի օգոստոսի 2-ին Թուրքիան գաղտնի պայմանագիր կնքեց Գերմանիայի հետ։ Այս քաղաքականությունը օսմանյան կառավարության կողմից բարձրաձայնվեց 1914 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ պատերազմի մեջ մտնելուց հետո։ Գերմանիայի հետ պայմանագիր կնքելուց անմիջապես հետո Օսմանյան կայսրությունում սկսվեց քրիստոնյաների հանդեպ ոչ համաչափ կիրառվող ունեցվածքի բռնագրավում։ 

Հայերի ինքնապաշտշանական մարտերը/ նաև քարտեզ/
Անտիոքից ոչ հեռու՝ Մուսա լեռան շրջանում, ապրող հայ բնակչությունը, կանխազգալով սպանությունները, 1915 թվականի հուլիսին իշխանություններից փախավ լեռները և այնտեղ կազմակերպեց հաջող ինքնապաշտպանություն՝ թուրքական զորքերի հարձակումները կանխելով յոթ շաբաթ։ Մոտավորապես 4000 մարդ փրկվեց ֆրանսիական ռազմական նավով և տեղափոխվեց Պորտ-Սաիդ: Պաշտպանվողների մի մասը հետագայում մտան ֆրանսիական Արևելյան լեգիոնի կազմ և իրենց դրսևորեցին հատկապես 1918 թվականին Արարում թուրքերի դեմ կռվում։ Մուսա լեռան ինքնապաշտության մասին գրվել է Ֆրանց Վերֆելի հանրաճանաչ «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպը:

Եղեռնի հետևանքները
Հիշողություններ, պատմություններ/կարող են լինել նաև ընտանեկան/

Մեծ տերությունների, օտարազգիների արձագանքները/ օր.ԱՄՆ-ի դեսպան Հենրի Մորգենթաու, Յոհաննես Լեփսիուս,Մաքսիմ Գորկին, Վալերի Բրյուսովը և Յուրի Վեսելովսկին՝ Ռուսաստանում, Անատոլի Ֆրանսը և Ռոմեն Ռոլանը՝ Ֆրանսիայում, Ֆրիտյոֆ Նանսենը՝ Նորվեգիայում, ՋեյմսԲրայսը, Դ. Լլոյդ Ջորջը և Ջ. Քերզոնը՝ Անգլիայում, Կառլ Լիբկնեխտը, Յովհաննես Լեփսիուսը, Յոզեֆ Մարկվարտը, Արմին Վեգները՝ Գերմանիայում,Վուդրո Վիլսոնը՝ ԱՄՆ-ում/ կատարել թարգմանություններ/

Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը
Սկսած 1915 թվականից տարբեր պետություններ ընդունել են բանաձևեր, որոնք քննադատում են հայերի կոտորածը։ ԱՄՆ-ն երեք անգամ ընդունել է նմանատիպ բանաձևեր, սակայն դրանք չեն կարողացել կանգնեցնել Օսմանյան կայսրության գործողությունները։ 1915 թվականին մայիսի 24-ին Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսական կայսրությունը հանդես են եկել համատեղ հռչակագրով, որը նույնպես քննադատում էր այդ կոտորածները։

«Նեմեսիս» գործողությունը
«Նեմեսիս» գործողության նպատակն էր պատժել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը կազմակերպող և իրականացնող Երիտթուրք (Միություն և Առաջադիմություն կուսակցություն) պարագլուխներին, 1918 թվականի Բաքվի հայկական ջարդի կազմակերպիչներին և թուրքերի հետ համագործած հայ դավաճաններին։ Կազմակերպել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը։ Նեմեսիս է կոչվել հին հունական վրեժխնդրության աստվածուհու անունով։Մուդրոսի զինադադարից հետո, 1919 թվականին, գումարվեց Թուրքիայի զինվորական դատարանի նիստ, որտեղ ի բացակայության մահվան դատապարտվեցին Հայոց Ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչները։ Մեծ Բրիտանիան նույնպես կալանք սահմանեց Մալթա աքսորված մի քանի անձանց նկատմամբ։

• Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը
• «Նեմեսիս» գործողությունը
• Հայոց ցեղասպանության ը նվիրված հուշահամալիրը
• Քո մոտեցումը հայ-թուրքական հարաբերությունների հարցում

Աղբյուրներ՝

Հայոց պատմություն/էջ122-133/, համացանց, «Տիգրան Հայրապետյան» գրադարան

Հայագիտական ուսումնասիրություններ/ կարող եք ուսումնասիրել մեկ թեմա/

Առաջադրանք 1

Գերմանիայի և Իտալիայի վերամիավորումները

 Նկարագրել , համեմատել Գերմանիայի, Իտալիայի միավորման գործընթացներն ու արդյունքները։


1866 թ. Ավստրիայի և Պրուսիայի մրցակցությունը վերածվեց պատերազմի: Պրուսական բանակը ջախջախեց ավստրիացիներին: Գերմանական Համադաշնությունը հայտարարվեց լուծարված: Դրա փոխարեն 1867 թ. ստեղծվեց նոր ասոցիացիա ՝ Հյուսիս-Գերմանական միություն, որը բացի Պրուսիայից, ներառում էր Հյուսիսային Գերմանիայի փոքր նահանգները: Այս միության հիմք դարձավ ստեղծել կայսրություն Պրուսիայի գլխավորությամբ: Սեփական ազգային պետության ձևավորումը բարերար ազդեցություն ունեցավ տնտեսության վրա, ի հայտ եկան նոր գործարաններ և Գերմանիան արագորեն վերածվեց ագրարայինից արդյունաբերական պետության:

Վերամիավորումից հետո Իտալիան կրկին սկսեց զարգանալ։ Ավարտվեց արդյունաբերական հեղաշրջումը։ Զարգացան տնտեսության զանազան ճյուղեր։ Իտալիայի ապրանքներն արտահանվում էին աշխարհի շատ երկրներ։ Քսաներորդ դարի սկզբին երկում արդեն առկա էր զարգացած արդյունաբերական հասարակությունը։ Միջազգային հարաբերություններում Իտալիան ազդեցիկ դեր ուներ։ Ի դեպ, Իտալիան նույնպես սահմանադրական պետություն էր։

Համեմատել  Օ․ Բիսմարկի և Ջ․ Գարիբալդիի գործունեությունները։

Օ․ Բիսմասկը Պրուսական թագավորության ոգեշնչողն էր։ Նա ասում էր, որ միայն զենքով կարող ես պայքարել թշնամուդ դեմ։ «Դարաշրջանի հիմնահարցերը վճռվում են ոչ թե ճառերով և քվեարկությամբ, այլ երկաթով և արյամբ» սա նրա հավատամքն է։

Ջ․ Գարիբալդին կարծում եմ նման էր Օ․ Բիսմակին, բայց Օ․ Բիսմակը ուղղակի ոգեշնչում էր, իսկ Ջ․ Գարիբալդին անում էր այդ ամենը, նա ազգային հերոս էր, և 1860թ․ իր զորաջոկատով նա ափ իջավ և ազատագրեց Իտալիայի հարաֆը։

Աղբյուրները ՝ Համաշխարհային պատմություն , էջ 102-106, համացանց

Առաջադրանք 2

Օսմանյան կայսրության և Իրանի արդիականացման փորձերը

Ներկայացնել Օսմանյան կայսրությունում   18-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 20-րդ դարի սկզբում տեղի ունեցող իրադարձությունների ժամանակագրությունը, ամփոփել տեղի ունեցած փոփոխությունները 10 նախադասությամբ:/Համաշխարհային պատմություն, էջ 49-51,էջ 119-122/:

Ներկայացնել Իրանում տեղի ունեցող իրադարձությունների 18-րդ դարի սկզբից մինչև 20-րդ դարի սկզբում տեղի ունեցող իրադարձությունների ժամանակագրությունը, ամփոփել տեղի ունեցած փոփոխությունները 10 նախադասությամբ:/Համաշխարհային պատմություն, էջ 51-53, էջ 122-124/:

Տալ «արդիականություն», «սահմանադրություն» հասկացությունների բացատրությունը:

Համեմատել Թուրքիայի և Իրանի արդիականացման գործընթացը:

Աղբյուրները՝ Համաշխարհային պատմություն, 8-րդ դասարան,  էջ 119-124, համացանց:

Advertisement

Լրացուցիչ աշխատանք/ Պարտադիր նշել օգտագործված գրականությունը, չորս աղբյուրը պարտադիր/

«20-րդ դարի սկզբին Թուրքական իրականությունը»

1908 Թ. ԵՐԻՏԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՀԵՂԱՇՐՋՈՒՄԸ ԵՎ
ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԻ ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ ՕՍՄԱՆՅԱՆ
ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ
ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ Ն. Մ.

ՀՅԴ-Երիտթուրքեր շփումներից. 1914, ԿարինՀՅԴ-Երիտթուրքեր շփումներից. 1914, Կարին

Թարգմանություն- Հեղափոխությունների պատմություն: Երիտթուրքեր

Հոդված- Թուրքիայի պատմության մութ էջերի լուսավորման փորձ անողները անկե՞ղծ են արդյոք

«Պարսկական հեղափոխությունը և հայերը»

Հրաչիկ Սիմոնյան. «1905-1912 թթ. պարսկական հեղափոխությունը և հայերը»

Օսմանյան կայսրության մեջ բարեփոխումները ստացել էին թանզիմաթ անունը։
1853թ․ Ռուսաստանը հարձակվեց Օսմանյան կայսրության վրա։Անգլիան և Ֆրանսիան օգնեցին որ Օսմանյան կայսրությունը հաղթի։ 1856թ․ պատերազմը ավարտվեց Ռուսաստանի պարտությամբ։ 1876թ․ նոր գահ բարձրացած Աբդուլ Համիդ II-ը ստիպված ընդունեց սահմանադրությունը։ Ընտրվեց օսմանյան խորհրդարան, 2 տարի անց Աբդուլ Համիդը ցրեց խորհրդարանը։
1905-1911թթ․ հեղափոխություննն Իրանում
Այս շրջանում Իրանն այնքան էր թուլացել որ նրա վրա մեծ ազդեցություն ունեին Ռուսաստանն ու Անգլիան։ Իրանում անգլացիները ստեղծեցին Անգլոպարսկական նավթային ընկերությունը և իրենց վերահսկողության տակ վերցրին իրանական նավթը։XIX դարի երկրորդ կեսին իրանական բարեփոխումների ակտիվ մասնակիցներից էին հայ ազգի Մելքոն խանը և Եփրեմ խանը։ 1905թ․ Թեհրանում իշխանությունների դեմ մեծ պայքար սկսվեց շահը ստիպված ընդունեց սահմանադրություն և հիմնադրեց մեջլիսը։ Հետադիմական ուժերը շահ Մոհամադ Ալիի գլխավորությամբ հակահարձակման անցան նրանց օգնեցին Անգլիացիներն ու Ռուսները։1911թ․ Ռուսաստանը գրավեց հյուսիսային Իրանը։ Սահմանադրական շարժումը պարտություն կրեց։

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Նապոլեոնի դարաշրջան

Նապոլեոն Բոնապարտ

Նապոլեոն Բոնապարտ

• Կազմիր Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանի ժամանակագրությունը:

1800թ.  հիմնադրել է Ֆրանսիական բանկն ու ստեղծել դրամական նոր միավոր՝ ֆրանկը

1802թ. Նապոլեոն Բոնապարտը նշանակվել է կոնսուլ

1804թ. թագադրվել է կայսր՝ Նապոլեոն I անունով

1812թ. Նապոլեոնի կայսրության կործանումը սկսվել է Ռուսաստանի հետ պատերազմից

1815թ. նորից զբաղեցրել է ֆրանսիական գահը

• Ներկայացնել Նապոլեոնի վարչակարգը, բարեփոխումները և հետևանքները:

1799թ. հեղաշրջումից հետո հանրապետությունը շարունակեց ձևականորեն գոյություն ունենալ մինչև 1804թ.:

Գալով իշխանության՝ Նապոլեոնը հայտարարեց. <<Հեղափոխությունը հասել է այն նպատակներին, որոնց համար սկսվել էր: Հեղափոխությունն ավարտված է>>: Նա խոստանում էր պահպանել հեղափոխության նվաճումները և դրանք զարգացնել միայն բարենորոգումների ճանապարհով:  1804թ. անցկացվեց հանրաքվե, և Նապոլեոնը հռչակվեց <<բոլոր ֆրանսիացիների կայսր>> :

Նապոլեոնը արել է մի շարք բարեփոխումներ, որոնցից են օրինակ՝ այն, որ տասը տարվա ընթացքում հիմնվեց հարյուր խոշոր ձեռնարկություն՝ հանքահարստացման, մետաղաձուլության, զինագործության և այլն: Տնտեսության զարգացման նպատակով հիմնվեց նաև Ֆրանսիական բանկը։

• Պատմիր Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից վարած պատերազմների մասին:

1805 թվականին նրա զորքը պատրաստվում է ներխուժել Անգլիա։ Բայց նրանք չհասցրեցին ներխուժել, որովհեև անգլիական ծովակալը ոչնչացրեց ֆրանսիական նավատորմը։ 1805 թվականին պարտության մատնեցին ավստրիական և ռուսական զորքերին։ Հաջորդ տարի պարտության մատնելով Պրուսիային, նրանք մտան Բեռլին, Լեհաստան և պարտության մատնեցին ռուսական զորքերին։ 1807 թվականին կնքվեց Տիլզիտի հաշտության պայմանագիրը։ 1808թվականի ֆրանսիական բանակը ներխուժեց Իսպանիա, որտեղ նրանց սպասվում էր ուժեղ պաշտպանություն։ Հետո նրանք պարտության մատնեցին ավստիացիներին և գրավեցին Վիեննան։ 

• Վերլուծիր Նապոլեոն Բոնապարտի ձախողման պատճառները:

Կարծում եմ, որ Նապոլեոնի ձախողման պատճառը նրա համառությունն էր, քանի որ նա ուզում էր անկուշտի նման ամեն բան իրենը դարձնել: Նա մտածում էր, որ եթե հասել է փառքի գագաթնակետին ուրեմն կկարողանա հաղթել նաև Ռուսատանին, բայց այդպես մտածելը սխալ է, որովհետև միշտ չէ, որ դիմացինդ քեզնից թույլ է։ Նա միայն ուզում էր մեծացնել Ֆրանսիան։

• Ներկայացրու Նապոլեոն Բոնապարտի մտքերից, ելնելով այդ մեջբերումներից փորձիր նկարագրել նրա տեսակը:

Իմ կարծիքով նա ընկած էր փառքի հետևից։ Նա չէր մտածում ոչ մի բանի մասին։ Հնարավոր է, որ նա լավ մարդ է եղել, բայց ես իր մտքերը կարդալով հասկացա, որ նա ուզում է հասնել փառքին։ Նրա բոլոր մտքերը փառքի, հաղթանակի, զորքերի մասին են։

• Տեսաֆիլմը դիտելուց հետո գրել ամենատպավորիչ հատվածը, նոր տեղեկությունները: «Նապոլեոն Բոնապարտ»

Հետազոտական աշխատանք- «Ժոզեֆ Ֆուշե»

