Մարմնի կշիռ:Շփման ուժ:Շփման ուժի դերը բնության մեջ և կենցաղում:Մի ուղղով ուղղված ուժերի գումարու
1.Բերել շփման առկայությունը հաստատող օրինակներ:
Օրինակ՝, երբ որ ակը շփվում է գետնի հետ, նա սկսում է շարժվել։
2.Ինչով է պայմանավորված շփումը։
Շփում է պայմանավորված շփվող մարմինների մակերևույթներից։ Շփումը առաջանում է երբ երկու մարմնի մակերևույթները իրար են հպվում։
3.Թվարկել շփման տեսակները և բերել օրինակներ:
Շփումը ունի երեք տեսակ՝ դադարի շփման ուժ, սահքի շփման ուժ և գլորման շփման ուժ։ Օրինակ՝, եթե գիրքը դրված է սեղանին, նա չի շարժվում, բայց շփվում է սեղանի հետ։ Օրինակ՝, եթե սահնակը իջնում է սարից, նա որոշ ժամանակ հետո կանգնում է։ Օրինակ՝, եթե գլորվում է սահնակը, նա ավելի քիչ շանսեր ունի կանգնելու, քան սահքի շփման ուժի ժամանակ։
4.Օրինակներով ցույց տալ,որ միևնույն պայմաններում գլորման շփման ուժը փոքր է սահքի շփման ուժից:
Գլորման շփման ուժը փոքր է, որովհետև երբ սահնակը սղալով է իջնում, նրան հեշտ է կանգնացնելը։ Նա դիպչելով մի մեծ քարի կկանգնի, իսկ գլորվող սահնակը վրայով կանցնի և դժվար կլինի նրան կանգնացնել։
5.Բերել շփման դրսևորման օգտակար օրինակներ
Շփումը օգտակար է նրանով, որ շփման շնորհիվ ավտոմեքենաները քշվում են և արգելակում, մարդիկ և կենդանիները քայլում են և վազում, մենք ձեռքով առարկաներ ենք բռնում։
6.Բերել շփման դրսևորման վնասակար օրինակներ
Շփման հետևանքով մաշվում են մեքենաների մասերը։
7.Ինչպես կարելի է մեծացնել շփումը
Շփումը կարելի է մեծացնել խորթ ու բորթ վայրերով, քարերով և այլ մարմիններով։
8.Ինչպես կարելի է փոքրացնել շփումը
Շփմուը կարելի է փոքրացնել յուղերով և քսուքներով։ Շփումը նաև կարելի փոքրացնել առանցքակալներով դարձնելով գլորման շփումը, որը ավելի փոքր է։
9.Բերեք օրինակներ,երբ մարմնի վրա միաժամանակ ազդում է մի քանի ուժ;
Օրինակ՝, երբ թուղթը գցում ենք նրա վրա ազդում են երկրի ծանրության ուժը և օդը։
10.Որ ուժն է կոչվում համազոր:
Այն ուժը, որ մարմնի վրա ազդում է նույն ուժով, որքան մի քանի ուրիշ ուժ, կոչվում է համազոր։
11.Ինչպես է ուղղված մի ուղով միևնույն կողմն ուղղված երկու ուժերի համազորը,և ինչպես է որոշվում նրա մոդուլը:
Նրա մոդուլը որոշվում է այս բանաձևով ՝ F=F1+F2:
12.Ինչպես է ուղղված մի ուղով հակառակ կողմեր ուղղված երկու ուժերի համազորը,և
ինչպես է որոշվում նրա մոդուլը:
Նրա մոդուլը որոշվում է այս բանաձևով ՝ F=F1-F2։
13.ինչպես է շարժվում մարմինը նրա մի կետում կիրառված,մոուլով հավասար և հակառակ ուղղված երկու ուժերի ազդեցությամբ:
Սովորել Է..Ղազարյանի դասագրքից էջ75-ից մինչև էջ81,կատարել էջ81-ի հարցերը և առաջադրանքները
Լրացուցիչ առաջադրանք.
Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I >>-ից էջ48-ից
մինչև էջ 51
Սովորել Է.Ղազարյանի դասագրքից էջ72-ից մինչև էջ 74
Լրացուցիչ առաջադրանք.
Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I>>-ից էջ39-ից մինչև էջ41
Շփման ուժ
Դադարի շփում
Շփումը բնության մեջ և տեխնիկայում
Տարբերակ 1
I․
Սահնակը սարից սահում է շփման ուժի ազդեցությամբ և սահելով կանգ է առնում ծանրության ուժի պատճառով։
Պատ․՝ 1
II.
Շփվող մակերևույթների յուղման դեպքում շփման ուժը փոքրանում է։
Պատ․՝ 3
III.
Շփման ուժի ուղղությունը համընկնում է մարմնի շարժման ուղղության հետ։
Պատ․՝1
IV.
Հավասար բեռնավորման դեպքում սահքի շփման ուժը միշտ փոքր է գլորման շփման ուժից։
Պատ․՝ 3
V.
Տարբերակ 2
Երկու բիլիարդի գնդիկներ իրար բախվելով՝ վանում են իրար շփման ուժի հաշվին, որից հետո կանգ են առնում ծանրության ուժի շնորհիվ
Պատ․՝ 1
II.
