Рубрика: Քիմիա 8

1. Որո՞նք են  կենդանի  օրգանիզմի  հիմնական  տարրերը (մակրո-, միկրո-, ուլտրատարրերը

Կենդանի օրգանիզմի հիմնական տարրերը կարելի է բաժանել երեք խմբի՝ մակրո-տարրեր, միկրո-տարրեր և ուլտրատարրեր:

1. **Մակրո-տարրեր** (կայուն, մեծ քանակությամբ հարկավոր են):
   — Կառավարման տարրեր՝ ածխածնի (C), հիդրոգենի (H), թթվածնի (O) և ազոտի (N):
   — Կարևոր տարրեր՝ կալցիում (Ca), ֆոսֆոր (P), կալիում (K), մագնեզիում (Mg), նատրիում (Na) և սուլֆուր (S).

2. **Միկրո-տարրեր** (պահանջվում են փոքր քանակներով, բայց կարևոր):
   — Երկաթ (Fe), ցինկ (Zn), մանգան (Mn), կրոմ (Cr), կոպեր (Cu), մոլիբդեն (Mo), իոդ (I), բոր (B) և այլն.

3. **Ուլտրատարրեր** (շատ քիչ քանակությամբ, բայց կարևոր դեր ունեն):
   — Տղամարդկանց համար՝ բրոմ (Br), ստրոնցիում (Sr), բարիում (Ba), սիլիցիում (Si) և այլն:
   — Դրանց միկրո-տարրեր են՝ օրինակ, սելեն (Se) ու երկաթ (Fe):

Այս տարրերը մասնակցում են բազմաթիվ կենսաբանական գործընթացների և հիմնական դեր են խաղում օրգանիզմի գործունեության մեջ:

1. Կենդանի  աշխարհը  քանի՞ <<թագավորության>>  է  բաժանվում

Կենդանի աշխարհը հաճախ բաժանվում է հինգ հիմնական թագավորությունների՝

1. * կենդանիներ** (Monera) — ներառում է միատարր բակտերիաներ։
2. **մանրէ** (Archaea) — պարունակում է էլեկտրոնային միատարր կամ գլոբալ խնդիրների այլ կարգեր։
3. **Սնկեր** (Fungi) — ներառում է տարբեր տեսակի սնկեր։
4. **բույսեր** (Plantae) — ծաղկող և չծաղկող բույսեր։


Այս բաժանումները հնարավոր է տարբերակվում են ըստ օրգանիզմների կառուցվածքի, կենսաբանական հատկությունների և կենսաբանական կարգերի:

1. Ո՞րն է  կենդանի  օրգանիզմի  կառուցվածքային  միավորը,  ինչպիսի՞ կենսաբանորեն  ակտիվ  նյութեր  կան  նրա  բաղադրության  մեջ

Կենդանի օրգանիզմի կառուցվածքային միավորը բջիջն է։ Բջիջները կենսաբանական կյանքի հիմնական միավորներն են և ունեն մի քանի կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր, որոնք կենսաբանական գործընթացներում կարևոր դեր են խաղում:

1. **ԴՆԹ (դեօքսիրիբոնուկլեինաթթու)** — պարունակում է գենետիկական տեղեկությունները, որոնք պատասխանատու են օրգանիզմի հատկությունների և գործառույթների համար։

2. **ՌՆԹ (ռիբոնուկլեինաթթու)** — մասնակցում է ԴՆԹ-ի ինֆորմացիայի փոխանցմանը և սպիտակուցների սինթեզին։

3. **Սպիտակուցներ** — կատализատորներ (ենզիմներ), կառուցվածքային տարրեր, հորմոններ և այլ կենսաբանական կարևոր ֆունկցիաներ կատարող նյութեր։

4. **Լիպիդներ** — գարշամթերք (մասնավորապես ֆոսֆոլիպիդներ) և էներգիայի պահեստ, կարևոր են բջջային մեմբրանների կառուցվածքում։