Ստեֆան Ցվայգ «Ժոզեֆ Ֆուշե», «Մարի Ստյուարտ»/կարդալ/

Առաջադրանք 2

Եվրոպան 1815-1850-ական թթ.-եր

• Համեմատիր նապոլեոնյան և հետնապոլեոնյան դարաշրջանները:

Իհարկե Նապոլեոնյան դարաշրջանում նվաճումները, բարենորոգումները բոլոր ոլորտներում ավելի շատ էր, բայց հետնապոլեոնյան դարաշրջանում մարդիկ ավելի հանգիստ էին ու ավելի քիչ լարված, իսկ պետությունը ավելի հստակ էր:

• Հիմնավորիր զարգացման որ ուղին է նախընտրելի ՝ հեղափոխական, թե բարենորոգումների:

Կարծում եմ ավելի բարենպաստ է բարենորոգումների ուղին, բայց դա կախված է երկրի րավիճակից շատ երկրներում որոնց մեջ մտնում է նաև Հայաստանը անհնար է անել բարեփոոումներ առանց հեղափոխության:

• Վիեննայի վեհաժողովի որոշումներով Եվրոպայում հաստատված ազգային-պետական սահմանները:

1814-1815 թթ․ Վիեննայում Նապոլեոնին հաղթած պետությունները հրավիրեցին վեհաժողով։ Նպատակն էր ոչ միայն հաշտություն կնքել պարտված Ֆրանսիայի հետ, այլև Եվրոպայում հաստատել կայուն խաղաղություն։ Վեհաժողովում իրենց կամքն էին թելադրում Ռուսաստանը, Անգլիան, Ավստրիան և Պրուսիան։ Հենց այդ երկրները վերաձևեցին Եվրոպայի պետական սահմանները՝ հաշվի չառնելով այլ ազգերի շահերը։ Նապոլեոնի ստեղծած Վարշավայի դքսությունը լուծարվեց։ Լեհաստանի տարածքը բաժանվեց Ռուսաաստանի, Ավստրիայի և Պրուսիայի միջև։ Անգլիան ստացավ Մալթա կղզին և հոլանդական մի շարք գաղութներ։ Վեհաժողովի մասնակիցները կարծում էին, որ Մեծ հեղափոխությունը խախտել է Եվրոպայի բնականոն կյանքը։ Նրանք որոշեցին վերականգնել նախկին կարգը՝ իշխանությունը վերադարձնելով տապալված արքայատոհմերին ու իշխանական տներին։ Պայմանավորվեցին նաև համատեղ ուժերով պայքարել նոր հեղա փոխությունների դեմ։ Ընդունված որոշումներն իրագործելու համար ստեղծվեց եվրոպական գահակալների «Սրբազան դաշինք», որտեղ գերիշխում էին՝ Ռուսաստանը, Պրուսիան և Ավստրիան։ Համատեղ ջանքերով նրանք 1820–1830– ա կան թթ. ճնշեցին հեղափոխական շարժումներն Իտալիայում, Իսպանիայում և Լեհաստանում։

• 

Ֆիլմը դիտելուց հետո նոր տեղեկությունները շարադրիր  քսան նախադասության սահմաններում: «Վիեննայի կոնգրեսը»/տեսաֆիլմ/

«Վիեննայի վեհաժողովը և Թալեյրանը»

«Վիեննայի վեհաժողովը և Մետեռնիխը»

  Արևելյան Հայաստանը 19-րդ դարի սկզբին

• Նկարագրել Արևելյան Հայաստանի 19-րդ դարի սկզբին վարչաքաղաքական կացությունը

Սկզբում Հայաստանի տարածքներից՝Լոռի, Փամբակ, Շամշադին, Իջևան, Շիրակ, Ղարաբաղ,Գանձակը, Արցախը, Շիրախը, Զանգեզուրը, Լոռին, Երևանը և նախիջևանը գտնվում էին Պարսկաստանում: Եվ աստիճանաբար Հայերի օգնությամբ Ռուսաստանը Պարսկաստանի մոտից գրավեց այդ բոլոր տարածքները:

• 1804-1813թթ. ռուս-պարսկական պատերազմի նախադրյալները, ընթացքը , ավարտը, արդյունքները

Նախադրյալներ՝Ռուսաստանը ուզում էր իրեն վերցնել Պարսկաստանի կողմից գրաված Հայաստանի տարածքները:

Ընթացք՝Ռուսաստանը աստիճանաբար հայերի օգնությամբ գրավում է տարածքները:

Ավարտ՝Ռուսաստանը գրավեցին բոլոր տարածքները և հայերը ապրում են արևելյան Հայաստանում:

• Գյուլիստանի պայմանագիրը

Գյուլիստանի հաշտության պայմանագրով Պարսկաստանը Ռուսաստանին հանձնեց Գանձակը, Արցախը, Շիրախը, Զանգեզուրը, Լոռին, Շամշադինը, Արևելյան Անդրկովկասը, Արևելյան Վրաստանը:

Առաջադրանք 2

Հարցեր և առաջադրանքներ

• 1826-1828թթ. Ռուս-պարսկական պատերազմի սկիզբը , ընթացքը ավարտը, արդյունքները

1826թ. Նորից պարսկական զորքը պաշարեց Շուշիի բերդը խախտելով Գյուլիստանի պայմանագիրը: Հայերը ռուսական զորքերին օգնելու համար կամավոր ջեկատներ ստեղծեցին:

1827թ. սեպտեմբերին Ռուսական զորքերը գրավեցին Սարդարապատը և Երևանի բերդը: Ռուսական զորքերը մտան Թավրիս:

1828 թ. Ռուսաական զորքերը գրավեցին Խոյը, Սալմաստը, Ուրմիան և շարժվեցին դեպի Իրանի մայրաքաղաք Թեյրան:

Փետրվարի 10-ին Թուրքմենչա գյուղում կնքվեց հաշտության պայմանագիր, որով Ռուսաստանին անցան Երևանն ուՆախիջևանը:

• Թուրքմենչայի պայմանագիր ,«Բախտորոշ պայմանագրեր»,ուսումնասիրել էջ 32-38, յուրաքանչյուր հոդվածը մեկ նախադասությամբ գրավոր ամփոփել

Պայմանագիրը կազմված էր 16 հոդվածից:

1/Ռուսաստանը և Հայաստանը պետք է խաղաղության մեջ լինեն:

2/Թուրքմենչայի պայմանագիրը պետք է փոխարինի Գյուլիստանի փայմանագրին:

3/Պարսից Շահը պետք է հանձնի Երևանի խանությունը՝ Արաքսի այս ու այն կողմերում և Նախիջևանի խանությունը: Նաև վեց ամսով ռուսական իշխանություններին հանձնում է դիվաններն ու հրապարակված վավերագրերը, որոնք վերաբերում են այդ խանությունների կառավարման հետ:

4/Այս կետում ընդգծվում են Պարսկաստանի և Ռուսաստանի սահմանները:

5/Այս կետում նշվում է, որ Ռուսաստանին են պատկանում՝Կասպից ծովի միջև ընկած բոլոր հողերն ու բոլոր կղզիները, ինչպես և այդ որկրում ապրող բոլոր քոչվոր և մյուս ժողովուրդները:

6/Պարսկաստանը պետք է մուծի Ռուսաստանին հանձնած վնասների գումարը:

7/Ռուսաց կայսրը պետք է  Աբբաս-Միրզային ճանաչի պարսկական թագի հաջորդին և ժառանգորդին, իսկ նրա Գահ բարձրանալուց հետո նրան ճանաչել որպես սույն Տերության օրինական թագավորը:

8/Այս կետում նշվում է, որ Ռուսական և Պարսկական նավերը առաջվա պես իրավունք ունեն նավարկել Կասպից ծովում և այդ ընդհացքում յուրաքանչյուր նավերին պետք է օգնություն գործադրվի:

9/Խաղաղություն պահպանելու համար, կարգ ու կանոն հաստատող մարդիկ հսկելու են հանդիսակարգը:

10/Այդ կեով պայմանավորվում է իրենց միջև առևտրական պայմանավորությունները:

11/Այս կետում նշվում է, որ այն գործընթացները, որոնք կանգ են առել պատերազմի ժամանակ կվրասկսվեն:

12/Այս կետում նշվում է, որ անշարժ գույք ունեցող վաճառականներին 3 տարի ժամանակ, որ դրանք վաճառեն:

13/Այս կետում նշվում է, որ պետք է լինի գերիների փոխանակում:

14/Այս կետում նշվում է, որ պետք է վերադառնան փախստականները:

15/Այս կետում նշվում է, որ պարսկաստանը ադրբեջան կոչվող մարզի բնակչությանը չի հետապնդելու:

16/Այս կետում վում է, որ երկու կողմերի Լիզորները բոլոր վայրերը կուղարկեն տեղեկություններ և պատշաճ հրամանագրեր պատերազմական գործողություններն անհապաղ դադարեցնելու մասին: 

• Համեմատել Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերը/գրավոր/

Իմ կարծիքով Թուրքմենչայի պայմանագիրը Ռուսաստանի համար ավելի բարենպաստ էր, նաև այն կազմված էր ավելի շատ հոդվածներից:

• Ամփոփել/ 10-15 նախադասությամբ/ 19-րդ դարի առաջին կեսին արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միացման ընթացքի և հետևանքների մասին :

Այս ընդհացքոիմ Հայաստանի բոլոր հողերը Պարսկաստանից անցան ռուսաստանի տիրապետության տակ:

Ռուսաստանի և Պարսկաստանի մարզերը պայմանագրից հետո և առաջ. Թուրքմանչայում հանձնված մասերը ցույց են տրվել կանաչ և կարմիր գծերով

Սահմանել հեղափոխություն հասկացությունը

Հեղափոխությունը քաղաքական երևույթ է, որի
շնորհիվ պատմական կարճ ժամանակահատվածում
հասարակության մեջ կատարվում են արմատական
փոփոխություններ։

• Անգլիական բուրժուական հեղափոխություն, գրավոր ներկայացրու Օլիվեր Կրոմվելին, անգլիական հեղափոխությունում նրա դերը

XVII դա­րի անգ­լի­ա­կան հե­ղա­փո­խական գոր­ծիչ Օլի­վեր Կրոմ­վե­լը ծնվել է 1599թ. ապրիլի 25-ին Անգլիայի Հան­թինգ­տոն քաղաքում: Իր ստեղ­ծած «եր­կա­թա­կո­ղե­րի բա­նա­կով» հաղ­թել է թա­գա­վո­րա­կան զոր­քե­րին: 1649թ. Անգ­լի­ան հռչակ­ել է հան­րա­պե­տու­թյուն, իսկ 1653թ. ինքն իրեն հռչա­կել է ազ­գի հովա­նա­վոր (պրո­տեկ­տոր):Օլի­վե­ր Կրոմվելը մե­ծա­ցել է պու­րի­տա­նա­կան (կրո­նա­կան ուղ­ղու­թյուն Անգ­լի­ա­յում) ըն­տա­նի­քում: Հոր մա­հից հե­տո մեկ­նել է Լոն­դոն՝ իրա­վունք ու­սում­նա­սի­րե­լու: Քա­ղա­քա­կան գոր­ծու­նե­ու­թյունն սկսել է 1628թ., երբ ա­ռա­ջին ան­գամ ընտր­վել է Հա­մայնք­նե­րի պա­լա­տի պատ­գա­մա­վոր: 1640թ.-ից ընդ­դի­մու­թյան գոր­ծիչ­նե­րից էր:

• Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կազմավորումը, Ջ.Վաշինգտոնի դերը ԱՄՆ-ի կազմավորման գործում
  
  Ջորջ Վաշինգտոնն այն մարդն էր, ով ապահովեց անգլիական 13 գաղութի ազատագրական պատերազմի հաղթանակը: Լինելով կենտրոնացված իշխանության կողմնակից՝ 1787թ. ընտրվել է ԱՄՆ-ի սահմանադրությունը մշակող Սահմանադրական կոնվենտի (ժողով) նախագահ: 1789թ. Վաշինգտոնն ընտրվել է ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ, 1792թ. վերընտրվել է 2-րդ անգամ, 3-րդ անգամ հրաժարվել է նախագահական ընտրություններին մասնակցելուց: Արտաքին քաղաքականության մեջ Վաշինգտոնը դեմ է եղել եվրոպական պետությունների հետ ԱՄՆ-ի`   դաշինքներին  և պատերազմներին մասնակցելուն: 1796թ. սեպտեմբերի 19-ին հրապարակվել է ամերիկացի ժողովրդին ուղղված նրա հրաժեշտի ուղերձը: Վաշինգտոնի անունով են կոչվել ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը, նահանգ, լիճ և կղզի, սար ու խնձահովիտ (կանյոն), բազմաթիվ բնակավայրեր, քոլեջներ ու համալսարաններ, փողոցներ և հրապարակներ:

Առաջադրանք 2 

Համաշխարհային պատմություն/էջ 26-31/

Ներկայացնել, համեմատել 18-րդ դարի իրադարձությւոնների ժամանակագրությունը

1760թ․Արդյունաբերական հեղաշրջման սկիզբը Անգլիայում։
1768թ․ Առաջին շոգեշարժիչի ստեղծումը։
1775-1786թթ․ Անկախության պատերազմը և ԱՄՆ-ի կազմավորումը։
1784թ․ Շոգեմեքենայի ստեղծումը։
1787թ․ ԱՄՆ-ի սահմանադրության ընդհունումը։
1791թ․ Առաջին սահմանադրության ընդհունումը Ֆրանսիայում։

Ներկայացնել նոր հասկացությունների բացատրությունները/էջ 20-31/

Միահեծանությունը՝ պետական ​​համակարգ է, որը հաստատվել է նոր ժամանակների Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում, որում գերագույն իշխանությունը չի սահմանափակվում ներկայացուցչական ինստիտուտներով, ի տարբերություն դրա սահմանափակումների:

Ազատախոհները ՝ Հին Հունաստանում և Հին Հռոմում, Բյուզանդիայում, ինչպես նաև վաղ ֆեոդալական շրջանի Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում, ազատ արձակվածն ստրուկներն են։

Ծայրահեղականներ — մարդիկ, որոնք պահպանում են ծայրահեղ տեսակետների, գործողությունների մեթոդները։

Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությունը /Փոքրիկ ուսումնասիրություն/

Ներածություն

Ֆրանսիական հեղափոխության պատճառները:

Ֆրանսիյան գյուղատնտեսական երկիր էր։ Արդյունագործության մեջ վիճակը ծանր էր։ Վերնախահը չէր վճարում հարկեր, և ապրում էր բավականին անհոգ ու շվայտ։ Նոր հարկեր սահմանելու նպատակով՝ Լուի 16-ը հրավիրեց գլխավոր շտատներ։ Գլխավոր շտատներում մասնակցում էին հոգևորականները, ազնվականները, և քաղաքացիները։ Այդ իսկ պատճառով էլ, 1789 թվականին, նշանավորվեց հեղափոխության սկիզբը։

Ներկայացրու ֆրանսիական հեղափոխության փուլերը:

1789թ. Գլխավոր շտատներ

Գլխավոր շտատներ օգնությամբ, իրականացվեց հեղափոխությունը։ Արքան իրենցից պահանջեզ նոր հարկեր։ Իսկ մերժում ստանալով, նա փորձեզ ցրել այդ համաժողովը։ Դրան ընդդիմացան երրորդ դասի պատգամավորները, որոնց օժանդակեց նաև հոգևորական և ազնվական պատգամավորների մի մասը։ Ընդդիմադիր ուժերն րենց հռչակեցին ազգային ժողով։ Հայտարարեցին, որ միայն իրենք են արտահայտում Ֆրանսիյական ազգ հավաքական կամքը և պատրաստակամ են ստեղծելու Սահմանադրություն։

Բաստիլի գրավումը

Ֆրանսիացիների շատ սերունդների համար Բաստիլի ամրոցը, որտեղ գտնվում էին քաղաքային պահակների, արքայական պաշտոնյաների կայազորը և, իհարկե, բանտը, արքաների ամենազորության խորհրդանիշն էր: Չնայած ի սկզբանե դրա կառուցումը զուտ ռազմական բնույթ ուներ, այն սկսվեց XIV դարի կեսերին, երբ Ֆրանսիայում շարունակվում էր հարյուրամյա պատերազմը: Կրեսիում և Պուատյեում կրած ջախջախիչ պարտություններից հետո մայրաքաղաքի պաշտպանության հարցը խիստ սուր էր, և Փարիզում սկսվեց բաստիոնների և դիտարանների կառուցման բուռը:

1789 թվականի հուլիսի 14-ին Փարիզում զինված բազմություն մոտեցավ Բաստիլի պարիսպներին: Չորս ժամ տևած կրակահերթից հետո, առանց պաշարման դիմակայելու հեռանկար, բերդի կայազորը հանձնվեց: Սկսվեց Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը:

Բաստիլի փոթորկի պատճառը խոսակցություններն էին ՝ Լուի XVI թագավորի որոշումը ցրելու մասին Հիմնադիր խորհրդարանը, որը կազմավորվել էր 1789 թվականի հուլիսի 9-ին։

1789 թվականի հուլիսի 12-ին Կամիլ Դեսմուլինսը ելույթ ունեցավ Պալե-Ռոյալում, որից հետո ապստամբություն սկսվեց: Հուլիսի 13-ին Արսենալը, և քաղաքապետարանը թալանվեցին, իսկ 14-ին զինված հոծ բազմությունը մոտեցավ Բաստիլ: Հարձակումը ղեկավարելու համար ընտրվեցին արքայական բանակի սպա Գյուլենը և Էլին: Հարձակումը ոչ այնքան խորհրդանշական, որքան գործնական նշանակություն ուներ։ Ապստամբները հիմնականում հետաքրքրված էին Բաստիլի զինանոցով, որով նրանք կարող էին զինել կամավորներին:

Ավատատիրության վերացումը Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիր, հռչակագրի արդիականությունը
Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիրը Ֆրանսիական հեղափոխության ամենակարևոր փաստաթուղթն է, որը սահմանում է մարդու անհատական ​​իրավունքները: Հռչակագիրն Ազգային Հիմնադիր Խորհրդի կողմից ընդունվել է 1789 թվականի օգոստոսի 26-ին: Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագրի գաղափարները հիմնված են հավասարության և ազատության գաղափարի վրա, որը բոլորին է պատկանում ի ծնե: Մարդու և քաղաքացու բնական իրավունքները հռչակվեցին անհատի ազատություն, խոսքի ազատություն, կարծիքի ազատություն և ճնշմանը դիմակայելու իրավունք:

Կանանց դերը հեղափոխության ընթացքում

Կրթական գաղափարների ազդեցության շնորհիվ Ֆրանսիայի կանայք մինչ հեղափոխությունը հասարակության համեմատաբար ավելի ազատ անդամներ դարձան. նրանց թողնում էին տղամարդկանց շատ ակումբներ; նրանք մասնակցում էին Ֆրանկ-մասոնների ժողովներին: 18-րդ դարի մտածողների կրտսեր ներկայացուցիչը Հեղափոխությունից երկու տարի առաջ Քոնդորսեթը շատ կտրուկ բարձրացրեց սեռերի քաղաքական հավասարության հարցը և անմիջապես սկսեց էներգետիկորեն կազմակերպել կանանց հանրային կրթություն. նա օգնում էր նրանց համար ճեմարաններ կազմակերպել, առանձին դասախոսական դասընթացներ գիտելիքների տարբեր բաժիններում: Մինչ այդ աղջիկները փակված էին վանքերում մինչև գրեթե 20 տարեկան, և դասավանդվում էին քահանաների կողմից հաստատված հին գրքերով։

Սահմանադրական միապետություն
Ֆրանսիայի սահմանադրական միապետությունը կարճատև սահմանադրական միապետության ռեժիմ է Ֆրանսիայում, որն իշխանությունն իրականացնում էր 1791 թվականի սեպտեմբերի 3-ից 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ը: Այդ ռեժիմը Ֆրանսիայում առաջին սահմանադրական միապետությունն էր: Օրենսդիր մարմինը թագավորին կասեցրեց օգոստոսի 11-ին ՝ Թուիլերի պալատի վրա հարձակումից հետո: Ընտրությունների ժամանակ ձևավորված Հիմնադիր խորհրդարանը 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ին վերացրեց միապետությունը ՝ այդպիսով ավարտելով Ֆրանսիայում Բուրբոնների տոհմի անխափան կառավարման շրջանը, որը տևեց 203 տարի:

Քաղաքական ակումբների առաջացումը

Արդեն Փարիզում Լուի XVI- ի թագավորության ավարտին հիմնադրվեցին մի քանի գրական և գիտական ​​ընկերություններ «ակումբ» անվան տակ:

Քաղաքական ակումբները հայտնվեցին 1789-ին. Առաջին ակումբը հիմնադրվեց Վերսալում ՝ Բրետանիի պատգամավորները գեներալ նահանգներում, բրետոնական ակումբի անունով; Հոկտեմբերի 19-ին, երբ Հիմնադիր Խորհրդարանը բացեց իր հանդիպումները Փարիզում, նա նույնպես տեղափոխեց իր հանդիպման վայրը այնտեղ, փոխեց իր սկզբնական անվանումը `« Սահմանադրության բարեկամների ակումբ »և վերջապես հայտնի դարձավ որպես« Յակոբինների ակումբ »: Մյուս քաղաքական հասարակությունները դանդաղ չէին ստեղծվում:

Յակոբիններից հետո ամենաազդեցիկներն էին.

լարային ակումբ;
«Երկաթե բերան» սոցիալական շրջանակը, որը հիմնադրել է Բոննեվիլը ՝ «Կրոնների ոգին» գրքի հեղինակ, որտեղ վանահայր Ֆոուչերը գերիշխող էր
անկողմնակալության ակումբը, որի հիմնադիրներից մեկը Լաֆարն էր ՝ Նանսի քաղաքի անդամ:
Միրաբի կողմից Փարիզում կազմակերպված սահմանադրական ակումբ;
եղբայրական հասարակության ակումբը, որը հիմնադրվել է Թալիենի կողմից 1791 թվականին;
ակումբ արվարձան Սբ. Էնթոնին, որտեղ կազմակերպված էին բանվորները;
պանթեոն ակումբ, մարդու իրավունքների ընկերների ակումբ;
1789 թ. ակումբ, որը ծառայեց որպես հացահատիկ 1791 թ. ֆեվիլանտների ակումբի ձևավորման համար: Վերջինս հետագայում ստեղծեց Կլիշի ակումբը, որը բաղկացած էր զուտ ռոյալիստական ​​տարրերից:

Արքայի փախուստը Վարեն

1791 թ. Հունիսի 20-21-ին Վարենես թռիչքը Ֆրանսիական հեղափոխության դրվագ, թագավոր Լուի XVI- ի և նրա ընտանիքի անհաջող փորձը փախչել հեղափոխական Փարիզից և հասնել Մոնթմեդիի թագավորական ճամբար: Որպես թագավորի կողմից դավաճանության հաստատում, այս իրադարձությունը մեծ դեր խաղաց հեղափոխության զարգացման, հանրապետական ​​գաղափարների ամրապնդման և Ֆրանսիայի առաջին հանրապետության կայացման գործում:

1789-ի հոկտեմբերի 5-ի դեպքերից հետո թագավորը և նրա ընտանիքը, ըստ էության, բանտարկված էին Փարիզի Թուիլերի պալատում `ազգային գվարդիայի հրամանատար Լաֆայետի խիստ հսկողության ներքո: Արքայական ընտանիքի մեկնումը Փարիզից անընդհատ քննարկվում էր արքայի շրջանում: Վերջապես, Լուի XVI- ը Մարի Անտուանետի մերձավոր գործընկերներից Ակսել ֆոն Ֆերսենին վստահեց Տյուլիրեից թռիչքի կազմակերպումը: Խնդիրն էր հասնել Մոնտմեդի ամրոցը, որի մեջ կար փախուստի ծրագրի մասնակիցներից մեկը ՝ Մաուզեի, Սաարի և Մոսելի զորքերի հրամանատար Մարկիզ դե Բյուլեն: Անհաջողությունների շղթան հանգեցրեց ծրագրի ձախողմանը և արքայի վարկաբեկմանը, որը հետագայում օգտագործվեց հանրապետության հաստատման կողմնակիցների կողմից:

Թագավորը, իր հարկադիր վերաբնակեցման պահից մինչև Թուիլեր, ցանկանալով լքել Փարիզը, երկար ժամանակ հետաձգեց իր մեկնումը ՝ վախենալով քաղաքացիական պատերազմ առաջացնելուց: Վերջապես, երկու իրադարձություն դրդեցին նրան կատարել իր մտադրությունը: Այս երկու իրադարձություններից առաջինը Միրաբոյի մահն էր (1791 թ. Ապրիլի 2), որն իր ազդեցությունն օգտագործեց հեղափոխականների վրա ՝ թագավորին գաղտնի ծառայություններ մատուցելու համար: Թագավորը, որը համաձայն չէր հոգևորականության քաղաքացիական կառուցվածքի հետ, չէր ցանկանում Զատիկը անցկացնել հեղափոխական մայրաքաղաքում և ցանկանում էր, ինչպես նախորդ տարի, այս անգամ մեկնել Սենտ-Կլաուդ: Այնուամենայնիվ, Կարուսելի հրապարակում «ինքնաբուխ» հավաքված բազմությունը թույլ չտվեց թագավորական վագոններին հեռանալ: Միայն Լաֆայետի և Բեյլի միջամտությունը թույլ տվեց թագավորական ընտանիքին վերադառնալ Թուիլերի պալատ:

Պիլնիցի հռչակագիրը և Թյուիլրիի գրավումը

Պիլնիցի հռչակագիրը 1791 թվականի օգոստոսի 26-ին Պիլնիցի Սաքսոնյան ամրոցում ստորագրված փաստաթուղթ է, որը հիմք դարձավ Ավստրո-Պրուսական միության պայմանագրի (1792 թ. Փետրվար) և ֆրանսիական հեղափոխության դեմ եվրոպական միապետերի միավորման համար:
1791 թվականի հունիսի 21-ին Լուի XVI թագավորի ձերբակալությունից հետո բանակցություններ սկսվեցին մեծ տերությունների միջև: Օգոստոսի 25-ին, 1791 թ. Կայսր Լեոպոլդ Երկրորդը ժամանեց Պիլնից սաքսոնական ընտրողների ամառային նստավայր: Միևնույն ժամանակ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Ուիլյամ Երկրորդը եկավ այնտեղ, և օգոստոսի 26-ին կոմս Դ’Արտուանը դիվանագետների և էմիգրանտների հետ միասին, այդ թվումԿոնդե, Կալոն, Պոլինյակ, Բյուլե, հասավ ամրոց:

Կոմս դ’Արտուան ​​առաջարկեց միապետներին մանիֆեստ հռչակել ֆրանսիացիներին ՝ բողոքելով ապստամբ ազգային ժողովի դեմ և բոլոր այն որոշումների դեմ, որոնց հետ թագավորը ստիպված էր համաձայնվել: Ենթադրվում էր, որ ռենտգենը նշանակեր Պրովանս կոմսին Իշխաններին պետք է դյուրին դառնար կայսրության ներսում զորք հավաքելիս: Թագավորի կյանքի փորձի դեպքում Փարիզի բնակիչներին պետք է սպառնար ամենադաժան մահապատիժները, իսկ Փարիզին `ոչնչացումը: Միապետները զգուշորեն էին արձագանքում Դ՛արտուայի կոմսի պահանջներին:

Նյարդայնացնող արտագաղթողներից ազատվելու համար որոշվեց համաժողով հրավիրել ՝ քննարկելու մանիֆեստը: Օգոստոսի 27-ին տեղի ունեցավ համաժողով, որին մասնակցում էին կոմս դ’Արտուան ​​Կալոնն, կայսրից Շպիլմանը, և Պրուսիայի թագավորը `Բիշշոֆսվերդերը: Նրանց կազմած հռչակագիրը ստորագրեցին թագավորը և կայսրը:

Նրանք հայտարարեցին, որ համարում են, որ Ֆրանսիայի թագավորի պաշտոնը ընդհանուր հետաքրքրություն է ներկայացնում եվրոպական բոլոր գերիշխանների համար և հույս հայտնեցին, որ «տերությունները չեն հրաժարվի կայսեր և թագավորի հետ միասին օգտագործել իրենց ուժերի համարժեք ամենաարդյունավետ միջոցը, որպեսզի Ֆրանսիայի թագավորը լիովին ազատորեն ամրապնդվի միապետական ​​իշխանություն, որը հավասարապես համապատասխանում է ինքնիշխանների իրավունքներին և Ֆրանսիայի բարեկեցությանը »:

Առաջին հանրապետությունը

Հանրապետությունը հռչակվեց 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, այս օրը պաշտոնապես գահընկեց արվեց Լյուդովիկոս XVI- ը: Հանրապետությունը պաշտոնապես գոյություն ուներ մինչև Ֆրանսիական Առաջին կայսրության ձևավորումը ՝ 1804 թ., Իրեն գործող կայսր հռչակած առաջին հյուպատոսի ՝ Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից:

Ռոբեսպիեռը և տեռորի իշխանությունը Դիրեկտորիա

Մաքսիմիլիեն Մարի Իզիդոր դե Ռոբեսպիեր — ֆրանսիացի հեղափոխական, ֆրանսիական հեղափոխության ամենահայտնի ու ազդեցիկ քաղաքական դեմքերից մեկը:

1789-ին ընտրվելով որպես Գույքի երրորդ փոխնախագահ, նա շուտով դարձավ Հիմնադիր խորհրդարանի առաջատար դեմոկրատներից մեկը ՝ ստրկության վերացման, մահապատժի և համընդհանուր ընտրական իրավունքի պաշտպանությամբ: Իր սկզբունքները պահպանելու հարցում նրա հետևողականությունը շուտով նրան ստացավ «Անխորտակելի» մականունը: Հիմնադրման օրվանից նա «Յակոբին» անվան ակումբի անդամն էր և համարավել էր նրա ամենահայտնի և առաջատար անդամը:

1.Լուսավորական գաղափարների խոշոր ներկայացուցիչներից է Ջոն Լոկը: Փիլիսոփա Ջոն Լոկը ծնվել է 1632թ.-ի օգոստոսի 29-ին Ռինգթոնում (Անգլիա): Նրա գաղափարները մեծ ազդություն են թողել էպիստեմոլոգիայի և քաղաքական փիլիսոփայության զարգացման վրա: Լայնորեն ճանաչված է որպես Լուսավորչական դարաշրջանի ազդեցիկ մտածողներից մեկը: Լոկի նամակներն ազդեցություն են թողել Վոլտերի և Ռուսսոյի, շոտլանդացի մտածողների և ամերիկյան հեղափոխականների վրա: Լոկի փիլիսոփայության մեջ կարելի է առանձնացնել վեց հիմնական դրույթ; Օգտվելով նշված հղումից՝ ընտրիր երեք դրույթ, կարդալուց հետո հիմնավորիր քեզ դուր եկած հատվածները: Ջոն Լոկ https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/3728

1. Մեր ողջ իմացությունը ձեռքբերովի է: Մարդկային հոգին մաքուր տախտակ է (tabula rasa), որի վրա կյանքի ընթացքում դրոշմվում են գաղափարներն՝ ըստ յուրաքանչյուրի փորձի: 

Մեր կյանքում ճիշտ ու սխալ որոշումները կայացնում ենք ըստ փորձի։

3. Մարդու հոգու մեջ ներթափանցող ամեն մի ընկալում գաղափար է։

Գաղափարը ունի շատ մեծ նշանակություն ու ամեն բանը, որը մենք ընդհունում ենք դա գաղափար։

 4. Գոյություն ունեն իրերի առաջնային (առարկայական) ու երկրորդական (ենթակայական) որակներ: 

2.Լոկի քաղաքական հայացքները կարդալուց հետո փորձիր զուգահեռներ անցկացնել արդի ժամանակաշրջանի հետ, գրի քո կարծիքը։/գրավոր/

Մեր օրերում ազատ են իրենց ընտրության մեջ և կարող են ընտրել իրենց ղեկավարին։ Համամիտ եմ Լոկի հետ որոշ մտքերում, օրինակ, որ պետությունը չպիտի ժողովրդին պահի վախի մեջ։

Մարդու բնական վիճակը լիակատար ազատությունն ու հավասարությանն է իր կյանքի և ունեցվածքի տնօրինման պայմաններում։ Դա խաղաղության և բարյացակամության վիճակ է։ Բնության օրենքը ցուցում է խաղաղություն և անվտանգություն։
Քաղաքացիական հասարակության և իրավական ժողովրդավարական պետության տեսաբան է՝ թագավորի և ազնվականության օրենքի առջև հաշվետու լինելու կողմնակից։
Պետությունը ստեղծված է բնական իրավունքների (ազատություն, հավասարություն, ունեցվածք) և օրենքների (խաղաղություն և անվտանգություն) երաշխավորման համար, այն չպետք է ոտնձգություն անի այդ իրավունքների վրա, պետք է այնպես կազմակերպվի, որպեսզի բնական իրավունքները հուսալի կերպով երաշխավորվեն։

3․ Ֆրանսիական լուսավորականներ Շարլ Մոնտեսքյու, Ժան-Ժակ Ռուսո /Էմիլ կամ դաստիարակության մասին/, Մարի Ֆրանսուա Վոլտեր

ա.Գրիր տաս կետից բաղկացած  քո տեսակետը դաստիարակության մասին։

1.Մարդը պետք է լինի հոգատար, բարի, ջերմ

2.Մարդը պետք է լինի կրթված, գրագետ և քաղաքակիրթ

3.Մարդը պետք է հարգի մեծերին ոչ միայն մեծերին այլ նարև ուրիշներին։

4.Մարդը պետք է սիրալիր լինի որպիսի հաճելի լինի շբվելը։

5.Պետք է օգնել նրանց, ովքեր ունեն օգնության կարիք

6.Մարդը պետք է ընկերասեր լինի։

7.Մարդը պետք է հոգետար լինի

8.Մարդը պետք է ինքակրթությամբ զբաղվի

9.Մարդը պետք է բարեգորճ լինի։

10.Մարդը պետք է Հայրենասեր լինի

բ. Այս հղումից օգտվելուց հետո ներկայացրու Ժան- Ժակ Ռուսոյի մոտեցումը դաստիարակությանը, արդյոք համապատասխանում է քո պատկերացրած տեսակետին։/հիմնավորիր գրավոր/

Իմ գրածները և այս տողերը շատ տարբերություն չունեն կարելի է ասել, որ ես գրեցի այս տողերի կարճ տարբերակը։

4.Շառլ Մոնտեսքյու. ստորև տեղադրված նյութին ծանոթանալուց հետո, 3-5 նախադասությամբ հայտնիր քո տեսակետը/գրավոր:
Մոնտեսքյուի՝ պատմության մասին փիլիսոփայությունը նվազագույնի էր հասցնում անհատների և իրադարձությունների դերը։ “Խորհրդածություններ հռոմեացիների ծաղկման և անկման պատճառների մասին” գրքում “յուրաքանչյուր պատմական իրադարձություն տեղի է ունեցել մի հիմնական շարժման հետևանքով” տեսակետը նա մեկնաբանում էր այսպես. Պատահականությունը չի կառավարում աշխարհը։ Հարցրեք հռոմեացիներին, որոնք ունենում էին իրար հաջորդող հաջողություններ, արդյոք առաջնորդվել են որևէ հստակ պլանով, կամ իրար հաջորդող վայրիվերումներ, որոնք հետևել են մեկը մյուսին։ Յուրաքանչյուր միապետության մեջ գոյություն ունեն ընդհանուր պատճառներ՝ բարոյական և ֆիզիկական, որոնք բարձրացնում, հաստատում կամ այն հավասարեցնում են հողին։ Բոլոր միջադեպերը կառավարվում են այս պատճառներով։ Եվ եթե մի պատերազմում պատահականությունը, որը որոշակի պատճառ է, պետությունը ավերածության է հասցրել, ինչ- որ հիմանական պատճառ կարևոր է դարձրել պետության կործանվելը որևէ պատերազմի պատճառով։ Միով բանիվ՝ հիմնական միտումը առաջանում է այդ բոլոր միջադեպերից։ Հանրապետությունից դեպի կայսրություն անցում կատարելը քննարկելիս նա առաջարկում է այն տեսակետը, որ եթե Կեսարը և Պոմպեոսը չփորձեին զավթել Հանրապետության կառավարումը, ապա մյուսները ավելի կմեծանային իրենց տեղերում։ Պատճառը ոչ թե Կեսարի և Պոմպեոսի ձգտումն է, այլ ընդհանրապես մարդկային ձգտումն է։

Ես համաձայն եմ այս մտքերի հետ, քանի որ ամեն ինչ պատահաբար չի լինու ամեն բանը ունենում է իր պատճառը եթե մարդը զգտում է մի բանի ուրեմն դա կատարվում է։

Թոմաս Ջեֆերսոնն ուսումնասիրել է Ջոն Լոկի, Շառլ Մոնտեսքյուի, Ժան-Ժակ Ռուսսոյի և ուրիշների աշխատությունները: 1769–74 թթ-ին եղել է Վիրջինիայի նահանգի Օրենսդրական ժողովի պատգամավոր: 1775 թ-ին ընտրվել է Անգլիայից հյուսիսամերիկյան գաղութների անկախացման որոշում ընդունած Մայրցամաքային կոնգրեսի պատգամավոր: 1776 թ-ին պատրաստել է Անկախության հռչակագիրը, որը Կոնգրեսն ընդունել է նույն տարվա հուլիսի 4-ին (այդ օրն ԱՄՆ-ում նշվում է որպես երկրի անկախության օր), և ԱՄՆ-ն անկախացել է Անգլիայից: Կարլ Մարքսն այն անվանել է «մարդու իրավունքների առաջին հռչակագիր»: Ջեֆերսոնը մասնակցել է Վիրջինիայի հասարակական կարգի ժողովրդավարացման գործընթացին: 1786 թ-ին նա առաջարկել է օրենքի նախագիծ՝ կրոնական ազատության մասին, համաձայն որի՝ անգլիկան եկեղեցին զրկվել է պետական կրոնի արտոնություններից, իսկ ԱՄՆ-ի 1787 թ-ի 2-րդ սահմանադրությամբ՝ եկեղեցին անջատվել է պետությունից: 1779–81 թթ-ին Ջեֆերսոնն ընտրվել է Վիրջինիայի նահանգապետ: 1785–89 թթ-ին դեսպանորդ էր Փարիզում, եղել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ականատեսն ու համակիրը: 1790–93 թթ-ին Ջորջ Վաշինգտոնի առաջին կառավարության պետական քարտուղարն էր. վարել է հեղափոխական Ֆրանսիային քաղաքական, դիվանագիտական և նյութական օգնություն ցուցաբերելու քաղաքականություն: 1796 թ-ին Ջոն Ադամսի կառավարության փոխնախագահն էր, 1801–09 թթ-ին՝ ԱՄՆ-ի նախագահը: Վարել է չափավոր քաղաքականություն, վերացրել է իր նախորդի հետադիմական օրենքները, կրճատել բանակն ու նավատորմը, պետական ապարատը: 1803 թ-ին Ֆրանսիայից գնել է Լուիզիանայի նահանգը, ինչպես նաև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Ռուսաստանի հետ (1808–09 թթ.): 1809 թ-ին Ջեֆերսոնը հեռացել է քաղաքական կյանքից ու զբաղվել գիտական աշխատանքով: 1819 թ-ին հիմնադրել է Վիրջինիայի համալսարանը, որը գլխավորել է մինչև կյանքի վերջը: Ջեֆերսոնը XVIII դարի Լուսավորականության ձախ հեղափոխական թևի ականավոր ներկայացուցիչներից է, հասարակական հարաբերություններում ընդունել է բնական իրավունքի տեսությունը: Կարծում էր, որ մարդիկ ծնվում են իրավահավասար, պետություններն ստեղծվում են մարդկանց «կյանքի ազատության և երջանկության ձգտման» անկապտելի իրավունքն ապահովելու համար:

Բե՛նջամին Ֆրա՛նկլին (անգլ.՝ Benjamin Franklin, հունվարի 17, 1706^{[1][2][3][…]}, Բոստոն, Սաֆֆոլկ շրջան^[4] — ապրիլի 17, 1790^{[1][2][3][…]}, Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ^[4]), քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, գիտնական, գյուտարար, լրագրող, հրատարակիչ, մասոն^[5]։ ԱՄՆ անկախության պատերազմի առաջնորդներից մեկն է։ ԱՄՆ Պետական Մեծ Կնիքի դիզայնի հեղինակներից է։ Առաջին ամերիկացին է, ով դարձել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրացի անդամ։

Բենջամին Ֆրանկլինը միակն է «հիմնարար հայրերից», ով դրել է իր ստորագրությունը բոլոր երեք կարևորագույն պատմական փաստաթղթերում, որոնք ընկած են ԱՄՆ՝ որպես անկախ պետության ձևավորման հիմքում՝ ԱՄՆ անկախության հռչակագիր, ԱՄՆ Սահմանադրություն և Փարիզյան երկրորդ հաշտության պայմանագիր (1783 թ.), որով պաշտոնապես ավարտվեց Հյուսիսային Ամերիկայում 13 բրիտանական գաղութների՝ Մեծ Բրիտանիայից անկախության համար պատերազմը։ Բենջամին Ֆրանկլինի դիմանկարը պատկերված է ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգի 100 դոլարանոց թղթադրամի վրա 1914 թվականից։

6.Լուսավորական շարժումը- ամփոփիր մեկ նախադասությամբ;

Պայքար գիտության և կրթվածության համար։

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Հայ ժողովրդի պայքարն հայ նվաճողների դեմ: Զաքարյաններ:

Պատմեք քոչվորների դեմ հայ ժողովրդի մղած պայքարի մասին:

Բյուզանդիայի շնորհիվ Հայաստանի պաշտպանությունը շատ թուլացել էր և դրանից օգտվեցին սելջուկ-թուրքերը։ Սելջուկի թոռներ Տուղրիլի և Չակիրի շնորհիվ 1040թ-ին հիմնվում է սելջուկյան պետությունը։ Հետագայում սելջուկները սկսում են արշավել Հայաստանի դեմ։ Առաջին անգամ սելջուկները 20-հազարանոց բանակը Ատրպատականից ներխուժեց Հայաստան և առանց որևէ դիմադրության հասավ Բասեն գավառը, որտեղ ավերեց իր ճանապարհին ընկած բնակավայրերը, կոտորեց և գերի վերցրեց բնակիչներին և հեռացավ։ Հաջորդ անգամ սելջուկները Հայաստան արշավեցին 1048թ-ին, բայց արդեն 100-հազարանոց զորքով։ Սկզբում զորքը կենտրոնացավ Բասեն և Կարնո դաշտերի վրա, ապա զորքը բաժանվեց մի քանի մասի և սփռվեց տարբեր գավառներ։ Այս զորքը նախորդի պես կոտորեց բնակիչներին և ավերեց բնակավայրերը։ Հատկապես տուժեցին Կանադացի գավառի Սմբատաբերդ լեռան ապաստանածները։ Հետագայում կողոպտվեց և ավերվեց Արծն քաղաքը։ 1049թ-ին սելջուկների և Բյուզանդիայի միջև կնքվեց զինադադար և Հայաստանը որոշ ժամանակ խաղաղության մեջ էր։ Բյուզանդիան չէր կարող դիմակայել թյուրք-սելջուկների դեմ առանց հայ զինուժի, բայց այն հետագայում չվերականգնվեց։ Որոշ ժամանակ անց սելջուկները ունենալով զարգացած և պաշարող մեքենաներ, 1054թ-ին Տուղրիլ բեկի հրամանատարությամբ թյուքերի զորքը կրկին ներխուժեց Հայաստան։ Սելջուկները կրկին կոտորեցին և գերեվարեցին բնակչության մեծ մասը։ Սելջուկները չկարողացան գրավել Կարսը և Մանազկերտը, բայց թյուրք-սելջուկները կարողացան գրավել և ավերել Արծկենը, Բերկրին և այլ բնակավայրեր։ Այդ բոլոր արշավանքները վատ հետևանքներ ունեցան Հայաստանի վրա։ Տուղրիլի հաջորդած Արել Արսրլան սուլթանը 1064թ-ին իր հսկայական զորքով մտավ Վրաստան, իսկ այնտեղից էլ Հայաստան։ Սելջուկյան զորքերը գրավեցին Անի քաղաքը։ Տաշիր-Ձորագետի Կյուրիկե I և Վրաց Բագրատ IV թագավորները, ուրիշ ելք չունենալով հպատակվեցին Արփ Արսրլանին։ Կարելի էր ասել ամբողջ հյուսիսային Հայաստանը ընկել էր թյուրք-սելջուկների ձեռքը։ Բյուզանդական Ռոմանոս IV Դիոգենես արքան փորձեց դադարեցնել սելջուկների առաջխաղացումը։ Սելջուկները 1071թ-ին Մանազկերտում բյուզանդացիներին ճակատամարտ տվեցին։ Բյուզանդական զորքը պարտություն կրեց, իսկ կայսրը գերվեց։ Այդ ճակատամարտից հետո Բյուզանդիան ահագին թուլացավ։ Արփ Արսրլանին հաջորդած Մերլիքշահը հետագայում գրավեց ամբողջ Հայաստանի հարավային և արևմտյան գավառները։ Ամբողջ Հայաստանը Սելջուկյան պետության կազմում էր։ Սելջուկյան արշավանքները և նվաճումները մեծ վնասներ պատճառեցին Հայաստանին։ Անկում ապրեցին քաղաքները, գյուղերը, արհեստները և առևտուրը։ Հայաստանում լայն չափեր ընդունեց արտագաղթը։ Հայերի մեծամասնությունը գաղթում էր Փոքր Հայքում, Կապադովկիայում, նաև Կիլիկիայում։ Հայաստանում սկսվել էին հաստատվել թյուրքական և քոչվոր ցեղեր։ Դրա պատճառով Հայաստանի էթնիկ կազմը զգալիորեն փոփոխվեց։