Այն մեքենաներում, որտեղ օգտագործվում է փոկային փոխանցում, փոկի վրա բևեկնախեժ են քսում։ Դրա հետևանքով շփման ուժը փոքրանում է։
Պատ․՝ 3
III.
Պատկերված են շարժվող չորսուի վրա ազդող ուժերը։ Այդ ուժերից շփման ուժն է չորրորդը։
Պատ․՝ 4
IV.
Չորսուի հավասարաչափ շարժման համար անհրաժեշտ է, որ 1 ուժը հավասար լինի 3 ուժերին։
Պատ․`1
V.
Տարբերակ 3
I.
Սարից իջնելիս հեծանվորդի արագությունը մեծանում է շփման ուժի ազդեցությամբ, իսկ սարից սարից իջնելուց հետո արագությունը փոքրանում է ծանրության ուժի պատճառով:
Պատ․՝1
II.
Սառույցը պատված մայթի վրա ավազ են ցանում, այդ դեպքում կոշիկի ներբանի և սառույցի միջև շփման ուժը փոքրանում է։
Պատ․` 3
III.
Մարմինը կարող է լինել դադարի վիճակում կամ շարժվել ուղղաձիգ հավասարաչափ, երբ նրա վրա ազդող ուժը և շփման ուժը հավասար են։
Պատ․՝ 2
IV.
V.
Տարբերակ 4
I.
Ֆուտբոլի գնդակը հարվածի ժամանակ թռչում է շփման ուժի ազդեցությամբ, իսկ գետին ընկնելուց հետո կանգ է առնում ի հաշիվ ծանրության ուժի։
Պատ․՝ 1
II.
Պտուտակի վրա ներպտուտակումից առաջ օճառ են քսում, այդ դեպքում շփման ուժը կփոքրանա։
Պատ․՝3
III.
Հենարանին դրված է չորսու։ Եթե չորսուն տեղափոխենք նրա վրա կազդի միայն շփման ուժը։
Պատ․՝ 2
IV.
Շփման ուժի վրա կարող է ազդել հպվող մարմնի նյութերի տեսակները։
Պատ․՝1
ՈւԺ
Ձգողության երևույթը
Ծանրության ուժ
Առաձգականության ուժ
Մարմնի կշիռ
Տարբերակ 1
I.
Մարմնի կշիռ է կոչվում այն ուժը, որով մարմինը ազդում է հենարանի կամ կախոցի վրա։
II.
Ծանրության ուժ է կոչվում այն ուժը, որով երկիրը զգում է մարմնին։
III.
Առաձգականության ուժ է կոչվում այն ուժը, որով դեֆորմացված մարմինը ազդում է իրեն դեֆորմացնող մարմնի հետ։
IV.
Ծանրության ուժը տիեզերանավին պահում է ուղեծրի վրա։
Պատ․՝ 1
V.
Եթե շարժվող մարմնի վրա մեկ այլ մարմին չի ազդում, նրա արագությունը փոքրանում է։
Պատ․՝1
Տարբերակ 2
I.
F1= ծանրության ուժ
II.
F2=առաձգականության ուժ
III.
F3=մարմնի կշիռ
IV.
Սեղանի վրա դրված կշռաքարի վրա ազդում են ծանրության և մարմնի կշիռի ուժերը։ Այդ ուժերը մոդուլով հավասար չեն և ունեն միևնույն ուղղությունը։
Պատ․՝ 1
V.
Ծանրության ուժը մարմնին պահում է Երկրի մակերևույթի վրա։
Պատ․ ՝ 3
Տարբերակ 3
I.
Քարը ընկնում է երկրի վրա այն պատճառով, որ նրա վրա ազդում է ծանրության ուժը։
Պատ․՝ 3
II.
Սեղանի վրա դրված գրքի վրա, սեղանի կողմից ազդում է առաձգականության ուժ։
Պատ․՝ 2
III.
Սեղանի վրա դրված գիրքը սեղանի վրա ազդում է մարմնի կշիռով։
Պատ․՝ 1
IV.
Զսպանակը նրանից կախված կշռաքարի ազդեցության հետևանքով ձգվել է։ Ծանրության ուժի շնորհիվ է ձգվել։
Պատ․՝ 1
V.
Մարմինը չի կարող գտնվել շարժման մեջ, երբ նրա վրա ուրիշ մարմիններ չեն ազդում։
Պատ․՝ 2
Տարբերակ 4
I.
Երկու հենարաններին դրված քանոնի վրա դրեցին շռաքար, որի հետևանքով քանոնը ճկվեց։ Ծանրությանը ուժով կշռաքարը ազդեց քանոնի վրա։
Պատ․՝ 1
II.
Ձեռքից պոկված մարմինն ընկնում է գետնին։ Այն ընկնում է ծանրության ուժի շնորհիվ
Պատ․՝ 1
III.
Ուժը մարմնի շարժման պատճառն է։
Պատ․՝ 1
IV.
Ծանրության ուժը կախված չէ մարմնի զանգվածից։
Պատ․՝ 2
V.
Ձգողականության ուժը ազդում հենց մարմնի վրա, իսկ այդ մարմնի կշիռը ազդում է հենարանի կամ կախոցի վրա։
Պատ․՝ 2
Ամիրյան Գրիգոր 