5. **Մոնոսաքարիդներ (սառադրի)** — էներգիայի աղբյուր, օրինակ՝ գլյուկոզը։

Այս նյութերը բջիջներում ներքևից վերև մասնակցում են կենսաբանական բոլոր գործընթացներին՝ ապրել, աճել և բազմապատկվել:

1. Ինչպիսի՞  օրգանական  և  անօրգանական  նյութեր  կան  կենդանի  օրգանիզմում

Կենդանի օրգանիզմներում առկա են ինչպես օրգանական, այնպես էլ անօրգանական նյութեր:

Օրգանական նյութեր:

1. Սպիտակուցներ — բաղկացած են ամինաթթուներից, կատարում են բազմաթիվ կենսաբանական գործառույթներ, այդ թվում՝ կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ (ենզիմներ, հորմոններ և այլն)։
2. ԴՆԹ (դեօքսիրիբոնուկլեինաթթու) և ՌՆԹ (ռիբոնուկլեինաթթու) — կրում են գենետիկական տեղեկություններ և մասնակցում են սպիտակուցների սինթեզին։
3. Լիպիդներ — գարշամթերք, որոնք կազմում են բջջային մեմբրանները (ֆոսֆոլիպիդներ) և ներսում պահում են էներգիա։
4. Մոնոսաքարիդներ — էներգիայի աղբյուրներ (գլյուկոզ, ֆրուկտոզ և այլն)։
5. Նեղարարներ — բաղկացած են ածխածնի, հիդրոգենի և թթվածնի մոլեկուլներից (օրինակ՝ վիտամիններ)։

Անօրգանական նյութեր:

1. Թթվածնու (O₂) — կարևոր է բջջային շնչառության համար։
2. Ածխածնի դիօքսիդ (CO₂) — մասնակցում է ֆոտոսինթեզի և բջջային շնչառության գործընթացներին։
3. Աղեր — օրինակ՝ սոդա (NaCl), որոնք կարևոր են օրգանիզմի հիդրոլիտիկ հավասարակշռության պահպանման համար։
4. Կալցիում (Ca) — կարևոր է ոսկրերի կառուցվածքում, մկանների համակումներին և նյարդային հաղորդման մեջ։
5. Մագնեզիում (Mg) — մասնակցում է բջջային էներգիայի արտադրությանը և մի շարք ֆիզիոլոգիական գործընթացներին։

Այս նյութերն անհրաժեշտ են օրգանիզմի կենսաբանական գործընթացների կատարման համար, և նրանց հավասարակշռված առկայությունը կարևոր է առողջության պահպանման համար:

1. Ինչու՞  են  գիտնականներն  ասում. «Կյանքը սպիտակուցների  գոյության  ձևն  է…»

Գիտնականները հաճախ ասում են, որ «կյանքը սպիտակուցների գոյության ձևն է», քանի որ սպիտակուցները կենսաբանական պրոցեսների հիմնական բաղադրիչներն են, և դրանց դերը կենսաբանական համակարգերում շատ կարևոր է:

1. Սպիտակուցների բազմազանություն — Սպիտակուցները բաղկացած են 20 տարբեր ամինաթթուներից, որոնք կարող են կազմել անսահմանափակ թվով կոմբինացիաներ։ Սա թույլ է տալիս սպիտակուցներին կատարել բազմաթիվ ֆունկցիաներ, որոնք անհրաժեշտ են կենսաբանական կյանքի համար։
2. Կենսաբանական ֆունկցիաներ — Սպիտակուցները կատարում են բազմաթիվ կարևոր ֆունկցիաներ, ինչպիսիք են մետաբոլիկ ռեակցիաների կատալիզը (ենզիմներ), կառուցվածքային դերեր (օրինակ՝ կոլագեն), հորմոնների ձևավորում (օրինակ՝ ինսուլին), նյութերի փոխադրում (օրինակ՝ հեմոգլոբին), և շատ այլ։
3. ԴՆԹ-ի եւ ՌՆԹ-ի աշխատանք — ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն կոդավորում են սպիտակուցների կառուցվածքը և ֆունկցիաները։ Գենետիկական տեղեկատվությունը թարգմանվում է սպիտակուցների մեջ, ինչը նշանակում է, որ սպիտակուցները անմիջականորեն կապված են կյանքի գոյության և գործելու հետ։
4. Կյանքի հիմքեր — Բոլոր կենդանի օրգանիզմները օգտագործում են սպիտակուցներ որպես կենսաբանական կառուցվածքի և գործառույթների հիմնական տարրեր։ Սպիտակուցները ապահովում են բջիջների կառուցվածքը, կենսաբանական ռեակցիաների կատալիզը և տարբեր ֆիզիոլոգիական գործառույթները։