Թվարկեք հայկական պետության վերականգնման փորձերի ձախողման պատճառները:

XI դարի սկզբներին սկսվեցին Սելջուկյան պետության մասնատումն ու թուլացումը։ Դրանից օգտվեցին հայկական պետականություն։ Փորձեր վիճակելով Հայաստանը հետագայում անկախացավ։ XI դարի սկզբին և XII դարի վերջում Տաշիր-Ձորագետում իշխում էին Կյուրիկե I-ի որդիներ Աբասն և Դավիթը, իսկ Սյունիքում իշխում էր Գրիգոր II-ը։ Հայկական իշխանություններ կային նաև Արցախում, Մոկքում և Սասունում։ Բջնիում իշխում էին Պահլավունիները, իսկ Ամյուկ բերդում և Աղթամարում իշխում էին Արծրունիները։ Հիմնականում այդ թագավորություններից ամենաուժեղը Թոռնիկյանների Սասունի իշխանությունը, որը կարող էր շատ հանգիստ մի քանի տասնյակ հազարանոց զորք ուղարկել, քանի որ այն անկախ էր։ Թյուրք-սելջուկների մասնատումն ու թուլացումը ազդեց նաև Հայաստանի վրա, քանի դրանից հետո Հայաստանում առաջացան մահմեդական ամիրայություններ։ Այդ ամիրայությունների իշխաններն փորձում էին խանգարել Հայաստանին ազատագրական պայքարի քայլերը ձեռնարկելուն։ Հայաստանում առաջացած մահմեդական իշխանություններից ամենահզորներից էին՝ Շահ-Արմենների, Շադադյանների և Գանձակի ամիրայությունները։

Համեմատեք Բագրատունյաց Հայաստանը և Զաքարյանների իշխանապետությունը:

Զաքարյան իշխանական տունը կառավարում էր Սարգիս Զաքարյանը։ Սարգիսը սկզբում վրացական բանակում գտնվող հայկական զորաջոկատների հրամանատարն էր, իսկ հետագայում Թամար թագուհու կողմից նշանակվեց վրացական բանակի գլխավոր հրամանատար՝ ամիրսապասալար։ Զաքարյանների դիրքերը Վրաստանում շատ լավ ամրապնդվել էին։ Զաքարյանները XII-րդ դարի վերջերին թյուրք-սելջուկների դեմ մի քանի հաջող արշավանքներ կազմակերպեցին։ Զաքարյանները 1196թ-ին ազատագրեցին Ամբերդ ամրոցը և Արագածոտն, իսկ 1199թ-ին նրանք ազատագրեցին Անին և Շիրակը, 1203թ-ին ազատագրեցին Դվինը և Արարատյան դաշտը, 1205թ-ին ազատագրեցին Կարսը և Վանանդը, քիչ հետո՝ Բագրևանդը։ Խլաթ սուլթանի անհաջող դիրքավորումը ստիպեք Զաքարյաններին դադարեցնել իրենց ազատագրողական քայլերի ձեռնարկումը։ Նրանք ազատագրեցին Հյուսիսիարևելյան Հայաստանի այլ գավառներ։ Հետագայում մոնղոլական արշավանքները խանգարեցին Զաքարյաններին իրենց գործը հասցնել ավարտին։ Ազատագրած հայկական տարածքները մտան Վրաստանի կազմի մեջ, սակայն հայերը ունեին վրացիների իրավունքները։ Քիչ անց ազատած հայկական գավառներում Զաքարյանների օրոք ստեղծվեցին փոքրիկ իշխանություններ։ Զաքարյան իշխանական տունը բաժանված էր չորս ճյուղի, որոնցից յուրաքանչյուրը ուներ իր իշխանությունը։

Բագրատունյաց Հայաստանը իր քաղաքական և տնտեսական վերելքի գագաթնակետին հասավ Գագիկ I օրոք, ով կառավարել է 990-1020թ.։ Գագիկ I կարողացավ ինքնուրույն հայկական նախարարություններին ստիպել ընդունել իր գերիշխանությունը։ Գագիկը կրում էր շահնշաղ հայոց տիտղոսը, դա նշանակում էր, որ նա ուներ բոլոր թագավորների նկատմամբ գերադասելի դիրք և կաթողիկոսի ընտրությունը նույնպես կատարվում էր Գագիկի կարգադրությամբ։ Տաշիր-Ձորագետի թագավոր Դավիթն 1001թ-ին ապստամբեց Գագիկ I դեմ և հրաժարվեց Գագիկի գերիշխանությունն ճանաչելուց։ Հետագայում Գագիկը հարձակվեց Դավիթի թագավորության վրա և գրավեց նրա բոլոր հողերը։ Շուտով Դավիթը փոշմանեց իր արարքի համար, ներողություն խնդրեց Տատիկից և հետ ստացավ իր հողերը։ Հետագայում Գագիկը շարունակեց իր նախնիների շինարարական գործողությունները։ 1001թ-ին ավարտվեց Մայր տաճարի՝ Կաթողիկեի կառուցումը։ Շուտով նաև ավարտվեց Գագկաշեն եկեղեցու շինարարությունը։

Ապացուցեք կամ հերքեք այն տեսակետը, որ հայկական կիսաանկախ իշխանությունները ժողովրդի գոյատևման խնդիր էին լուծում:

Աղբյուրները՝ Հայոց պատմություն , 7-րդ դասարան դասագիրք, էջ 111-117, համացանց

Լրացուցիչ -«Քոչվորական կայսրությունների առանձնահատկությունները»/ Պարտադիր նշել աղբյուները/:

«Քոչվորական կայսրությունների առանձնահատկությունները»

Քոչվորների կայսրապաշտությունը

Առաջադրանք 2

Հայաստանը և մոնղոլները

Պատմիր մոնղոլների, նրանց նվաճումների մասին:

Հետագայում Վրաստանը թուլացավ և նրա վրա հասան արևելքից մոնղոլական հորդանները։ Մոնղոլական ցեղերը ապրում են Չինաստանի և Սիբիրի միջև ընկած տափաստաններում և զբաղվում էին քոչվորական անասնապահությամբ։ Մոնղոլական ցեղերը նաև կոչվում էին թաթար։ Մոնղոլ ցեղապետներից Թեմուչինը 1206թ-ին միավորում է բոլոր մոնղոլական ցեղերը իրար և սարքում մեկ պետություն։ Թեմուչինը դրանից հետո հռչակվեց ընդհանրական խան՝ ստանալով Չինգիզ Խան տիտղոսը։ Նա ստեղծում է ուժեղ բանակ։ 1220թ-ին մոնղոլական 20ը-հազարանոց բանակը ներխուժեց Այսրկովկաս։ Մոնղոլները նաև Հայաստանում հաղթեցին վրաց և հայ զորքերին։ 1220թ-ին մեծ քանակի գույներով և հարստություններով վերադարձան իրենց հայրենիք։ Երեք տարի հետո հսկայական բանակակով Հյուսիսարևելյան Հայաստան ներխուժեց Ջալալ աղ Դինը։ Մինչև 1231թ-ին Ջալալ ադ Դիմի կողմից ջախջախվել էին Հայաստանի տարբեր շրջաններ և Արևելյան Հայաստանը։ 1236թ-ին Մուղանում տեղակայված մոնղոլական զորքը Չարմաղանի գլխավորությամբ կրկին ներխուժեց Հյուսիսարևելյան Հայաստան։ Մոնղոլական զորքը իր հետ վերցրել էր նաև ժողովուրդին՝ մտածելով որ ժողովուրդը կհաստատվի գրավված տարածքներում։ Մոնղոլները հիմնական առաջադրանք ունեին՝ գրավել այս կամ այն երկիրը։ Վրաստանը որևէ քայլեր չձեռնարկեց մոնղոլների կանգնեցնելու համար, իսկ հայ իշխանները մտածեցին հեռանալ Արևմտյան Վաչագան կամ ենթարկվել մոնղոլներին։ Դրա շնորհիվ մոնղոլներին ենթարկվեց Զաքարյան իշխանական տունը գլխավորող Ավագը։ Հետագայում մոնղոլները հարցրեցին շրջապատել Անին։ Դրանից 12օր անց մոնղոլները գրավեցին քաղաքը, անցքեր փորելով բերդի տարբեր կողմերից։ Մոնղոլները նաև գրավեցին Շամքորը, Լոռին, Կարսը, Սուրբ Մարին, Դվինը և այլն։ Նաև մոնղոլները նվաճեցին Արևմտյան Վրաստանը։ 1236թ-ին մոնղոլները գրավեցին Հյուսիսարևելյան Հայաստանը։ 1242թ-ին մոնղոլական որոշ զորքեր Բաչուի գլխավորությամբ արշավեցին սելջուկյան սուլթանության տակ գտնվող Հայաստանի արևմտյան գավառների վրա։ Մի քանի ամիս հետո մոնղոլները գրավեցին Կարին խոշոր քաղաքը։ Հաջորդ տարի մոնղոլները Չմանկատուկի ճակատամարտում ջախջախեցին Իկոնիայի սուլթանի բանակը և գրավեցին որոշ քաղաքներ։ 1244թ-ին մոնղոլները գրավեցին Հայաստանի հարավային շրջանները և դրանով երկրի նվաճումն ավարտվեց։ Հայաստանում սկսվեց բնակչության արտագաղթի, տնտեսությունը թուլացավ, զոհվեց և գերվեց բնակչության որոշ մասը և այլն խնդիրների առաջացան մոնղոլների գրավումներից հետո։ Դրանից հետո հա և վրաց իշխանները միավորվեցին, որպեսզի կարողանան դուրս գալ մոնղոլների տիրապետության տակից։ 1249թ-ին նրանք գաղտնի ժողով հրավիրեցին և որոշեցին ապստամբել և այդ մատնիչի միջոցով հայտնի դարձավ մոնղոլներին։ Իշխանները գնալով իրենց տիրույթներ, որպեսզի իրենց զորքերը պատրաստեին մոնղոլների դեմ ճակատամարտերում, ձերբակալվեցին և տեղափոխվեցին Շիրակավան։ Հայ և վրաց իշխանները ազատվեցին իշխան Ավագ Զաքարյանի շնորհիվ, բայց մոնղոլները այդ բոլոր իշխանների կալվածքները վերցրեցին։ 1259թ-ին սկսվեց հակամոնղոլական կազմակերպած ապստամբությունը։ Ապստամբությունը գլխավորում էր Դավիթ VII թագավորը։ Մոնղոլները իրենց 20-հազարանոց զորքով Արղունի գլխավորությամբ շարժվում էին ապստամբների դեմ։ Դավիթը տեսնելով, որը մոնղոլները ավելի ուժեղ են, բանակցում է նրանց հետ և հնազանդվում նրանց։ Մոնղոլները ուզելով դադարեցնել հայ-վրացական ապստամբությունները բարձրացնում են հարկերը և դրա պատճառով Զաքարյանները հարկերը վճարելու համար ստիպված վաճառում էին իրենց տոհմային տիրույթների մի մասը։ Հետագայում Օրբելյանները և Հասան-Ջալալյանները դուրս եկան Զաքարյանների ենթակայությունից։ Դրանից հետո Հայաստանը բաժանվեց մի քանի մասի և դրա պատճառով, երբ սկսվեց մոնղոլական իշխանության թուլացումը և քայքայումը, Հայաստանը չկարողացավ վերականգնել պետականությունը։ XIVդ սկզբներին Ղազան պահից հետո իլղանությունը սկսվեց քայքայվել։ XIVդ վերջերին Իլղանությունը վերացավ և այդ տարածքներում առաջացան մի շարք անկախ իշխանություններ։ Այդ ժամանակ Հայաստանի իրավիճակը շատ վատ էր և դրա պատճառով Հայաստան սկսեցին ներխուժել որոշ թուրքմենական ցեղերի, որոնք բնակվում էին ամայացած հողերում կամ իշխանական տներից խլված հողերում։ Հայաստանի կենտրոնում տեղակայվեցին կուլա-կոյունլու թուրքմենական ցեղերը, իսկ հարավարևմտյան գավառներում տեղակայվեցին ակ-կոյունլու թուրքմենական ցեղերը։ XIVդ երկրորդ կեսին վերացան տարբեր հայկական իշխանություններ, օրինակ֊ Զաքարյանները։ Միայն գոյատևում էին Օրբելյանները, Հասան-Ջալալյանները, Դոփյանները, Ազիզբեկյանները և այլ փոքր հայկական իշխանություններ։ Հայաստանի հարավային և արևմտյան շրջաններում պահպանվում էին Թոռնիկյանների իշխանությունը Սասունում, Արծրունիները` Մոկքում և Ռշտունիքում և այլն հայկական իշխանություններ: XIV դարում, երբ մոնղոլները Կարա-կոյունլուների վրա և ակ-կոյունլյունների վրա սկսեցին արշավանքներ կազմակերպել, Հայաստանի վիճակը ավելի վատացավ: Լենկթեմուրը ստեղծեց մի հզոր իշխանություն Սարմաղանդ մայրաքաղաքով և սկսեց իր արշավանքները: 1386-1402թթ. Լենկթեմուրը զորքը հասցրեց չորս անգամ ներխուժել Հայաստան և քանդել երկիրը: 1405թ-ին Լենկթեմուրը մահացավ և դա հնարավորություն տվեց հայ ժողովրդին որոշ ժամանակ հանգստանալ արշավանքներից:

Ներկայացրու հետաքրքիր փաստեր մոնղոլների մասին:

Մինչ տղամարդիկ մոնղոլական արշավանքները զբաղվում էին կանայք, ովքեր փորձում էին տնտեսությունը զարգացնել և հետեւում էին շամանական կրոնին: Կանայք բացի տնտեսությունից և կրոնից կառավարում էին նաեւ ժողովրդին: Չինգիզ խանի մահից հետո նրա դուատրերը և հարսերը կռվում էին միմյանց հետ գահի համար և այդ ժամանակ պառակտված մոնղոլական շրջաններում կառավարում էին հենց իրանք: Մոնղոլների ամենահզոր թագուհին եղել է Մադուհայնը, ով շատ մտածելակերպ հակառակորդ էր: Հիմնականում մոնղոլները հենց Մադուհայնի շնորհիվ էին տանում այդքան շատ հաղթանակներ: Երբ նա արդեն երեսուն տարեկան էր, արդեն մտածում էր ժառանգելու մասին: Նա ամուսնացավ մի 17 տարեկան տղամարդու հետ և ունեցավ 8 երեխա, միաժամանակ նա մասնակցում էր բոլոր արշավանքներին:

Մոնղոլները հիմնականում արշավում էին ձիերի վրա, որոնք նաեւ մոնղոլները օգտագործում էին որպես զենք: Նրանք որպես զենք օգտագործում, էին նաև` դաշույններ տեգեր, կայաններ, սրեր և այլն: Նրանք նույնիսկ պայթուցիկներ և ռումբեր ստանալու համար օգտագործում էին վառոդ: Մոնղոլները կարճ և երկար աղեղներ էին օգտագործում և նրանք ամենահայտնի նետը դա սուլոց հանող նետն էր, որից վախում էին համարյա բոլոր թշնամիները: Նաեւ այդ նետերը մոնղոլները արձակում էին իրենց ռազմական ընկերներին ազդանշան ուղարկելու համար: Առաջ մոնղոլները չէին օգտագործում սրահներ, նրանք նախընտրում էին թղթե կաշվե սրահ, որն կառուցված էր ձիու կաշվից և այդ կաշվե սրահները նրանք նաեւ հագցնում էին իրենց ձիերի վրա:

Չինգիզ խանի ութ կանոնները /շարադրիր .քո վերաբերմունքը այս կանոնների նկատմամբ/

Իմ կարծիքով Չինգիզ խանը շատ խելացի էր մտածում ամեն-ինչու, բայց ես մեկ բանի հետ համաձայն չեմ հինգերորդ կանոնի հետ: Իմ կարծիքով ամեն-ինչ պետք է անել չափավոր, եթե ուզում ես գինի խմել, խմիր, բայց չափի մեջ, եթե ուզում ես համակարգիչ խաղալ, բայց չափի մեջ: Ես իհարկե համաձայն չեմ վնասակար բաներ փորձել, օրինակ ծխախոտ թմրանյութ են այլն, որովհետև ես գիտեմ, որ դրանք առողջությանը վնաս են ինչը ես գիտեմ, որ իմ առողջության համար վնաս է, ես դա չեմ անում կամ չեմ փորձում:

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՑ ԱՐՔԱՅԱՏՈՀՄԻ
ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐԸ

Բագրատունիներ/տեսանյութ/

Այս թեմայում՝
 Միջազգային դրությունը անկախության վերականգնման նախօրյակին:
 Բյուզանդիայի՝ ազգությամբ հայ կայսեր նամակը
Աշոտ I-ին:
 Աշոտ I-ի միավորիչ և խաղաղարար գործունեությունը:
 Խալիֆը թագ է ուղարկում Աշոտ I-ին:
 Պատմաբանի բառարան՝ բարիդրացիական,
սպարապետ, դավադրություն, վերնախավ,
աթոռանիստ:
ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԸ: ԱՇՈՏ I
Հայաստանի ներքին իրավիճակը և արտաքին հարաբերությունները անկախ թագավորության վերականգնման նախօրյակին
855 թ. Հայաստանից Բուղայի հեռանալուց հետո հայ
իշխանները փաստացի տնօրինում էին երկրի ներքին
կյանքը։ Հետզհետե հասունանում էր արաբական տիրապետությունից լիովին ազատվելու և անկախ թագավորությունը վերականգնելու գաղափարը։ Արաբական խալիֆայությունում գահակալական կռիվներ էին, բազմաթիվ
երկրամասեր ձգտում էին անկախանալ, ինչն անխուսափելիորեն բերում էր կայսրության թուլացմանը։ Հայաստանի ինքնավար դրության նկատմամբ բարեհաճ էր նաև Բյուզանդիայի վերաբերմունքը։ Բյուզանդիան, որ արդեն
ավելի քան երկու դար ծանր պայքարի մեջ էր արաբական
խալիֆայության հետ, շահագրգռված էր Հայաստանի
անկախացմամբ և այդպիսով՝ տարածաշրջանում արաբների դիրքերի թուլացմամբ։ Միաժամանակ՝ IX դարի երկրորդ կեսին բյուզանդական կայսրությունում իշխանության եկած՝ ծագումով հայ Վասիլ կայսրը բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատեց Աշոտ  Բագրատունի իշխանի հետ։ Բարենպաստ հանգամանք էր նաև այն, որ հայ Բագրատունիների մի ճյուղը հաստատվել էր Վիրքում և այնտեղ հասել ռազմաքաղաքական գերիշխանության. IX դարի վերջում նրանք Վիրքում հիմնադրեցին համանուն արքայատոհմ, որը Վրաստանը կառավարեց երկար դարեր։
Այսպիսով, արտաքին իրադրությունը նպաստավոր էր հայոց անկախ թագավորության վերականգնման գործընթաց սկսելու առումով, սակայն դրա
համար հարկավոր էր նաև համախմբել հայ իշխաններին, վերացնել նրանց միջև առկա ներքին տարաձայնություններն ու վեճերը, ինչպես նաև հաղթահարել արաբների վերջին փորձերը՝ Հայաստանը պահել իրենց
պետության կազմում։

Աշոտ Խաղաղարար
Աշոտ Բագրատունին 855 թ. արաբական իշխանության կողմից ճանաչվեց հայոց իշխան և սպարապետ, իսկ 862 թ.՝ հայոց իշխանաց իշխան։ Արաբական իշխանությունները նրան հանձնեցին Հայաստանում հարկահանության իրավունքը։ Հարկերը պակասեցին երեք անգամ, ինչը շատ կարևոր էր ժողովրդի ընդհանուր վիճակի բարելավման համար։ Աշոտ Բագրատունին
սպարապետության պաշտոնը հանձնեց եղբորը՝ Աբասին, իսկ բանակի ընդհանուր թիվը հասավ 40000-ի։
Աշոտ իշխանաց իշխանը սկսեց հայ իշխաններին հաշտեցնելու և համախմբելու գործունեություն ծավալել։ Նա Զաքարիա կաթողիկոսի հետ մեկնեց Վասպուրական և հարթեց Արծրունի իշխանների միջև առկա
վեճերը։ Ամուսնական կապերի միջոցով ամրապնդեց
իր և Բագրատունի տոհմի բարեկամությունը նույն Արծրունի և Սյունի իշխանական տների հետ։ Աշոտ Բագրատունին միջամտեց նաև վրաց իշխանների վեճերին և նրանց նույնպես հաշտեցրեց։
Տեքստային աշխատանք
Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ
աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։

Մեջբերված տեքստում ներկայացված է Աշոտ
իշխանաց իշխանի (ապագա հայոց թագավոր Աշոտ
Ա-ի) անձնային որակների և կենցաղի նկարագրությունը պատմիչ, կաթողիկոս Հովհաննես Դրասխանակերտցու կողմից։
Իսկ երբ իր հոր՝ Սմբատի փոխարեն Աշոտն է տիրում
հայոց սպարապետությանը, իրենից առաջ եղողներից
գրեթե ամենաբարձրը ինքն է ճանաչվում, քանի որ ընդունելով մեծարանքներ՝ արհամարհում էր անարգանքը և
միշտ իրեն վարժեցնում էր բարի կրթության ու ուսման մեջ։
Նա իր հոգու վրա ազդում էր բարվոք կերպով՝ բոլորի հետ
հաստատելով սերտ սեր։ Թշնամիների դեմ հակառակություն կամ կռիվ չէր մղում, այլ բարի խոսքերի օգնությամբ
նրանց բերում էր ճիշտ ուղղության ու իր կողմը։ Իր սնոտի
շահը իրեն վնաս էր համարում և առատաձեռն գտնվելով
բոլորի նկատմամբ՝ սիրալիր սրտով շատերի միտքն իր
կողմն էր գրավում։ Եվ այդ ամենի համար բոլորը հավանում և սիրում էին նրան։
Հովհաննես Դրասխանակերտցի, Հայոց պատմություն
1. Թերևս հենց այսպիսի հատկանիշներ պետք է
ունենա յուրաքանչյուր առաջնորդ, որը ցանկանում է համախմբել տարբեր ուժեր կամ մի ամբողջ
ժողովրդի։
2. Փորձե՛ք ընտրել մեջբերված տեքստից տարբեր
մտքեր և մեկնաբանել ուսուցչի օգնությամբ։
Այսպիսի իրավիճակում, երբ հայ հասարակության
բոլոր խավերը միաբան էին Աշոտ իշխանին հայոց
թագավոր հռչակելու մտքի շուրջ, Զաքարիա Ձագեցի
կաթողիկոսը 869 թ հրավիրում է հայ իշխանների
հատուկ ժողով։ Այստեղ միահամուռ կերպով որոշվում
է Աշոտ Բագրատունուն հռչակել հայոց թագավոր։ Այս
որոշումից հետո հայ հոգևոր և քաղաքական վերնախավը դիմում է խալիֆին, որպեսզի վերջինս ճանաչի
Աշոտի թագավորական իշխանությունը։

Առաջադրանք 2

ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ
Հայոց թագավորի իշխանությունը ճանաչում է և՛ կայսրը, և՛ խալիֆը
Խալիֆը չշտապեց որոշում կայացնել և ձգձգում էր Աշոտի թագավորական իշխանության ճանաչումը։ Մինչդեռ Բյուզանդիայի Վասիլ I կայսրը շտապեց
դաշինք կնքել Հայաստանի հետ: 876 թ. նա պատվիրակություն է ուղարկում Աշոտ Բագրատունու մոտ: Կայսրը տեղեկացնում էր, որ ինքը ծագում է հայ Արշակունիների տոհմից, և քանի որ Բագրատունիները թագակապ պարտականություն և իրավունք են ունեցել, նրանից թագ է խնդրում: Աշոտը թագ է ուղարկում Վասիլին՝ այդպիսով հաստատելով նաև հայ-բյուզանդական
բարեկամությունը: Այսպիսի իրավիճակում, երբ արաբական իշխանությունը Հայաստանում ձևական բնույթ էր կրում, և հայոց
անկախ թագավորության վերականգնումը ժամանակի
հարց էր, խալիֆայությունը, այնուամենայնիվ, փորձեց
ոչնչացնել առավել զորեղ հայ իշխաններին և նրանց
ձեռք բերած ռազմաքաղաքական հզորությունը։
Հայաստան ուղարկված նոր ոստիկան Ահմադը
որոշեց դավադրություն կազմակերպել հայ իշխանների
դեմ։ Նա, գալով Հայաստան, տեղի արաբ ամիրաների օգնությամբ փորձեց բարեկամանալու պատրվակով Դվին հրավիրել հայ իշխաններին և ձերբակալել նրանց: Աշոտ Բագրատունին ուշադիր հետևում էր արաբների գործողություններին, մասնավորապես, նա մարդիկ էր նշանակել, որպեսզի հետևեն Ահմադի սուրհանդակների գործողություններին: Հենց նրանք էլ
ձերբակալելով սուրհանդակներին՝ Աշոտին են բերում
արաբ ամիրաներին ուղղված՝ դավադրության կազմակերպման վերաբերյալ նամակը: Աշոտը, իմանալով դավադրության մասին, չի բարձրաձայնում, այլ որոշում է ինքը թակարդը գցել Ահմադին: Նամակից իմանալով, որ դավադրությունը պետք է իրականացվեր Դվինում՝ նա գնում է այնտեղ։ Միաժամանակ, ամեն ինչի մասին տեղյակ պահելով եղբորը՝ Աբաս սպարապետին, Աշոտը հրահանգում է նրան զորքով մոտենալ
քաղաքին։ Երբ արաբ ամիրաներն ու ոստիկան Ահմադը
իշխանական վրանում սպասում էին Աշոտին, որպեսզի
ձերբակալեն, նրա փոխարեն վրան է մտնում Աբասը
և, ցույց տալով դավադրության մասին նամակը, ձերբակալում ամիրաներին ու ոստիկանին։ Վերջիններս չեն դիմադրում, քանի որ Աբասի զորքը շրջապատել էր
վրանը։ Այս ամենից հետո հայ իշխանները Ահմադին
ձիու փոխարեն նստեցնում են ջորու վրա և իր զորաջոկատի հետ վտարում Հայաստանից։ Այսպիսի ճակատագիր ունեցավ վերջին ոստիկանի իշխանությունը Հայաստանում։
Խալիֆայությունը ստիպված էր համակերպվել
Հայաստանում իր իշխանության կորստի հետ: Խալիֆը
885 թ. թագ է ուղարկում և Աշոտ Բագրատունուն ճանաչում հայոց թագավոր: Աշոտ Բագրատունուն թագ և արքայական հանդերձանք է շտապում ուղարկել նաև կայսր Վասիլ I-ը: Արաբական խալիֆայությունից և
Բյուզանդիայի կայսրից թագ ստանալը նշանակում էր
Հայաստանի անկախության միջազգային ճանաչում:
Աշոտ I-ը (885-890 թթ.) 885 թ. օգոստոսի 26-ին Շիրակ
գավառի Բագարան աթոռանիստ բերդաքաղաքում
օծվում է հայոց թագավոր։ Օծման արարողությունը
մեծ հանդիսավորությամբ, բազմաթիվ օտարերկրյա
հյուրերի և հայ իշխանների ներկայությամբ, կատարում
է Գևորգ Գառնեցի կաթողիկոսը։ Աշոտ Ա-ի մասին
հայ պատմիչները շատ գովաբանական խոսքերով
են արտահայտվել: Օրինակ, Թովմա Արծրունին նրա
մասին գրել է. «Նա ամենաբարձրն ու հանճարեղն էր
ողջ Հայաստանում»։
Այսպիսով, 428 թ. Հայաստանում Արշակունյաց
արքայատոհմի կառավարման դադարումից և թագավորության կորստից դարեր անց վերականգնվեց
հայոց թագավորությունը։ Աշոտ Ա-ի գահ բարձրանալով հիմնադրվեց նոր՝ Բագրատունյաց արքայատոհմը, և V դարից հայ ժողովրդի սկսած պայքարը սեփական ազատության և ինքնուրույնության համար հաղթական
ավարտ ունեցավ։

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ինչո՞ւ  է այս տեքստում Աշոտ Ա-ին անվանել Խաղաղարար։ Ի՞նչ այլ պատվանուններով կարելի
է կոչել Աշոտ Ա-ին նրա գործունեությանը ծանոթանալուց հետո։

Աշոտ Ա-ը անվանվել է Խաղաղարար, քանի որ նա 855թ-ին արաբական իշխանության կողմից ճանաչվեց հայոց իշխան և սպարապետ, հետագայում 862թ-ին՝ հայոց իշխանաց իշխան։ Այդ ժամանակ արաբական իշխանությունները Աշոտին հանձնեցին Հայաստանում հարկայնության իրավունքը։ Նրա շնորհիվ Հայաստանում հարկերը պակասեցին երեք անգամ։ Հետագայում նա սպարապետի պաշտոնը հանձնեց իր եղբորը՝ Աբասին, և բանակի թիվը հասավ 40000-ի։ Նա նաև Զաքարիա կաթողիկոսի հետ մեկնեց Վասպուրական և հարթեց Արծրունի իշխանների միջև վեճերը։ Ամուսնական կապերի միջոցով նա ապահովեց Բագրատունի տոհմի բարեկամությունը Սյունի և Արծրունի նախարարական տների հետ։ Նա նաև միջամտեց վրաց իշխանների վեճերը և նրանց նույնպես հաշտեցրեց։ Աշոտ Բագրատունին շատ սիրով էր վարվում բոլորի հետ և նա այնպես էր անում, որպեսզի բոլորը սիրեն իրեն՝ նա շատ բարի և խաղաղասեր էր։

