Հայերենի զարգացման փուլերը հիմնականում բաժանվում են մի քանի հիմնական ժամանակահատվածների:
- Հին հայերեն (մ.թ.ա. 5-րդ դար — մ.թ. 5-րդ դար):
- Արգիշտիի և դավիթյան (մ.թ.ա. 8-րդ դար — 1-ին դար): Հին հայերենը հայտնի է պատմական արձանագրություններից և գրավոր փաստաթղթերից: Այս ժամանակահատվածում ձևավորվել է հայերենի սերտ կապը այլ հին լեզուների հետ, ինչպիսիք են հին պարսկերենը և հին հռոմեերենը:
- Միջին հայերեն (մ.թ. 5-րդ դար — 13-րդ դար):
- Գրական միջին հայերեն (5-րդ դար — 11-րդ դար): Այս ժամանակահատվածում հայերենը անցավ մեծ փոփոխությունների, և ձևավորվեց գրական միջին հայերենը: Շնորհիվ Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեության՝ ստեղծվեց հայոց գրերը: Գրականության ու թարգմանությունների միջոցով զարգացավ լեզվաբառարանը:
- Ազգային միջին հայերեն (11-րդ դար — 13-րդ դար): Նորոգված բառապաշար, լեզվաբառարանային նորույթներ: Շնորհիվ այդ ժամանակվա գրողների՝ այդ լեզուն ավելի ամրապնդվեց:
- Նոր հայերեն (13-րդ դար — ներկա ժամանակ):
- Հին նոր հայերեն (13-րդ դար — 19-րդ դար): Այս շրջանում սկսեց ձևավորվել նոր հայերենի բարբառները, և գրական լեզուն սկսեց փոփոխվել՝ ներառելով տեղական գեղարվեստական և բանասիրական առանձնահատկություններ:
- Նոր ժամանակների հայերեն (19-րդ դար — ներկա ժամանակ): Արևմտյան և արևելյան բարբառները ի հայտ եկան, նաև տեղի ունեցան լայնամասշտաբ փոփոխություններ՝ ըստ լեզվաբառարանի, քերականության և արտահայտչականության: Օգտագործվում են նորաստեղծ բառեր, և լեզուն շարունակում է զարգանալ համաշխարհային մակարդակում:
Այս պատմական փուլերի ուսումնասիրությունը օգնում է հասկանալ հայերենի լեզվաբառարանական ու կառուցվածքային փոփոխությունները, ինչպես նաև նրա պատմական զարգացման հիմնական ուղղությունները:
Ամիրյան Գրիգոր 