Այս բոլոր պատճառներով

1. Որո՞նք  են  սպիտակուցների, ածխաջրերի, ճարպերի, նուկլեինաթթուների, վիտամինների  գործառույթները  կենդանի  օրգանիզմում

Սպիտակուցները, ածխաջրերը, ճարպերը, նուկլեինաթթուները և վիտամինները բոլորը ունեն կարևոր դերեր կենդանի օրգանիզմում:

1. **Սպիտակուցներ**:
   — **Ենզիմներ** — կատալիզում են կենսաբանական ռեակցիաները, արագացնելով դրանց ընթացքը։
   — **Կառուցվածքային տարրեր** — կազմում են բջջային կառուցվածքները (օրինակ՝ կոլագեն, կերատին)։
   — **Հորմոններ** — մի քանի հորմոններ, ինչպիսիք են ինսուլինը, սպիտակուցային բնույթ ունեն։
   — **Նյութերի փոխադրում** — փոխադրում են նյութեր օրգանիզմում (օրինակ՝ հեմոգլոբին՝ O₂ փոխադրող)։

2. **Ադակաջրեր**:
   — **Էներգիայի աղբյուր** — արագորեն տրամադրում են էներգիա (գլյուկոզ, ֆրուկտոզ)։
   — **Ակտիվ նյութերի պահեստ** — կուտակվում են որպես շաքարներ (օրինակ՝ գլիկոգեն)։
   — **Բջջային կառուցվածքի բաղադրիչներ** — կազմում են բջջային պատերի որոշ բաղադրիչներ (օրինակ՝ բջջային թաղանթներում)։

3. **Ճարպեր**:
   — **Էներգիայի պահեստ** — պահում են մեծ քանակությամբ էներգիա (մեկ գրամ ճարպ պարունակում է 9 կիլոկալ)։
   — **Կառուցվածքային դերեր** — կազմում են բջջային մեմբրանների ֆոսֆոլիպիդները։
   — **Բաղադրիչներ** — մի շարք հորմոններ (օրինակ՝ սեռական հորմոններ) ձևավորվում են ճարպերից։

4. **Նուկլեինաթթուներ**:
   — **ԴՆԹ** — պարունակում է գենետիկական տեղեկություններ, որոնք անհրաժեշտ են բջջային գործառույթների և փոխանցման համար։
   — **ՌՆԹ** — մասնակցում է ԴՆԹ-ից տեղեկությունների փոխանցմանը և սպիտակուցների սինթեզին։

5. **Վիտամիններ**:
   — **Կանոնակարգող դերեր** — մասնակցում են տարբեր կենսաբանական ռեակցիաների (օրինակ՝ B խմբի վիտամիններ՝ էներգիայի արտադրություն)։
   — **Հիմնական գործառույթներ** — վիտամին C-ն անհրաժեշտ է կապտուկների արտադրությանը, վիտամին D-ն՝ հսկողության համար կալցիումի մակարդակների վրա։
   — **Բժշկական օգուտներ** — պաշտպանում են օրգանիզմը որոշ հիվանդություններից և աջակցում բնական պաշարների պահպանմանը։

Այս նյութերը համատեղ ապահովում են օրգանիզմի նորմալ ֆունկցիաները, աճը, զարգացմանը և առողջությունը։