2. Ի՞նչ տվյալներ կան թեմայի տեքստում, որոնց հիման
վրա կարելի է պնդել, որ արաբական խալիֆայությունը չէր ցանկանում թույլ տալ Հայաստանում
անկախ թագավորության ստեղծումը։

Քանի որ միայն արաբական խալիֆն էր մնացել համաձայնել Աշոտ Բագրատունու արքա դառնալը, նա ամեն անգամ հետաձգում էր դա, քանի որ 876թ-ին կնքվում է հայ-բյուզանդական պայմանագիրը և Հայաստանի անկախանալը արդեն ժամանակի հարց էր։

3. Փորձի՛ր ներկայացնել այն զգացողությունները, որ
կարող էին ունենալ Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի մարդիկ՝ իմանալով անկախ թագավորության վերականգնման և Աշոտ Ա-ի՝ թագավոր օծվելու
մասին։ Կարող ես գրել նկարագրությունը, նկարել
կամ ներկայացնել այլ կերպ։

Բնականաբար Հայասատանի բոլոր բնակավայրերի մարդիկ չէին սպասում, որ թագավորությունը կկարողանա վերականգնել իր անկախությունը և Աշոտ Բագրատունին կկարողանա դառնալ արքա, բայց իհարկե բոլորը շատ էին ուրախացել և հպարտանում էին իրենց արքայով։

4. Փորձի՛ր ներկայացնել այն պահը, երբ Աբաս սպարապետը մտնում է վրան և Ահմադին ցույց տալիս նրա
իսկ գրած նամակը դավադրության մասին։ Կարող
ես գրել նկարագրությունը, նկարել կամ ներկայացնել
այլ կերպ։

Քանի որ Աբաս սպարապետը իմացել էր սուրհանդակների միջոցով, որ Դվինում Ահմադը և ամիրանները սպասելու են հայոց իշխաններին, իբրև թե բարեկամանալու նրանց հետ, Աբասը իր զորքով արաբներից ավելի շուտ է հասնում այնտեղ և արաբները չսպասելով հայերի հարձակմանը հանգիստ նստած էին իրենց վրանում։ Աբասը շրջապատում է վրանը և ձերբակալելով Ահմադին ցույց է տալիս դավադրության մասին նամակը։ Հետագայում Ահմադին նստացնում են ջորու վրա և վտարում են նրան Հայաստանից իր զորքով։

5. Ինչպե՞ս կարող է յուրաքանչյուր մարդ Աշոտ Ա-ի դրական հատկանիշներն իր մեջ նույնպես ձևավորել։

Յուրաքանչյուր մարդ Աշոտ Ա-ի դրական հատկանիշները իր մեջ կարող է ձևավորել՝ Աշոտի խաղաղասեր, ընկերական, ազնիվ հայրենասեր բնավորության միջոցով։
6. Որո՞նք են լավագույն թագավորի և լավագույն թագավորության հատկանիշները քեզ համար։ Ինչպիսի՞ն պետք է լինեն դրանք։

7-րդ դասարան

1. Բացատրել բառերը

Հավիտյանս հավիտենից –ընդմիշտ

Կեղծուրացություն – թվացյալ հրաժարվելը դավանանքից՝ կրոնից

Մոգ –զրադաշտական կրոնին հետևող, կրակապաշտ

Ատրուշան – կրակապաշտ պարսիկների պաշտամունքի տեղը, որտեղ կրակըմիշտ վառ էր պահվում

Աշխարհագիր անցկացնել –մարդահամար և գույքագրություն անել

2.Նկարագրել Արշակունյաց արքայատոհմի անկումից հետո ինչ իրավիճակ էր Հայաստանում:

Ամենինչ շատ խառն էր և Հայաստանում ազատացություն էր տիրում ինչն էլ դուր չեր գալիս Սասանյաններին, նրանք իրենց առջև ունեն դրված մեկ պլան՝ ամեն ձև ծնկի իջեցնել Հայաստանին

3. Ներկայացնել Հազկերտ Երկրորդի վարած քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ:

Հազկերտը ամեն ձև ցանկանում էր թւյ օղակ փնտրել Հայերին ծնկի բերելու համար և նրա կարծիքով ամենահարմար տարբերակը՝ կրոնափոփոխությունն էր :

4. Փորձիր արդարացնել Վասակ Սյունու դիրքորքշումը:

Վասակը իր արած քայլով ինձ թվում է ցանկանում էր, իր բոլոր հարցերը լուծել առանց արյան (զոհերի) կոնտակտի մեջ մտնելով Սասանյանների հետ:

5.Ավարայրի ճակատամարտի արդյունքները:

Հաղթանակը ոչմի երկրի կողմը չի արձանագրվել, սակայն Ավարայրի ճակտամարտի արդյունքում Պարսիկները չեկան և մեզ վրայով չանցան և մենք կարողացանք պահպանել մեր կրոնը և ինքնությունը։

6. V դարի 60-ական թվականներին պարսկական արքունիքը ինչ քաղաքականություն էր վարում:

Ամեն ձև ցանկանում էր Հայերին կրոնափոփոխ անել զարգացնելով Հայաստանում Զրադաշտականությունը:

Հայաստանում Զրադաշտականությունը:

7. Ներկայացրու Ակոռիի, Ներսեհապատի, Ճարմանայի ճակատամարտերի արդյունքները:/Կարող ես նաև գծապատկերի միջոցով:/

Երեք ճակատամարտերի արդյունքում մենք կարողացանք պահպանել այն ամենը ինչ ունենք, այո զոհեր ունեցանք, Ճարմանայի ճակատամարտը դաժան ընթացավ Հայերի համար շատերը նաև գերին ընկան, սակայն սա չխոչնդոտեց Վահանին և նրա խելքի և ուժի շնորհիվ մենք դուրս եկանք այս բաղձալի վիճակից կնքելով հաշտության պայմանագիր ի օգուտ մեզ:

8. Ներկայացրու Նվարսակի պայմանագրի արդյունքները:

Ամենինչ արվեց ի օգուտ Հայաստանի, պահպանվեց մեր կրոնը և ինքնությունը:

9.Մի քանի նախադասությամբ ամփոփիր 5-րդ դարի երկրորդ կեսին տեղի ունեցած իրադարձությունները

Այս դարերը նվիրված էին ճակատամարտերին, այն ճակատամարտերին որոնց արդյուքնում մենք կարողացանք արյան գնով պահպանել մեր կրոնը և ինքնությունը, վերջում կնքելով հաշտության պայմանագիր ի օգուտ Հայաստանին:

Ազատագրական պայքարը 5-րդ դարում

Այս թեմայում՝
Պարսկաստանի նոր քաղաքականությունը:
Վարդանանք:
Հանուն սեփական հավատքի մղված մեծ ճակատամարտը:
Կրոնափոխության քաղաքականության նոր միջոցները:
Վարդանանց գործի շարունակող Վահանանք:
Հայոց պատմության ամենանշանավոր պայմանագրերից մեկը:
Պատմաբանի բառարան՝ ինքնավարություն,
մարզպանություն, աշխարհագիր, մարզպան, հավիտյանս հավիտենից, կեղծուրացություն, մոգ, ատրուշան, միաբանություն, ուխտապահ, թև,
անձնային հատկանիշ, հասարակական կյանքի ոլորտներ, արիներ:
Բառերի բացատրություն

Հավիտյանս հավիտենից –ընդմիշտ
Կեղծուրացություն –թվացյալ հրաժարվելը դավանանքից՝ կրոնից
Մոգ –զրադաշտական կրոնին հետևող, կրակապաշտ
Ատրուշան –կրակապաշտ պարսիկների պաշտամունքի տեղը, որտեղ կրակըմիշտ վառ էր պահվում
Միաբանություն –այստեղ՝ միասնություն

Աշխարհագիր անցկացնել – այստեղ՝ մարդահամար և գույքագրություն անել

Ինքնավարություն –ինքնիշխանություն, ներքին օրենսդրության ու կառավարման գործերի ինքնուրույն կերպով վճռելու և տնօրինելու իրավունք
Մարզպանություն –մարզպանի կառավարման երկրամասը
Մարզպան –պետական բարձրագույն պաշտոնյա, որին հանձնում
էին մի ծայրամասի կառավարությունը, մարզի կառավարիչ

ԻՐԱՎԻՃԱԿԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԱՆԿԱԽ
ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿՈՐՍՏԻՑ Հետո

Արշակունիների թագավորության անկումից հետո Հայաստանը պահպանեց ներքին ինքնավարությունը:Հայ նախարարներն իրենց տիրույթներում ինքնուրույնություն էին վայելում, իսկ Հայաստանը մյուս մարզպանություններից ավելի լայն իրավունքներ ուներ: Սասանյան Պարսկաստանը այս վիճակին երկար չէր կարող համակերպվել: Անհանդուրժողական քաղաքականությունը սկսվեց պարսից արքա Հազկերտ II-ի օրոք, ով ցանկանում էր լիակատար վերահսկողություն հաստատել հայ ժողովրդի քաղաքական, տնտեսական
և հոգևոր-մշակութային կյանքում: Բնականաբար, հայ ժողովուրդը չէր կարող թույլ տալ այդպիսի քաղաքականության իրագործումը իր հայրենիքում։


Պարսից արքան ծանրացնում է Հայաստանի տնտեսական դրությունը

Պարսկական կառավարությունն ավելացրեց հարկերը: Այդ նպատակով Հայաստան ուղարկված Դենշապուհ անունով պարսիկ պաշտոնյան անցկացրեց աշխարհագիր, որպեսզի ոչ ոք չկարողանա խուսափել հարկերից: Հայաստանում գտնվելու ընթացքում Դենշապուհը նաև հետախուզեց հայ իշխանների դրությունը, նրանց տրամադրությունները տարբեր հարցերի վերաբերյալ։ Աշխարհագրի անցկացումից հետո պարսից կառավարությունը կրկնապատկեց հարկերը՝ ծանրացնելով ժողովրդի տնտեսական դրությունը:
Լիակատար վերահսկողության հասնելու համար Ամատունիներից վերցվեց հազարապետության գործակալությունը և հանձնվեց պարսիկ պաշտոնյայի: Եկեղեցին նույնպես հարկատու էր և զրկված էր դատական
իշխանությունից, իսկ մարզպան Վասակ Սյունին հեռացվեց իր պաշտոնից: Փաստորեն, պարսկական կառավարության՝ Հայաստանում լիակատար իշխանության հաստատման ծրագրի առաջին մասը հեշտությամբ իրագործվեց:
Ամփոփենք՝
1.Սասանյանները հստակ տեղեկություններ ունեին
հայերի թվաքանակի, հայ նախարարների շրջանում
տիրող տրամադրությունների մասին:
2.Հայաստանում բոլորն անխտիր, ներառյալ հոգևորականությունը, հարկատու էին:
3. Կարևոր գործակալությունները և մարզպանությունը
այլևս հայ նախարարներին չէին պատկանում:
Սասանյան Պարսկաստանի հոգևոր-մշակութային քաղաքականությունը Հայաստանում
Տնտեսական ճնշում ներից հետո Հազկերտն անցավ ամենակարևոր խնդրին՝ կրոնափոխության քաղաքականությանը, որի նպատակն էր հայ ժողովրդին կտրել ձևավորված և ամուր հիմքերի վրա դրված ինքնությունից: Այս քաղաքականության իրականացման առաջին քայլը Հազկերտի կրոնափոխության հրովարտակն էր, որն ուղարկվեց Հայաստանի, Վիրքի
և Աղվանքի իշխաններին 449 թ.: Հազկերտը իշխաններից պահանջում էր դրական պատասխան տալ հրովարտակին կամ ուղևորվել Տիզբոն՝ հրապարակային դատի: Արտաշատ քաղաքում հայոց կաթողիկոս Հովսեփ
Վայոցձորցու և նախարարների ջանքերով ժողով հրավիրվեց։ Ժողովի ընթացքում շարադրվեց պատասխան նամակը Հազկերտին։ Սասանյան արքունիք ուղարկված պատասխան նամակը խստորեն մերժում էր
Հազկերտի առաջարկը: Ժողովի ընթացքում որոշում ընդունվեց հավատարիմ մնալ հայրենի արժեքներին և հավատքին: Սա, բնականաբար, Հազկերտի զայրույթն առաջացրեց, և նա Տիզբոն կանչեց նախարարներին:
Տասը հայ նախարարներ, որոնց թվում էր նաև սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանը, 450 թ. ապրիլին հասան Տիզբոն: Այստեղ Հազկերտը նախարարներին նորից առաջարկեց կրոնափոխ լինել՝ հակառակ դեպքում
սպառնալով սպանել նրանց, ընտանիքներին վերացնել և Հայաստան ուղարկել մեծ զորք: Մինչ մյուս նախարարները մտածում էին, թե ինչ պատասխանեն իրենց սպառնացող պարսից արքային, առաջ է գալիս Վարդան Մամիկոնյանը և, խիստ պատասխան տալով Հազկերտին, հայտարարում, որ իր համար առավել լավ է մեռնելը, քան սեփական կրոնից հրաժարվելը։ Սակայն այստեղ միջամտում են մյուս հայ նախարարները և պարսից արքային խնդրում՝ մեկ օր ժամանակ տալ իրենց մտածելու համար։ Հազկերտը համաձայնում է։
Նախարարները մինչ հաջորդ օրը անդադար համոզում էին Վարդան Մամիկոնյանին, որ նա իրենց հետ կեղծաբար ուրանա քրիստոնեությունը, որպեսզի կարողանան վերադառնալ հայրենիք և գլխավորել պայքարը
Հազկերտի դեմ։ Եթե այդպես չվարվեին, մտածում էին նրանք, ժողովուրդը կզրկվի իր առաջնորդներից և չի կարողանա ինքնակազմակերպվել։ Ի վերջո, Վարդան Մամիկոնյանը համաձայնում է։ Մեկ օր հետո հայ նախարարները ստիպված դիմում են կեղծուրացության. նրանք հայտնում են Հազկերտին,
թե իբր հրաժարվել են քրիստոնեությունից և պատրաստ են կատարել նրա կամքը։ Ուրախանալով տեղի ունեցածից՝ Հազկերտը նրանց պաշտոնները վերականգնում է և ետ ուղարկում իրենց երկիրը՝ մոգերի և պարսկական
զինված ջոկատների ուղեկցությամբ, որպեսզի սկսեն զրադաշտականության տարածումը հայ ժողովրդի շրջանում։ Միևնույն ժամանակ, Հազկերտը
ապահովության համար պատանդներ է թողնում իր մոտ, որոնց թվում էին նաև մարզպան Վասակ Սյունու երկու որդիները։
Այսպիսով՝ հայ նախարարները մոգերի ուղեկցությամբ վերադառնում են Հայաստան՝ կրոնափոխության ծրագիրն իրականացնելու համար:


Մեծ պատերազմի սկիզբն ու ընթացքը
Մինչ նախարարները և մոգերը կհասնեին Հայաստան, այստեղ հոգևորականությունը ժողովրդի հետ մեկտեղ ընդդիմացավ ատրուշաններ հիմնելու պարսից քաղաքականությանը: Սկսվեց համաժողովրդական շարժում ընդդեմ պարսից քաղաքականության և ի պաշտպանություն քրիստոնեության: Երբ մոգերը հասան Անգղ գյուղաքաղաք և փորձեցին ատրուշան հիմնել, այստեղ շինականները, Ղևոնդ երեցի գլխավորությամբ, բահերով ու բրիչներով դուրս արեցին նրանց իրենց բնակավայրից: Նույն կերպ արձագանքեցին նաև
Զարեհավանում: Համոզվելով, որ իրենց նպատակն անիրագործելի է, մոգերը մտածում էին միայն անվնաս իրենց երկիր վերադառնալու մասին։ Հայաստան վերադառնալով՝ առերես կրոնափոխ եղած նախարարները ստանձնեցին համաժողովրդական ապստամբության ղեկավարությունը:


Վարդանանք
Պատմիչները նշում են, որ Հայաստանի բոլոր նախարարները՝ քահանաների ու ժողովրդի բազմությամբ, հավաքվեցին հայոց սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի շուրջը և հաստատեցին անխախտ միաբանություն համատեղ պայքարի համար։ Այնուհետև գալով Սյունյաց իշխան Վասակի՝ Հայոց մարզպանի մոտ, նրան հայտնեցին իրենց միահամուռ որոշումը միավորվելու
մասին: Հայոց մարզպան Վասակը թեպետ չէր կամենում, սակայն հարկադրված միաբանեց նրանց հետ: Հայոց նախարարները եպիսկոպոսներին ու երեցներին
հրամայեցին բերել Ավետարանը, ապա ազատների և անազատների զորքերի ամբողջ բազմությունը, Սյունյաց իշխան Վասակի և բոլոր նախարարների հետ,
երդվեցին հավատարիմ մնալ միասնականության ուխտին: Միաբանական ուխտը խախտողը ենթարկվելու էր մահապատժի։
Հայկական զորքերը սկսեցին պայքարը հանուն հայրենիքի ազատագրման: Շուտով նրանց ձեռքն անցան Արտաշատն ու Վանը, անառիկ ամրոցներ Գառնին ու Արտագերսը: Հայաստանը դարձավ փաստացի անկախ:
Հազարապետ դարձավ Վահան Ամատունին, մաղխազ՝ Խորեն Խորխոռունին:
Չնայած այս հաջողություններին և մեծաքանակ աշխարհազորայինների աջակցությանը՝ Վարդան Մամիկոնյանը անհրաժեշտ համարեց ռազմական օգնություն խնդրել Բյուզանդիայից: Այստեղ նոր գահ բարձրացած Մարկիանոսը մերժեց զորք տրամադրել հայերին և նախընտրեց հավատարիմ մնալ Բյուզանդիայի և Սասանյանների միջև 422 թ. կնքած խաղաղության պայմանագրին: Պարզ դարձավ, որ հայերը հետագա գործողություններում մնում էին միայնակ և հույսը պետք է դնեին միայն իրենց միաբանության վրա:

Առաջադրանք 2


Աղվանքի դեպքերը և հայերի ռազմավարությունը

Աղվանքում ևս պարսից արքունիքը որդեգրել էր կրոնափոխության քաղաքականություն և 300 մոգ ու բանակ էր ուղարկել այդ երկիր: Աղվանները սկսել էին ապստամբական շարժում՝ Վաչե թագավորի գլխավորությամբ:
Այստեղ պարսիկներն իրենց ռազմական գործողությունները սկսեցին 450 թ.՝ նախ խնդիր ունենալով ճնշել աղվանից ապստամբությունը, ապա՝ շարժվել Հայաստան: Պարսկական մեկ այլ զորաբանակ նախապատրաստվում
էր Փայտակարանից շարժվել Հայաստան: Նպատակ ունենալով կանխել պարսկական զորքի արշավանքը Հայաստան՝ Վարդան Մամիկոնյանը
ապստամբական ուժերը բաժանեց երեք զորախմբի:
Առաջինի հրամանատարությունը ստանձնեց Ներշապուհ Արծրունին, որի զորքը ուղևորվեց Ատրպատականի սահման՝ պարսիկների հնարավոր հարձակումը
կանխելու: Երկրորդ զորախումբը, որ գլխավորում էր հենց սպարապետը, մեկնեց աղվաններին օգնության: Երրորդ զորախումբը՝ Վասակ Սյունու հրամանատարությամբ, մնաց Այրարատում: Աղվաններին օգնության հասած հայկական բանակը՝ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, 450 թ. հակառակորդին հանդիպեց Խաղխաղ կոչվող քաղաքի մոտ:
Վարդան Մամիկոնյանը, չնայած փոքրաքանակ զորքին, ճակատամարտ մղեց պարսիկների դեմ: Հակառակորդը պարտություն կրեց և նահանջեց Աղվանքից: Այս հաղթական ճակատամարտը կանխեց Աղվանքի տարածքից պարսիկների մուտքը Հայաստան: Վարդան Մամիկոնյանի զորախումբը շարժվեց մինչև Հոնաց (Ճորա) Պահակ, գրավեց տեղի պարսկական ամրությունները և դաշինք կնքեց հոների հետ:


Միաբանական ուխտի խախտումը
Մինչ Վարդան Մամիկոնյանը Աղվանքում հաղթանակներ էր տանում պարսիկների նկատմամբ, Այրարատում Վասակ Սյունին մի շարք քայլերով խախտեց միաբանական ուխտը: Տեղեկանալով, որ Բյուզանդիայի
կայսր Մարկիանոսը հրաժարվել է զինական օգնությունից՝ Վասակ Սյունին ցրեց Այրարատի ամրություններում տեղակայված հայկական կայազորները և դրանք
փոխարինեց պարսկականով: Վասակը կարծում էր, որ առանց դաշնակիցների
ապստամբությունը չէր կարող հաջող ելք ունենալ, և փորձում էր համաձայնության եզրեր գտնել Սասանյան կառավարության հետ: Վասակի հետ համակարծիք էին որոշհայ նախարարներ:
Հազկերտ II արքան հատուկ հրովարտակով խոստացավ ներել ապստամբներին, ազատ արձակել կալանված նախարարներին և վերադարձնել նրանց ունեցվածքը, եթե հրաժարվեն զինված ապստամբությունից: Այս հանգամանքը Վասակ Սյունուն դրդեց դեմ գնալ ապստամբներին և պնդել, որ Հազկերտը չի հիշի ապստամբության մասին, եթե այն դադարեցվի: Վասակը վստահեցնում
էր, որ միջնորդ կլինի Հազկերտի և ապստամբների միջև, և Հայաստանում պատժիչ գործողություններ չեն լինի:
Այս ամենը, սակայն, վստահություն չէր առաջացնում ապստամբների շրջանում, և նրանք համոզված էին, որ Հազկերտի հրովարտակը նենգ խաղ է, որի նպատակն է ջլատել հայերի միասնականությունը և իրականացնել իր
վաղեմի նպատակները: Այսպիսով՝ ապստամբները, չհավատալով Հազկերտի խոստումներին, վճռականորեն շարունակում էին պայքարը, իսկ Հազկերտը, օգտվելով Բյուզանդիայի չեզոքությունից, պատրաստվում էր վճռական հարվածի: Կողմերը նախապատրաստվում էին ճակատամարտի:
Իմանալով, որ Վասակ Սյունին խախտել է միաբանությունը՝ Վարդան Մամիկոնյանը իր զորքով Աղվանքից վերադառնում է Հայաստան։


Ավարայրի ճակատամարտը
Գարունը բացվելուն պես պարսկական մի խոշոր բանակ՝ Մուշկան Նիսալավուրտի հրամանատարությամբ, շարժվեց Հայաստան: Պարսկական բանակի կազմում էին նրանց ուժեղագույն ջոկատները՝ Մատյան գունդը, ինչպես նաև մարտական փղեր։ Պարսկական զորքերը հասան Հեր և Զարևանդ գավառները, իսկ այնտեղից՝ Տղմուտ գետի ափեր, և բանակ դրեցին Ավարայրի դաշտում: Վարդան Մամիկոնյանը համախմբեց իր զորքերը և նույնպես շարժվեց դեպի Ավարայրի դաշտը։ Նրա բանակում մեծ թիվ էին կազմում աշխարհազորայինները։ Ճակատամարտից առաջ սպարապետը խոսքով դիմեց իր զորքին։
Տեքստային աշխատանք
Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։
Մեջբերված տեքստում ներկայացված է Վարդան
Մամիկոնյանի խոսքից մի հատված։
Սպարապետը նախարարների միաբանությամբ սկսեց
խոսել զորքի հետ և ասաց.
– Շատ պատերազմներ եմ մղել ես, և դուք էլ ինձ հետ.
տեղ կար, որ քաջաբար հաղթեցինք թշնամիներին, տեղ էլ
կար, որ նրանք հաղթեցին մեզ։ Բայց ավելի շատն այն է,
որ հաղթող ենք դուրս եկել և ոչ թե հաղթված։ Բայց այդ
բոլորը մարմնավոր պարծանք էր, որովհետև անցավոր
թագավորի հրամանով էինք մարտնչում։ Ով փախչում էր,
վատանուն էր երևում աշխարհում և նրանից անողորմ մահ
էր ստանում, իսկ ով քաջությամբ առաջ էր ընկնում, քաջ
անուն էր ժառանգում և մեծամեծ պարգևներ էր ստանում
անցավոր ու մահկանացու թագավորից։ Եվ մեզնից ամեն
մեկս էլ ահավասիկ շատ վերքեր ու սպիներ ունենք մեր
մարմինների վրա, և ուրիշ շատ քաջություններ էլ են եղել,
որոնց համար և մեծամեծ պարգևներ են ստացվել: Անարգ
և անօգուտ եմ համարում այդ քաջությունները և ոչինչ
բաներ՝ այդ բազմաթիվ պարգևները, որովհետև բոլորն
էլ ոչնչանալու են: Իսկ արդ՝ եթե մահկանացու հրամանատուի համար քաջ գործեր էինք կատարում, ինչքան ավելի
ևս պետք է կատարենք մեր անմահ թագավորի համար,
որ տերն է կենդանիների ու մեռելների և բոլոր մարդկանց
դատելու է իրենց գործերի համեմատ։
Եղիշե, Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին


1 Ուշադրությո՛ւն դարձրու, թե ինչ գեղեցիկ համեմատություն է անում Վարդան Մամիկոնյանն իր խոսքում՝ զորքին քաջալերելու համար։ Նա նշում է, որ
ի տարբերություն նախկին ճակատամարտերի, որ
մահկանացու արքաների համար են մղել, այս մեկը
անմահ թագավորի համար է։
2 Շատ հետաքրքիր է նաև, թե ինչպես է սպարապետն
անուղղակիորեն նշում, որ ամեն պարգև ժամանակավոր է և անցողիկ, միայն մարդու գործերն են կարևոր։

3.5 նախադասությամբ հիմնավորիր քո տեսակետը Վարդան Մամիկոնյանի խոսքի շուրջ:


Ճակատամարտը տեղի ունեցավ 451 թ. մայիսի 26-ին: Վարդան Մամիկոնյանը բանակը բաժանեց 4 գնդի։ Կենտրոնական գնդի հրամանատար նշանակվեց Ներշապուհ Արծրունին, աջ թևինը՝ Խորեն Խորխոռունին, իսկ ձախ թևն առաջնորդելու էր հենց Վարդան Մամիկոնյանը։ Չորրորդ՝ վերջապահ զորամասի հրամանատար նշանակվեց սպարապետի եղբայր Համազասպը: Հարձակումը սկսեց հայկական զորքը, որն անցնելով Տղմուտ գետը՝ գրոհեց թշնամու վրա:
Վարդանն իր գլխավոր հարվածն ուղղեց Մատյան գնդի վրա, որը պարսից բանակի ամենից պատրաստված զորամասն էր:
Հայկական զորքի հարվածների տակ պարսից գունդը սկզբում նահանջեց, և թվաց, թե հայկական զորքի հաղթանակը մոտ էր: Բայց պարսկական զորքերը շրջապատեցին Վարդան Մամիկոնյանի զորամասը, և թեժ մարտում զոհվեց սպարապետը: Կատաղի կռիվը տևեց մինչև երեկո, և երկու կողմերից զոհվեցին
բազմաթիվ զինվորներ: Եղիշեն պատերազմի մասին գրել է. «Ոչ թե մի կողմը հաղթեց, և մյուսը պարտվեց, այլ քաջերը քաջերի դեմ դուրս գալով՝ երկու կողմն էլ պարտություն կրեցին»: Ճակատամարտից հետո հայկական զորքերը հեռացան լեռները, որպեսզի, հարկ եղած դեպքում, շարունակեն պայքարը։


Արդյունքները
Ավարայրի ճակատամարտը հայերին տվեց ամենակարևորը՝ քրիստոնյա ինքնությամբ ազատ և ինքնուրույն ապրելու իրավունք: Պարսիկները ճակատամարտից անմիջապես հետո ձերբակալեցին Հայաստանում
ազատագրական շարժման ընթացքում աչքի ընկած մի շարք իշխանների և եկեղեցականների: Ավարայրի ճակատամարտից հետո Մուշկան Նիսալավուրտը պարսից արքունիքին տեղեկացրեց պատերազմի հետևանքների և սկսված մանր կռիվների մասին: Սասանյանները ստիպված էին փոխել իրենց քաղաքականությունը Հայաստանի նկատմամբ` հրաժարվելով բռնի կրոնափոխության քաղաքականությունից:
1.Պարսից արքան Հայաստանից հետ կանչեց բանակը:
2. Պարսկաստանում գտնվող հայկական այրուձին
վերադարձավ Հայաստան:
3. Մարզպանի պաշտոնից հեռացվեց Վասակ Սյունին:
4. Բռնի կրոնափոխ եղած հայերին թույլատրվեց վերադառնալ քրիստոնեությանը:
5.Թեթևացվեցին հարկերը:
Հայ առաքելական եկեղեցին սրբադասել է Ավարայրի ճակատամարտում զոհված հայ զորականներին։

Տեսանյութ-Վարդան Մամիկոնյան

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ներկայացրո՛ւ Հազկերտ II-ի քաղաքականությանը հատուկ գծերը:
2. Վերընթերցի՛ր «Ավարայրի ճակատամարտի արդյունքները» բաժինը և կատարիր կանխատեսում. արդյոք պարսիկները կհրաժարվե՞ն հայերի կրոնափոխության քաղաքականությունից: Հիմնավորի՛ր տեսակետդ փաստերով:
3. Նկարագրի՛ր կամ այլ կերպ ներկայացրո՛ւ (նկար,
բեմականացում, ֆիլմ և այլն) պատմական այն դրվագը, երբ Հազկերտ II-ը հայ նախարարներից պահանջում է ուրանալ իրենց կրոնը։
4. Պատկերացրո՛ւ, որ Արտաշատի ժողովի մասնակից ես և պետք է պատասխանես Հազկերտի հրովարտակին: Ի՞նչ պատասխան կտայիր պարսից արքային։ Բացատրի՛ր, թե ինչո՞ւ հենց այդպիսի պատասխան
որոշեցիր տալ։
5. Մեկնաբանի՛ր, թե ի՞նչ է նշանակում կեղծուրացություն: Ինչո՞ւ հայ նախարարները դիմեցին այդ քայլին